7. Бақылау: (сұрақтар, тесттер, есептер және т.Б.) Өзіндік жұмысқа арналған жаттығулар

1. Қай амин қышқылдары тотығудан дезаминденуге қатысады; а) серин; б) тирозин;

в) гистидин; д) глютамин қышқылы; г) метионин.

2. Аммиактың ең негізгі усыздану реакциясын жазыңыз.

3. Реакцияның нәтижесін жазыңыз, катализдейтін ферменттерін атаңыз.

Карбомоилфосфат + ? ? + Н₃РО₄

Цитруллин + ? аргинин сукцинат

4. Аммиак пен глютамин қышқылының әрекеттесу реакциясын жазыңыз. Бұл реакция қайда жүреді? Реакция қалай аталады? Организм үшін қандай маңызы бар? Қайтымды реакция ма?

5. Белок алмасуы кезінде бауырдағы өтетін реакцияларды жазыңыз.

6. Мочевинаның синтезін жазыңыз.

7. Аммиак қай қосылыс түрінде организмнен шығарылады.

8. Мочевинаның синтезіне қатысатын амин қышқылдарын атаңыз.

Ситуациялық есептер

1. Қан сары суында азот мочевинасы 89, қалдық азот санының барлығы 0,75 г/л тең. Сіздің қояр диагнозыңыз?

2. Науқас адам белок мөлшерінің аз кездесетін диетасында отыр. Зерттеу кезінде қан сары суында мочевинаның мөлшері 11,33 мМоль/л тең екені анықталды. Қандай патологиялық өзгеріс деп ойлауға болады.

Лабораториялық жұмыс

Қан сары суындағы мочевинаның санын анықтау әдісі және зәр құрамындағы мочевинаны түрлі-түсті диацетилмонооксил реакциясы арқылы анықтау.

Жұмыстың принципі: Диацетилмонооксим және тиосемикарбазид, темір тұздарының әсерінен мочевина қышқыл ортада түрлі-түсті комплекс түзеді.

Анықтау әдісі: 1) Белоксыз фильтрат алу. Пробиркаға 0,1мл дистилденген су, 0,2мл қан сары суын немесе 1:25, 1:50 сұйылтылған зәр және 1 мл 10%-ті ТХУ (үш хлорлы сірке қышқылын) ерітінділерін құямыз, 15-20 мин. соң фильтрлейміз, сүземіз.

2) Түрлі-түсті реакция үш пробиркаға төменде келтірілген реактивтерді қосамыз.

Реактивтер Пробиркалар	1 тәжірибе	2 бақылау	3 стандарт
Белоксыз фильтрат Дистилденген су Мочевинаның стандарты сұйықтығы (100мг) Түрлі-түсті реактив	0,1мл — — 2мл	— 0,1 — 2мл	— — 0,1мл 2мл

Пробиркаларды қайнап тұрған сулы моншада 10 минуттай ұстаймыз содан соң, ағып тұрған су ағынының астында ұстап 2-3мин суытамыз. Жасыл светофильтрлі ФЭК-те бақылау пробасына қарама-қарсы қойып тығыздығын өлшейміз. Светофильтрі жасыл.

Есептеу мына формуламен жүргізіледі:

Е_х х 100

Х= мг

Е_ст

Х- қан сары суында мочевинаның концентрациясы мг

Е_х - тәжірибе; Е_ст- стандарт

100-мочевинаның стандарт сұйықтығындағы концентрациясы мг

Қалыпты жағдайда қан сары суындағы мочевина мөлшері 15-50мг

2) Тәуліктік зәр құрамындағы мочевинаның өлшемін мына формуламен есептейміз:

С_ст х Е_х х а х К

Х= г/тәулік

Е_ст х в х 1000

Х- мочевинаның зәр құрамындағы тәуліктік мөлшері гр.

Е_х- анықтау, тәжірибе: Е_ст- стандарт

С_ст- мочевинаның стандарт сынамасындағы мөлшері 0,1мг

а- зәрдің тәуліктік саны мл: в- анықтауға алынған зәрдің мөлшері мл

К- зәрдің сұйылту коэффициентті

1000-мг-нан гр-ға есептеу саны

Қалыпты жағдайда зәр құрамындағы мочевина мөлшері 20-35 гр.

Қан сары суындағы және несептегі мочевинаның деңгейін

Мочевина КТ “ДДС” реагенттер жиынтығымен анықтау.

Тәсілдің принципі

Уреаза ферменті мочевинаның аммиак пен көмірқышқыл газына дейін ыдырауын катализдейді. Нитропруссид сілтілі ортада аммиактің салицилат және натрий гипохлоридімен әрекеттесуін катализдейді, нәтижесінде түзілген қосындының түсі мочевинаның концентрациясына тура пропорциональды.

Қалыпты жағдайда қан сары суындағы мочевинаның деңгейі - 330-580 ммоль/тәулік.

Анализді дайындау

Жұмыс реагентін дайындау: 200 мл-лік колбаға 1-реагенттен 100 мл аламыз, оның үстіне 1,0 мл 3-реагентті қосып араластырамыз. Босаған 3-реагенттің флаконын дайындалған ерітіндімен 3-4 рет шайып, жақсылап араластырамыз.

Анализді жүргізу.

Таблица

Ерітінділер	Тәжірибелік сынама	Калибрлік сынама	Бақылау (бос) сынама
Қан сары суы немесе несеп Дистилденген су Калибратор Жұмыс реагенті	0,01 - - 1,0	- - 0,01 1,0	- 0,01 - 1,0

Сынамаларды жақсылап араластырып +37С температурасында немесе бөлме тем-пературасында 5 мин инкубациялаймыз. Тәжірибелік және калибрлік сынамаларды 540 нм ұзындық бойынша ФЭК-те өлшейміз.

Қан сары суындағы мочевинаның деңгейін мына формула бойынша есептейміз:

С

Е

х 8,3

_оп

Е_кал

С - зерттелетін сынамадағы мочевинаның концентрациясы ммоль/л

Е_оп - тәжірибелік сынаманың тығыздығы

Е_кал - калибрлік сынаманың тығыздығы

8,3 - калибратордағы мочевинаның деңгейі ммоль/л

Несептегі мочевинаның мөлшерін мына формуламен анықтаймыз:

С

Е

х 8,3

_опх Y x 100

Е_кал

С - зерттелетін сынамадағы мочевинаның концентрациясы ммоль/тәулік

Е_оп - тәжірибелік сынаманың тығыздығы

Е_кал - калибрлік сынаманың тығыздығы

100 - несепті сұйылту коэффициэнті

Y - бір тәулікте жиналған несеп мөлшері, л.

8,3 - калибратордағы мочевинаның деңгейі

Билет - 1

1. Гидролитикалық дезаминдену.

2. Мочевинаныњ синтезі.

Билет – 2

1. Цитрулинніњ түзілу реакциясын жазыњыз.

2. Тотығудан дезаминдену.

Билет – 3

1. Тотықсызданудан дезаминдену.

2. Мочевинаныњ тҰртінші сатысын жазыњыз.

Билет – 4

1. Молекула ішілік дезаминдену.

2. Аминқышқылдарыныњ азотсыз қалдықтарыныњ тағдыры.

Билет – 5

1. Орнитинді цикл.

2. Белок алмасуында бауырдыњ ролі.

Билет – 6

1. Аминқышқылдарыныњ амидтенуі және дезамидтенуі.

2. Аминқышқылдарыныњ азотсыз қалдықтары.

Билет - 7

1. Тканде аминқышқылдарыныњ тағдыры.

2. Мочевинаныњ синтезі, мочевинаныњ клиникалық мањызы.

Билет – 8

1. Тікелей емес дезаминдену.

2. Белок алмасуында ЦТК-ніњ, БО-ныњ және тотығудан фосфорланудыњ ролі.

Билет – 9

1. Пирожүзім қышқылыныњ тотығудан декарбоксилдену реакциясын жазыњыз.

2. Аминқышқылдарыныњ дезаминденуі.

Билет – 10

1. Аммиактыњ тағдыры.

2. Белок алмасуында бауырдыњ ролі.