7. Бақылау: (сұрақтар, тесттер, есептер және т.Б.) Өзіндік жұмысқа арналған жаттығулар
1. Асқазан сөлінің қышқылдылығының түрлерін қалай анықтауға болады.
2. Асқазан сөлінде қанды, сүт қышқылын және өт қышқылдарын қалдықтарын қандай сапалық реакциялар арқылы анықтауға болады
3. Асқазан сөлінің патологиялық құрам бөліктерінің пайда болу себептері.
4. Асқазан сөлінде әр түрлі патологиялық жағдайдағы түзілетін өнімдер, олардың түзілу себептері.
5. Белоктардың шіру процессі мен қорытылу процесстерінің айырмашылығы.
6. Жануар индиканы дегеніміз не?
7. Асқазан сөлінің қышқылдығы жоғарылаған кезде, немесе төмендеген кезде сүт қышқылының мөлшері көбеюі мүмкін бе?
Ситуациялық есептер
1. Асқазан сөлін зерттеген кезде, сүт қышқылының көбейгені байқалады. Бұл қай патология кезінде болады.
2. Анализ кезінде асқазан сөлінен күкіртті сутегінің иісі сезілді және тұз қышқылының мүлдем кездеспейтіні анықталды. Науқастың іші өтеді, асқазан аймағында ауыр салмақ сезімі байқалады. Бұл жағдай асқазанның қандай патологиясы екенін білдіреді?
3. Науқас асқазан аймағының ауырсынуына шағымданады. Асқазан сөлін зерттеу барысында асқазан сөлінде қан бар екені және жалпы қышқылдықтың 90-ға тең екені анықталды. Сіздің диагнозыңыз.
4. Асқазан сөлінің жалпы қышқылдылығы энтеральды белсендіруден кейін 85 мм/л, ал бос тұз қышқылы НСІ - 65 мм/л болды. Бұл жағдай қалай аталады және асқазан сөлінде қандай патологиялық құрам бөліктері табылуы мүмкін.
5. Зерттелген зәрде көп мөлшерде индикан бар екені дәлелденді. Бұл өзгеріс қай жағдайда байқалады?
Лабораториялық жұмыстар
Бензидин әдісі
Анықтау әдісі: Пробиркаға сүзілмеген асқазан сөлінен 1-2 мл құямыз, оның үстіне 1 тамшы қаныққан бензидин ерітіндісін қосамыз (концентрлі хлор қышқылында немесе 0,2% спирті ерітіндісінде ерітілген бензидин), және 3% сутегінің асқын тотығынан 1тамшы құйып араластырамыз. Сұйықтық жайлап көк түске боялады. Біраз уақыттан соң сұйықтықтың түсі қоңыр түске ауысады.
Химиясы. Гемоглобиннің қатысуымен, бензидин сутегінің асқын тотығымен, тотықсызданып бензидинді көк түсті комплекс түзеді.
Конго-қызыл қағазымен реакция.
Конго-қызыл қағазына (конго-қызыл индикаторына алдын-ала малынып, кептірілген сүзгі қағаз) асқазан сөлінен 1-2 тамшы тамызамыз. Егер асқазан сөлінде бос тұз қышқылы бар болса қағаз көк түске боялады. Егер асқазан сөлінде бос тұз қышқылы болмаса және органикалық қышқылдар мөлшері көп болса қағаз қоңыр түске боялады. Конго-қызыл индикаторының ауысу аймағы 3,0-5,0 тең, сондықтан асқазан сөлінің рН ортасы бос тұз қышқылының әсерінен қышқыл болған жағдайда индикатор қағаздың түсі көк түске өзгереді (рН 3,0 төмен).
Асқазан сөлінің қышқылдығын парадиметиламиноазобензолмен анықтау.
Пробиркаға асқазан сөлінен 10 тамшы құйылып, парадиметиламиноазобензолдың 0,5%-ті спирті ерітіндісінен 1 тамшы қосылады. Асқазан сөлінде бос тұз қышқылының болуына байланысты қызыл түс пайда болады.
Асқазан сөлінің қышқылдығын бір сынамада анықтау.
Анықтау әдісі:
Колбаға сүзілген асқазан сөлінен 5мл өлшеп құйылады және парадиметил-аминоазобензолдың 0,5% спиртті ерітіндісінен 2 тамшы, 1% фенолфталеиннің спиртті ерітіндісінен 3 тамшы қосамыз. Содан соң титрлі бюретканы пайдаланып сұйықтықты 0,1н күйдіргіш натрий ерітіндісімен титрлейміз де төменде көрсетілген түстердің пайда болуына жұмсалған күйдіргіш натрийдің (мл) мөлшерін есептейміз:
1) қызыл түстен қызыл-сары түске өткенше қанша натрий гидроксиді жұмсалды (А-көлем);
2) қызыл түстен айқын сары түске дейін (В-көлемі);
3) қызыл түстен ашық қызғылт түске дейін жұмсалған натрий гидроксиді жұмсалады (С-көлемі).
Бұл жерде:
А көлемі дегеніміз - 5 мл асқазан сөліндегі бос тұз қышқылын нейтралдауға жұмсалған 0,1 н күйдіргіш натрий мөлшері (мл);
Ал Ах20 мәні - 100 мл асқазан сөліндегі бос тұз қышқылының мөлшері;
С көлемі дегеніміз - 5 мл асқазан сөліндегі барлық қышқылдық қасиеті бар басқа заттарды нейтралдауға жұмсалған күйдіргіш натрий (0,1 н) мөлшері (мл).
Сх20 асқазан сөлінің жалпы қышқылдығы.
В+С - 5 мл асқазан сөліндегі тұз қышқылының жалпы мөлшері.
2
- 100 мл асқазан сөліндегі байланысқан тұз қышқылының мөлшері;
Есептеу мысалы:
5 мл асқазан сөлін титірлеуде А көлемі 1,75 мл, В көлемі - 2 мл, С көлемі - 2,5 мл болды дейік. Сонда асқазан сөлінің жалпы қышқылдығы - С х 20 = 2,5 х 20 = 50;
бос тұз қышқылы - А х 20 = 1,75 х 20 = 35;
б
айланысқан
тұз қышқылы
Уффельман реакциясы
Пробиркаға Уффельман реактивінен 10-15 тамшы және бірдей көлемде дистилденген су аламыз, оның үстіне 3-5 тамшы асқазан сөлінің ерітіндісін құямыз. Егер ерітіндіде сүт қышқылы бар болса Уффельман реактиві күлгін түстен жасыл сары түске ауысады.
Билет-1
1. Қалыпты асқазан сөлінің физикалық қасиеттері.
2. Ішекте белоктардың шіруі, шіру нәтижесінде түзілетін улы өнімдер.
Билет -2
1. Қалыпты асқазан сөлінің органикалық құрам бөліктері.
2. Белоктардың қорытылуы. Бұл процеске қатысатын ферменттер.
Билет -3
1. Қалыпты асқазан сөлінде болатын органикалық емес заттар.
2. Ұйқы безінің ферменттері.
Билет -4
1. Асқазан сөлінде қан мен өттің пайда болу себептері.
2. Белоктардың шіру процесінде түзілген улы өнімдердің усыздандырылуы.
Билет -5
1. Асқазан сөлінің ферменттері.
2. Ішекте белоктардың қорытылуы.
Билет -6
1. Қалыпты асқазан сөлінің химиялық қасиеттері.
2. Асқазан сөлінде тұз қышқылының ролі.
Билет -7
Асқазан сөлінің патологиялық жағдайдағы түзілетін өнімдері, олардың түзілу себептері.
2. Белоктардың қорытылу нәтижесінде түзілген өнімдердің сіңірілуі.
Билет -8
1. Гипер-, гипо-, ахлоргидрия және ахилия туралы түсінік.
Тағам белоктары, олардың асқазан ішек трактісінде қорытылуы. Осы процестерге қатысатын ферменттер, оларға сипаттама.
Билет -9
1. Организмдегі амин қышқылдарының тағдыры.
Асқазан сөлінің қышқылдылығы, олардың түрлері, оларды өлшеу бірлігі, қалыпты мөлшері.