1.3.4 Азықтық өнімдерін өндіру облысында мемлекеттік реттеудің халықаралық дәрежесі

Азық-түлік тағамдарының өнімін бақылау қызметтің міндетті реттеу түрінде анықтау қажет. Заңда анықталған қауіпсіздік талаптарына және сапасына сәйкес өндіру, сқтау, тасымалдау және сату кезеңдерінде кепілдік беру тұтынушылар құқығын қорғау мемлекеттік және жергілікті органдармен жүзеге асырылады.

Қауіпсіздікке тўтынушылардыѕ сенімі тамаќтыќ мјлімдеулердіѕ шыншылдыќ ґнімініѕ тўтынушыларєа арналєан мјнді оныѕ сапасы туралы келіп жатыр. Азық-түлік өнімдерінің инфекциялары, биологиялыќ жјне химиялыќ ќосымшалар қазіргі уақыттағы ауылшаруашылыќ ґндіріске, азық-түлік өнімдеріне, және маркетингіне, қоғамның денсаулығын қорғауды қамтамасыз етпейтін ќоєамдыќ сенімсіздік мәселесін туғызды. Азық-түлік өнімдерді өндіру саласында қауіп-қатердіңк тиімді өсуі бұл – ауылшаруашылық әдістерін қате өңдеу, өндіруден сатуға дейінгі сатыда гигиеналық стандартқа сәйкес еместігі, өндіруден тұтынуға дейінгі сатыда алдын ала бақылаудың жүргізілмеуі, химиялық қосымшаларды дұрыс қолданбау, сапасыз шикізат, дұрыс сақтамау және т.с.с. факторлар.

Әдетте тәуекелдірді шығаруда келесі қауіп-қатерді тексереді:

• микробиологиялыќ тјуекелдер;

• пестицидтер;

• азық-түлік химиялыќ жјне биологиялыќ қосымшалары;

• биологиялыќ токсиндар;

• бўрмалау.

Тізім генетиќалыќ ґзгертілген ґнімдермен, аллергендермен, мал дјрігерлік дјрілік жјне мал шаруашылығында қолданылатын гормондыќ дјрілермен кеѕейтуге болады.

Өнім өндірістің барлық сатында, яғни өндірістен соңғы тұтынуға дейін қорғалғандығын тұтынушылар сенеді. Осыєан байланысты тўтынушылардыѕ ќорєанысы өндіруден тұтынуға дейінгі сатыда қорғалу керек, яғни азық-түлік өнімнің барлық өтетін бөлімінде нақты стандартқа сәйкес жүріп отыруы керек.

Егер міндетті жїйе келмесе, яєни мемлекеттік еріксіз кґндірумен сїйенбейді, ауылшаруашылыќ ґнім барлыќ ќатысушылардыѕ- ґндірушілерініѕ оєан ґнеркјсіптер, тўтынушылардыѕ біріктіру жолымен ґнімніѕ тамаќтыќ баќылау жїйесі арќылы кґрсетілген маќсаттарды ќол жеткен бола алып жатыр.

Демек, азық-түлік өнімдерінің тиімді бақылау жүйесі заңмен қадағаланған және ерікті сәйкестік жүесін таратуда міндетті талаптарды қамтитын міндетті талаптар жүйесін қамтуы тиіс. Алдын ала бақылау жүргізу мысалы НАССР арқылы болады. Ол тұтынушылар жағынан өнімге сенімді қамтамасыздандырады.

5. Қазақстан Республикасында сертификаттау және аккредиттеу облысында реттеу талдауы

Қазіргі уақытта республикада міндетті сертификаттауға 1000-нан астам өнімдер атауы енгізілуі тиіс, ол ТМД (Ресей Федерациясы – 5000, Қырғызстан – 3800) елдерінің ұқсас тізімінен әлдеқайда төмен.

Міндетті сертификаттау – өмірге, адам денсаулығына, азаматтар және қоршаған орта меншігіне қауіпсіздік тудыратын стандартқа сай міндеттемелер немесе нормативті құжатқа сәйкес міндетті сертификаттауды жүргізетін міндетті сертификаттау тізіміне кіретін тауарларды сертификаттау.

2000 жылдан бастап Қазақстанда сертификаттау процедуралары бәсекелестік ортаға салынған. Қазіргі уақытта сәйкестікті растайтын 200 мекеме, 500 сынау лабораториялары және 400 метрологиялық қызметтер жұмыс жасауды.

Міндетті сертификаттауды қажет ететін өнім тізімі 2005 жылғы 20 сәуірдегі № 367 «Қазақстан Республикасында өнім сәйкестіктерін міндетті растау туралы» Қазақстан Республикасының Үкіметінің қаулысымен бекітілген. Міндетті сертификаттауға Қазақстан Республикасының территориясында өндірілген тауарлармен қатар Республикаға басқа елдерден әкелінетін өнімдері де жатады.

Қазіргі уақытта қызметтің барлық түрлерін сертификаттау өзгертілген.

Сонымен ќатар, техникалыќ уаќыт тјртібін ќабылдаумен жоғарыда көрсетілген тізім қысқарады. 2007-2009 ж.ж. техникалық стандарттарды өңдеу жобасы болып 117 техникалық уақыт тәртібін өңдеу болып табылады.

Сәйкестік бағалау облысында аккредиттеудің негізгі мақсаты болып лабораториялардың техникалық компетенттерін сәйкес стандарттарға сай субъект органдарын бағалау болып табылады. Халықаралық тәжірибеде аккредиттеудің негізгі жұмысы субъекттің құжаттарын оқу, оның тұрғылықты жерін анықтау, құжаттарда көрсетілген ақпаратарды қарау болып табылады. Айтылған Қазақстан Республикасының 2008 жылғы шілде айының 5 «Сәйкестікті бағалау облысында аккредиттеу туралы» Заңында көрсетілген. 2008 жылғы тамыз айының 27-дегі №773 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен аккредиттеу бойынша мекеме болып ЖШС «Аккредиттеу бойынша ұлттық орталық» тағайындалды.

2008 жылы Қазақстан бизнесті қолайлы жүргізуде нормативті құқықтық база жетілдіруінде маңызды ілгері жылжыды. Бірақ бизнесті жүргізуде қолайлы жағдайдың төменгі деңгейі рұқсат ету жүйесін жетілдіру методологиясын өңдеуді туғызады. Бұл өңдеуде қайта реттеу саясатын ғана еме, сонымен қатар сондай саясатты жүргізетін дамыған елдер қолданған әдістерді еске алу керек.