91.Przedstaw I omów istotę metody modelu operacyjnego w prognozowaniu.

Model operacyjny, który podobnie jak gra sytuacyjna, może służyć do po­szukiwania, zarówno rozwiązań możliwych, jak i najlepszych z nich. Procedura prognozowania metodą modelu operacyjnego polega na:

• opracowaniu logiczno-matematycznego modelu ogólnego (np. schematu blo­kowego), a więc uproszczonego zapisu związków przedmiotu prognozy z in­nymi zmiennymi;

• opracowaniu różnych wariantów szczegółowych modelu, różniących się mię­dzy sobą zbiorem czynników niezależnych, ich strukturą oraz wielkościami;

• analizie symulacyjnej (zwanej grą albo operacją), tj. wyznaczaniu i ocenie przedmiotu prognozy w poszczególnych wariantach modelu. W tym celu zwykle wykorzystuje się odpowiednie pakiety komputerowe. W zależności od przyję­tego założenia, poszczególni eksperci mogą grać wspólnie albo przeciwko sobie. Wariant ten w swojej istocie przypomina ideę budowania i rozwiązywania submodeli optymalizacyjnych⁶;

92.Przedstaw I omów istotę metody scenariusza w prognozowaniu.

Scenariusza (drzewa decyzji), którego celem jest zazwyczaj ustalenie sek­wencji wydarzeń, począwszy od określonego momentu (aktualnego bądź przy­szłego). Przy stosowaniu metody scenariusza stosuje się jedną z dwu technik:

• technikę odkrywczą, przy której startuje się z określonego momentu okresu diagnozy i posuwa się w przyszłość aż do określonego momentu, rozpatrując przy tym najbardziej możliwe warianty najważniejszych zdarzeń (tj. buduje się scenariusze wydarzeń). W efekcie w punkcie będącym horyzontem pro­gnozy otrzymuje się kilka (zwykle trzy: najlepszy, najbardziej prawdopodobny i najgorszy), a czasami nawet kilkanaście punktów docelowych;

• technikę normatywną, przy której organizatorzy badania przedstawiają eksper­tom punkt docelowy, który ma być osiągnięty w określonym momencie przy­szłości (np. osiągnięcie przez Polskę określonego udziału eksportu w PKB naszego kraju albo w eksporcie światowym w 2010 r.), przy danej sytuacji wyjściowej. A zatem jest to zagadnienie o charakterze interpolacji. Znając cel oraz uwarunkowania sytuacji wyjściowej, eksperci ustalają tzw. ścieżkę dojścia, czyli warunki niezbędne do jego osiągnięcia oraz wszystkie etapy pośrednie według ich kolejności chronologicznej oraz według ich ważności z punktu widzenia realizacji założonego celu. Technika ta podobna jest do gry wojennej: wytyczony jest cel, a eksperci mają ustalić cele pośrednie oraz zadania i środki w ten sposób, aby cel główny (strategiczny) został osiągnięty. Stosując ten wariant, eksperci zwykle prowadzą swoje rozumowanie „od końca”, tzn. startują z punktu docelowego w przyszłości i cofają się aż do danego momentu okresu diagnozy⁷, chociaż czasami zdarza się, że postępują odwrotnie.

93.Przedstaw I omów istotę metody delfickiej w prognozowaniu.

Jedną z najbardziej znanych metod z omawianej grupy jest metoda deffieka⁸. Procedura prognozowania tą metodą składa się z kilku etapów. Etapy te przed­stawione są poniżej na przykładzie prognozowania podokresu przyszłości, w któ­rym zaistnieje określone zdarzenie (może nim być np. przedział czasowy przyjęcia Rosji do NATO):

1. sformułowanie przez organizatorów badania pytań w formie specjalnego kwestionariusza, dotyczących: listy zagadnień szczegółowych, które należy uwzględ­nić w danym przedmiocie badania oraz kierunków i tempa rozwoju każdego z zagadnień szczegółowych a także przedziałów czasowych zaistnienia każdego zc zdarzeń, krytycznych dla poszczególnych zagadnień szczegółowych rozesłanie kwestionariuszy do każdego z ekspertów, biorących udział w ba­daniu z prośbą o ich wypełnienie wraz z podaniem uzasadnienia swojego stano­wiska;

2. przygotowanie niezależnie przez poszczególnych ekspertów odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu wraz z uzasadnieniem i przesłanie ich do organizatorów badania;

3. opracowanie przez organizatorów badania ankiet otrzymanych od poszcze­gólnych ekspertów, polegające na:

• wyznaczeniu wartości mediany oraz pierwszego i trzeciego kwartyla, a więc wyznaczeniu prawdopodobnych przedziałów czasowych zaistnienia każdego z badanych zdarzeń;

• zidentyfikowaniu autorów odpowiedzi skrajnych (tj. wykraczających poza przedział międzykwartylowy, a więc mniejszych od kwartyla pierwszego oraz większych od kwartyla trzeciego) wraz z odpowiednimi uzasadnieniami;

• przygotowaniu komentarza do wyników ankiety, w którym podane są wartości mediany oraz pierwszego i trzeciego kwartyla oraz liczba poszczególnych stanowisk skrajnych wraz z ich uzasadnieniem, ale bez podawania nazwisk autorów tych stanowisk;

4. rozesłanie do każdego z ekspertów, biorących udział w badaniu, nowego formularza ankiety wraz z komentarzem, z prośbą o jej ponowne wypełnienie i podanie uzasadnienia podtrzymania albo zmiany swojego stanowiska w świetle otrzymanego komentarza do wyników poprzedniego etapu;

5. ponowne (niezależnie przez poszczególnych ekspertów) wypełnienie for­mularza ankiety i podanie uzasadnienia podtrzymania albo zmiany stanowiska, a następnie odesłanie jej do organizatorów badania;

6. opracowanie przez organizatorów badania nowych odpowiedzi wraz z ich