2 Соөж. Кездейсоқ шаманың қалыпты тарамдалуы туралы болжамды тексеру.

Кездейсоқ шаманың қалыпты тарамдалуын тексеру үшін ассиметрия коэффициенті және экцесс коэффициенттерін қолдануға болады.

Ассиметрия коэффициенті As-тарамдалу қисығының симметриялықтан ауытқу көрсеткіші.

Теріс ассиметрия коэффициенті тарамдалу қисығының центрінен солға қарай қисайғандығын, оң болса-оңға қарай қисайғандығын көрсетеді. Қалыпты тарамдалғанда As нөлге жуық болады.

Эксцесс коэффициенті Ex тарамдалу қисығының үшкірлік дәрежесін сипаттайды (теріс коэффициент неғұрлым сүйірленген төбені, ал оң коэффициент көбінде неғұрлым жатық төбені білдіреді).

Қалыпты тарамдалу үшін бұл коэффициенттер нөлге жақын болуы тиіс.Бірақ, олар таңдалған болғандықтан, көбінесе тәжірибеде дәл нөлге тең болуы кездеспейді десе де болады. Сондықтан тарамдалудың қалыптылығын тексеру үшін әртүрлі мәңділік деңгейі мен таңдама көлеміндегі осы коэффициенттер үшін критикалық нүктелер көрсетілген кестені (Қосымша) қолдануды ұсынады.

• Егер ассиметрия және эксцесс үшін есептелген мәндердің екеуі де модулі бойынша осы критикалық нүктелерден кем болса, қалыпты тарамдалу туралы болжам қабылданады.

• Егер ең болмағанда бір коэффициент критикалық мәннен артық болса, онда тарамдалу қалыптыдан ерекшеленеді.

Мысал. 25 мәннен тұратын таңдаманың систоликалық артериальдық қысымының қалыпты тарамдалуын тексеру қажет.

130	120	125	130	100	110	125	130	145	140	140	155	135
145	125	120	110	100	95	125	130	110	135	140	155

Н(0):систолалық қысымының тарамдалуы қалыпты тарамдалуға сәйкес келеді

Есептеуді орындаймыз:

130	3	9	27	81
120	-7	49	-343	2401
125	-2	4	-8	16
130	3	9	27	81
100	-27	729	-19683	531441
110	-17	289	-4913	83521
125	-2	4	-8	16
130	3	9	27	81
145	18	324	5832	104976
140	13	169	2197	28561
140	13	169	2197	28561
155	28	784	21952	614656
135	8	64	512	4096
145	18	324	5832	104976
125	-2	4	-8	16
120	-7	49	-343	2401
110	-17	289	-4913	83521
100	-27	729	-19683	531441
95	-32	1024	-32768	1048576
125	-2	4	-8	16
130	3	9	27	81
110	-17	289	-4913	83521
135	8	64	512	4096
140	13	169	2197	28561
155	28	784	21952	614656
127		∑=6350	∑=-24300	∑=3900350

п =25

127

s=16,27

As=-0,225

Ex=-0,773

α=0,05

Asрит=0,711

Exкрит=0,869

Есептелген коэффициенттер мәні модулі бойынша кестеліктен (Қосымшаны қараңыз) қаншалықты аз болса, онда нөлдік болжам қабылданады, яғни, тарамдалу қалыптыға сәйкес келеді.

Бақылау сұрақтары

1. «Тарамдалу» термині үстінде не түсіндіріледі

2. Қандай белгілерге тарамдалу түсінігін қолдануға болады, белгілер жіктелуі

3. Ассиметрия және эксцесс коэффициенттері нені сипаттайды

4. Қалыпты тарамдалу қандай қасиеттерді игереді

5. Қалыпты тарамдалуға қалай тексереді