4. Реттеуді тәуекелге және шығынға тәуелді жүргізудің жалпы кепілдемелері.

Не мемлекеттік жґнге салуєа тўтас жаќын келу тек ќана АЌШта жјне Австралияда бар. Шетелдік заѕ шыєару зерттеулері айќындауды рўќсат етті. Еуропалыќ мемлекеттерде жјне Ресейде заѕ шыєару жґнге салуы туралы бґлек салалыќ заѕ, аныќтаушымен реттеу таѕдауына дербес жаќын келу.

Мемлекеттік реттеу кіріспесініѕ шыєындардыѕ шекті деѕгей аныќтамасы

Маѕызды белгілеп кету керек, тіпті бірыѕєай акті жоќ болуы жанында тјуекелдіѕ тјуелділікте мемлекеттік реттеу тїр таѕдау тїсінулері мемлекеттік реттеу туралы деѕгейде ўлттыќ органдардыѕ ќўќыќтыќ сана деѕгейінде жјне доктринальномда пайдалардыѕ жјне реттеу шыєындарыныѕ бар болу туралы сґйлеуі болады.

Еѕ (јкімшілік рұқсат жасалмағанды жјне ќызмет лицензиялауын құру) халыќ ќауіпсіздік немесе ел ќорєаныс ќабілетініѕ тікелей ќорќытулары бар болу жанында ќолданылып жатыр.

Аныќтама жанында аныќталатынныѕ араќатынас сияќты пайдалардыѕ жјне жґнге салу шыєындарыныѕ мемлекеттік ќол сўєу дјрежелері қазіргі уақыттағы заѕ шыєарушыларды нјтижелілік тїсініктерінен аралап шыєуды ўмтылып жатыр.

Шыєындардыѕ аныќтама процесс жјне пайдалар бўл жаєдайда јртїрлілерді мемлекеттерде јр тїрліше уақыт тәртібі белгіленген. Дјл осылай, еуропалыќ мемлекеттердіѕ кґпшілігінде тап осы процес бїтінде заѕ шыєаратын уақыт тәртібі белгіленбеген жјне шешімдерді заѕ шыєарушылармен ќабылданып жатыр.

АЌШта айќын сандыќ белгілерден аралап шыєуды ўмтылып жатыр. Біраќ заѕ шыєару сынын кґрсетіп жатыр, табысты јрекеттер болып жатќан тїрда бірнеше себеп: статистикалыќ хабар таныстырылушылыќсызыныѕ, пайдалардыѕ есеп-ќисап бірыѕєайлы јдістерініѕ жоќ болу жјне шыєындардыѕ (јдеттегі заѕ шыєаруды кґмескі ўєыммен операция жасап жатыр «қазіргі уақыттағы єылыми јдістердіѕ ќолдануымен»), мекеме арасындаєы келісу тартуымен, не ертіп әкелгені – мәселелердің кґрінуіне мемлекеттік шаєылысу. Сонымен ќатар, наќты экономикалыќ объектілер, аќиќатта экономика бїтін бўтаќ, тґтенше кїрделі жјне математикалыќ їлгілеу көлемді ќолдануына арналєан.

Қазіргі уақытта єылыми јдістемелер негізінде пайдалар жјне шыєындарды есеп айырысуы ќабылдауєа болатыны Австралия їлгісіне сәйкес келеді, біраќ міндетті сондай сандыќ есеп-ќисаптарды келмейді. Назар орталыќ ќўжат дайындауы жанында мемлекеттік реттеудің тїр таѕдау аныќтаушы, кїтілетін жґнге салу кїшті јсер бәсекені болдырмаудағы зерттеулер орнында болып жатыр.

Шыєындардыѕ шекті маєына аныќтамасы тјуекел азаюы

Басќарудаєы тјуекелдермен єылыми білім дербес облысына кірді.

Сонымен ќатар, тјуекелдердіѕ сандыќ ґлшеу нјтижелілік бойын баќылау бірсыпыра объектілерініѕ ар жаєында ўзаќ статистикалыќ баќылау жоќ болуымен тежеліп жатыр. Математикалыќ їлгілерді ќолдану мїмкіншілігі (коэффициент, shortfall жјне басќа математикалыќ їлгініѕ, бірлестіктермен ќолданылатындар тјуекелдердіѕ баєалауына арналєан) сондыќтан їлкен аќпараттыќ объектілердіѕ артынан кем ыќтималдыќ ґлшеуіне арналєан тјуекел орындаулары аман саќталып қалған, кейбірлерге мемлекеттік реттеу объектілері апарып беруі жиі болады. Сонымен ќатар јрбірде єылым облыстарынан ќауіп-ќатерлердіѕ теѕестіруіне арналєан жеткілікті жабдықтар жјне тјуекелді тґмендетуіне арналєан баламалыќ шешімдердіѕ ұйқасы берілуі болады (мысалы, химиялыќ жјне микробиологиялыќ тјуекелдер).

Қазіргі уақыттағы заңдар сол уақытта тәуекелді басқару кезіндегі шешімді қабылдаудың алгоритмін сипаттау үшін құрылады.

Тәртіп таңдау

Тәуекелді талдаудан кейін реттілікті таңдаудың түрі туралы шешім қабылданады. Егер халықтың денсаулығы мен өміріне қауіп, сонымен қатар, мемлекеттік қорғаныстық қабілеттілігі болмаса, онда тәртіптің ең тиімді түрін таңдаудың қажеттілігі туралы шешім қабылданады (квази-тәртіптік немесе өзіндік тәртіп).

Сонымен қатар, шығын мен тәртіптің нақты түрлерінің пайдасын есептегеннен кейін, тәртіптіліктің опциясының қатыспауынан мақсатқа лайықтылығы туралы нәтижесі жасалады.

Реттілік пен ретсіздікті енгізу туралы шешімді қабылдау алгоритмі:

1. мүмкін объектінің реттілігін арақатынасының потенциалды зиянды оқиғасы туралы релевантты ақпараттың жиынтығы;

2. келіп түскен әрбір зиянды оқиғаның ықтималдығын өлшеу;

3. реттілік бағытталған «тәуекел объектісінің» түсінігін қалыптастыру;

4. агрегатталған зиянды оқиға ретінде, келген тәуекелдің ықтималдығын өлшеу;

5. тәуекелдің жүзеге асуы кезінде зардаптарын жабу құндылығын анықтау;

6. жеке зиянды оқиғалардың болдырмау қатынасында реттіліктің белгілі түрін шығару;

7. «пайда - шығын» критериі бойынша реттіліктің альтернативті түрін бағалау;

8. түскен зиянды оқиғалардың зардаптарын бағалау(адамның денсаулығына және өміріне қауіп тигізу ықтималдығын анықтау, мемлекеттің қорғаныс қабілеттілігінің ықтималдығы);

9. мемлекеттің қорғаныс қабілеттілігін немесе адамның денсаулығына зиянына байланысты реттілікті таңдау түрі:

10. егер адамның денсаулығына немесе мемлекеттің қорғаныстық қабілеттілігіне қауіп төнген жағдайда, «пайда – шығын» талдауын жүргізу және бәсекеге қабілетсіздігінің болу/болмауын талдау;

11. шешімді қабылдау.