Дәріс тезистері

1 Тақырып Сот сараптамасы пәніне кіріспе.

Мақсаты: арнаулы білім мен сот сараптамасы түсініктерінің мәнін ашу.

Жоспар:

1. Сот өндірісіндегі арнаулы білімнің түсінігі.

2. Сот сараптамасының түсінігі.

1. Сот өндірісіндегі арнаулы білімнің түсінігі

Әртүрлі заңдық емес адам қызметінің салаларынан білімдерге жүгінусіз, жедел жұмыскер, тергеуші, сарапшы, судьялардың қызметін әрі қарай «технизациялаусыз» қылмыстық істер бойынша ақиқатқа қол жеткізу қиын. Осылайша, қылмыстық процестің басты танымдық міндеті осы күнге дейінгі әрқилы пәндік-танымдық және рухани қызмет нәтижесінде адам игерген заңмен рұқсат берілген әдістер, құралдар мен білімдерді кең ауқымда және белсенді түрде пайдалану кезінде ғана орындалуы мүмкін. Олардың қатарына ҚР ҚІЖК-де кездесетін арнаулы білім, сонымен қатар білік, дағдыны жатқызуға болады. Қылмыстық істерді тергеу мен соттық қарау кезінде пайдалануды регламенттейтін құқықтық нормалар жиынтығы ғылыми негізделген жүйе және ажырамас процессуалдық институт болып табылады. Көптеген ғалымдардың арнаулы білімнің табиғатына көзқарастарынан шыға отырып, неғұрлым дәлірек келесі сипаттама болып табылады: арнаулы білімге заңдық емес, жалпы жұртқа белгiлi емес, олардың қолы жетерлік емес бiлiм, яғни шектеулі мамандар шеңбері қолданатын білім жатады. Жалпы жұртқа белгілі білім ретінде адамдармен жалпы білімдік дайындықтың нәтижесінде алынатын тәжірибе жүзінде белгілі әлеуметтік тәжірибе мен ғылыми білімнің қазіргі кездегі деңгейіне сәйкес келетін шынайы білімдердің жиынтығын айтуға болады. Кәсіптің, мамандықтың ерекшелігі сол, олар адам қызметінің белгілі бір тар мамандандырылған бағыттың ғылыми деректері мен тәжірибелік білігіне, тәжірибесіне сүйенеді.

Арнаулы білімнің мәні мен мазмұны жөніндегі негізгі көзқарастарға талдауға сәйкес, оларды сот өндірісіндегі жалпы жұртқа белгiлi емес білім деп анықтауға болады, тұлға оларды кәсіби оқу немесе белгілі бір мамандық бойынша жұмыс нәтижесінде иеленеді, олар қылмыстық сот өндірісінің міндеттерін шешу үшін пайдаланылады.

2 Сот сараптамасының түсінігі

Сот сараптамасы – ғылым, техника, өнер немесе кәсіп саласында арнайы танымды талап ететін сұрақтар және нақты іс бойынша дәлелдеуге жататын мән-жайларды белгілеу мақсатында сарапшы алдына сотпен, судьямен, алдын ала анықтау органымен, алдын ала анықтауды жүргізетін тұлғамен, тергеуші немесе прокурормен қойылатын сұрақтар бойынша сарапшының зерттеу өткізуі мен қорытынды беруінен тұратын процессуалдық әрекет.

Көрсетілген анықтамаға сай сот сараптамасының белгілеріне келесілер жатады:

1) сәйкесінше рәсімделумен сарапшы, сараптаманы тағайындаған тұлғаның құқықтары мен міндеттерін анықтайтын, сонымен қатар, осыған байланысты айыпталушының (сезікті) құқықтарын да анықтайтын арнайы, құқықтық регламентті сақтай отырып, дайындау, тағайындау және өткізу;

1. әртүрлі ғылым, техника, өнер немесе кәсіп салаларында арнайы білімдерді пайдалану незінде зерртеу өткізу;

3) мәртебесі дәлелдемелердің көзі болып табылатын қорытынды беру.

Осылайша, сот сараптамасы дәлелдеу тәсілі болып табылады, нәтижесі арнайы құжатпен – сарапшы қорытындысымен рәсімделетін сараптамалық зерттеу арқылы ғана анықталуы мүмкін айғақтарды алу мақсатында арнайы субъектімен өткізіледі.

Бақылау сұрақтары:

1. Арнаулы білімнің анықтамасы қандай?

2. Сот сараптамасын түсіндіріңіз.

Қолданылатын әдебиеттер тізімі:

1. Сот сараптамасы туралы ҚР Заңы 12.11.1997 ж.

2. Правила лицензирования судебно-экспертной деятельности в Республике Казахстан. Утв. постановлением Правительства РК от 9.10.1998 г. №1021.

3. Правила ведения государственного реестра судебных экспертов. Утв. постановлением Правительства РК от 7.11.2001 г. №1021.

4. Положение о работе комиссии по лицензированию судебно-экспертной деятельности. Утв. приказом министра юстиции РК от 8.06.1991 г. №41.

5. Перечень видов экспертиз, производимых в Центре судебной экспертизы Минюста РК, и экспертных специальностей, квалификация по которым присваивается Минюстом РК. Утв. приказом Минюста РК от 14.06.1999 г. №44 (с изм. и доп.).

6. Положение об аттестации судебных экспертов Республики Казахстан. Утв. приказом министра юстиции РК от 16.03.1998 г. №181.

7. Положение о порядке присвоения квалификации судебного эксперта в Центре судебной экспертизы Минюста РК. Утв. приказом министра юстиции РК от 16.03.1998 г. №181.

8. Инструкция о порядке деятельности квалификационной комиссии при Центре судебной экспертизы Минюста РК. Утв. приказом министра юстиции РК от 16.03.1998 г. №181.

9. Инструкция о порядке изъятия, учета, хранения, передачи и уничтожения вещественных доказательств, документов по уголовным делам, гражданским делам и делам об административных правонарушениях судом, органами прокуратуры, предварительного следствия, дознания и судебной экспертизы. Утв. cовместным приказом Минюста РК от 12.11.1988 г. №121, Ген. прокурора РК от 1.12.1988 г. №1043-ца, председателя КНБ РК от 8.12.1998 г. №73, министра финансов РК от 2.12.1998 г. №429, министра госдоходов РК от 28.12.1998 г. № 111.

Негізгі:

10. Аубакиров А.Ф., Ким Э.П. Криминалистическая экспертиза материалов и веществ: Учеб. пособие. Алматы: ВШП "Адилет", 2001.

11. Белкин Р.С. Курс криминалистики: В 3 т. М.: Юристъ, 1997.

12. Бычкова С.Ф. Становление и тенденции развития науки о судебной экспертизе. Алматы, 1994.

13. Бычкова С.Ф. Организация назначения и производства судебной экспертизы: Теория и практика судебной экспертизы: Учеб. пособие. Т. 1. Алматы: Жетi жаргы, 1999.

14. Винберг А.И., Малаховская Н.Т. Судебная экспертология: общетеоретические и методологические проблемы судебных экспертиз. Волгоград, 1979.

15. Исаев А.А. Теоретические и правовые проблемы применения специальных знаний для квалификации преступлений. Алматы: Жетi жаргы, 1999.

16. Криминалистическая энциклопедия / Под ред. Р.C. Белкина. Алматы, 1995.

17. Поврезнюк Г.И. Судебная экспертиза. Подготовка и назначение в уголовном и гражданском процессах: Практ. пособие. Алматы, 1999.

18. Россинская Е.Р. Судебная экспертиза в уголовном, гражданском и арбитражном процессе: Практ. пособие. М., 1996.

19. Сахнова Т.В. Судебная экспертиза. М.: Городец, 2000.

20. Шакиров К.Н. Судебная экспертиза. Учеб.-практ. пособие в схемах. Алматы: ВШП "Әдилет", 1998.

21. Шакиров К.Н. Судебная экспертиза: проблемы теории и практики. Алматы: Аркаим, 2002.

22. Шляхов А.Р. Судебная экспертиза. Организация и проведение. М.: Юрид. лит., 1979.

23. Энциклопедия судебной экспертизы/Под ред. Т.В. Аверьяновой, Е.Р. Россинской. М.: Юрист, 1999.

24. Бычкова С.Ф. Судебная экспертология. Алматы, 2005

Қосымша:

25. Аверьянова Т.В. Содержание и характеристика методов судебно-экспертных исследований. Алма-Ата, 1991.

26. Агушевич А.М., Мозговых Г.А., Шакиров К.Н. О состоянии качества расследования дорожно-транспортных происшествий в Республике Казахстан // Вопр. использования специальных знаний в уголовном и гражданском судопроизводстве: Сб. информ. писем для работников правоохранительных органов. Алматы, 1994. Вып.1.

27. Аубакиров А.Ф., Мозговых Г.А., Шакиров К.Н. Криминалистическое исследование холодного оружия: Метод. разработка. Алма-Ата: КазНИИСЭ, 1991

28. Бычкова С.Ф., Гинзбург А.Я. Следственные действия. Краткий комментарий к Уголовно-процессуальному кодексу РК. Алматы, 1998

29. Корухов Ю.Г. Криминалистическая диагностика при расследовании преступлений: Науч.-практ. пособие. М.: НОРМА-ИНФРА, 1998

30. Поврезнюк Г.И., Поврезнюк Л.Л., Дильбарханова Ж.Р. Медико-криминалистический справочник: Учеб. практ. пособие. Алматы: Аян Эдет, 1999

31. Эйсман А.А. Заключение эксперта: Структура и научное обоснование.