2. Регулятивті өлщем жүргізудің қорытындысы

Пайдалардыѕ араќатынас затына кґрсетілген опциялардыѕ экспертиза нјтижелерімен жјне шыєындардыѕ, сјйкестіктіѕ ќойылєан маќсаттарєа жјне мемлекеттік жґнге салу маќсаттарына маќсатќа лайыќтылыќ туралы нјтиже ќажетті ўсыну, барабарлыќ, жїзеге асушылыќ жјне ўсынылып отырєан реттеуші шешім нјтижелілігініѕ.

Онан арєы талдауды болжап жатыр, сонымен ќатар, жўрт алдында талќылау нјтижелерініѕ есебі жјне эксперттердіѕ кеѕестердіѕ јртїрлі руыныѕ жґнге салу ыќшамдауымен.

Маќсатќа лайыќтылыќ келесі белгілері ўсыныс жасап жатыр, барабарлыќ, жїзеге асушылыќ жјне кјсіпкерлік ќызмет мемлекеттік жґнге салуы нјтижелілігініѕ (ќаралатындар жиынтыќ):

1. Айќын жазылєан мїмкін маќсаттарєа реттеуші јсер маќсаттарыныѕ сјйкестік дјлелделген.

2. Жоќ болу аныќталєан жўмыс істейтін нормативті заѕєа сїйінгендерді реттеуші јсер басќа ґлшемдерініѕ актілерінде, баєытталєандардыѕ тепе-теѕ маќсатќа.

3. Басќа ґлшемдер арќасында реттеуші јсер маќсаттары жетулерді мїмкіндігі жоќ аныќталєан, шек ќоюлардыѕ ќўруынан ќабыл алмау шамалаушы немесе ќўру кемірек ќатты шек ќою ќўќыќ, байлаулылардыѕ кјсіпкерлікпен ќызметпен.

4. Реттеуші јсер ўсынылып отырєан ґлшемдері арќасында ќаражаттыќ жјне басќа ќорлар есепке ала ќойылєан маќсат жетулері мїмкіншілік аныќталєан, реттеуші јсер ґлшемдерініѕ жїзеге асыруына баєытталєан бола алып жатыр.

5. Тўтас шыєындардыѕ їстінде мемлекет тўтас пайдаларыныѕ маѕызды арттыру, азаматтардыѕ жјне ќоєамдарды аныќталєан (жоєалтулармен, кґрсетілген беттердіѕ шыєындарымен) реттеуші јсер ќаралатын ґлшемдерініѕ ќолдануы нјтижесінде.

6. Басќару жергілікті органдарымен ґлшемдердіѕ бўларды реттеуші јсер ґлшемдерініѕ жїзеге асыру оќиєасында орталыќ мемлекеттік органдармен жїзеге асырудыѕ мїмкіндігі жоќ аныќталєан немесе тўтас шыєындардыѕ їстінде мемлекет тўтас пайдаларыныѕ ќолайлы араќатынас, азаматтардыѕ жјне ќоєамдарды маѕызды кемірек аныќталєан (жоєалтулармен, кґрсетілген беттердіѕ шыєындарымен) кемірек ќатты ґлшем ќолдану нјтижесінде реттеуші јсердіѕ басќару жергілікті органдарымен.

2. Тәуекел мониторингі. Тәуекелді басқару

Тјуекелдердіѕ жїйелі мониторингісі - басќару процес ажырамас бґлімі тјуекелмен. Тјуекелдердіѕ баєалауына ќосымшаєа тјуекелдердіѕ мемлекеттік жґнге салу нјтижелілігі баєалануды сонымен ќатар тиісті. Баєалау жїйе жјне басќарудыѕ тјуекелдермен жјне нјтижелілік - ґлшемдерді мемлекет шыєарып салынушы јлеуметтік - экономикалыќ, ґнеркјсіпті - иннервациялыќ жјне технологиялыќ саясатшысында тиісті талапќа сай болу. Өѕделген болу, баєалаулар, басќарулар жјне тјуекелдердіѕ болжауыныѕ Әрбір мемлекеттік органмен, кјсіпкерлік ќызмет жґнге салу функциялары жїзеге асыратынмен, талдау дербес жїйесі тиісті.

Мониторингіге арналєан жјне тјуекелдердіѕ баєалаулары жјне жґнге салу јдістерініѕ ќайта ќарауыныѕ реттеуші органєа жинау жїйелері ќажетті жасау жјне хабар талдауыныѕ міндетті талаптардыѕ бўзуы туралы, зиян келтіруі оќиєаларыныѕ сондай бўзулар нјтижесінде.

Дер кезлік жјне тїзететін јрекеттердіѕ масштабын оныѕ мемлекеттік жґнге салуымен кјсіпкерлік бостандыќ арналєан шарттардыѕ жасау їйлестіру еѕ жаќсы жаєдайлар жиынтыќ табуды рўќсат етіп жатыр.

Басќару дер кезлік принциптарымен тјуекелдермен сјйкестікте тиісті жїзеге асу, - жјне єылымилыќ.

Мїмкін тјуекел дер кезлік - болжауын мемлекетке арналєан кїтілетін негативтік зардаптардыѕ шабуылдауына дейін жїзеге асып жатыр, кјсіпкерді жјне тўтынушыныѕ.

Жан-жақтылық - хабар ќолайлы ќайнарлары жјне талдау јдістері барлыќ тиісті ќолданєан болу, барлыќ мїмкін зардаптардыѕ есеп маќсаттарында тјуекел шабуылдаулары єылымилыќ - басќару тјуекелдермен жјне мїмкін негативтік зардаптарды осноєа жїзеге асып жатыр ­ єылыми јдістердіѕ ве жјне жаќын келулердіѕ.

Басќару тјуекелдермен даярлайтын шаралардыѕ ќатар жїзеге асыруы алдын ала ескеріп жатыр, санєа ќайсылардыѕ жатып жатыр:

Жўмыс жоспар ќўрастырушысы басќарумен тјуекелдермен;

Жўмысшы топтардыѕ жасауы (ќажеттілік жанында);

Жинау жјне хабар талдауы, ќажеттініѕ баєалауєа арналєан жјне болжаудыѕ мїмкіндердіѕ соңынан ­ тјуекелдердіѕ сәйкестігі;

Басќа шараныѕ ќараумен орган реттеуші.

Жўмысшы топтарды оќиєаларда жасалып жатыр, ќашан ўлттыќ жјне экономикалыќ ќауіпсіздікке арналєан тјуекел баєалауы жїзеге асып жатыр, ґмірге арналєан жоєары ќауіп-ќатер жанында жјне азаматтардыѕ денсаулыќ, ќоршаєан орталар жјне т.с.с.

Жўмысшы топтардыѕ ќўрамына мамандар тартылып жатыр јр тїрлі - технологтер, юристілер, экономистілер, экологтер, социологтер.

Хабар, ќажетті басќаруєа арналєан тјуекелдермен келесі ќайнарлардан мїмкін алынєан:

Сауалдарєа жауаптардыѕ, баєытталатындар мемлекеттік органдарєа (ўйымныѕ), ќайсылар айќын сфера заѕєа сїйінген жґнге салуын жїзеге асырып жатыр немесе ананы немесе басќа актініѕ жайлардыѕ тјжірибелісінде ќолдануды жїзеге асырып жатыр;

Материалдардыѕ правоприменительноймен сот, прокурорлыќ жјне басќа ана облыста тјжірибелілер, ќайсыда жґнге салу жїзеге асып жатыр; заѕ шыєару ўлттыќ жјне шетелдік актілерініѕ, реттеушілердіѕ сфера лайыќты;

єылыми жариялаулардыѕ, мјжілістердіѕ материалдарыныѕ, бўќаралыќ хабар ќўралдарында жариялаулардыѕ, јлеуметтік зерттеулердіѕ, статистикалыќ тап осы жјне басќа ќайнарлардыѕ.

Тјуекел ќаражаттыќ - экономикалыќ зардаптарыныѕ болжауы жанында оцениваются ќаражат тїзу жјне жанама шыєындары, орган реттеуші шыєындарды ќоса, ќаражат табыстары, табыстар жјне ґндірушілердіѕ шыєындары жјне тўтынушылардыѕ, сонымен ќатар басќа экономикалыќ кїшті јсер (бјсеке дамуына ыќпалын жасау, жаѕа жўмысшы орындардыѕ жасау жјне т.с.с.).

Экологиялыќ зардаптардыѕ болжауы жанында оценивается баєыт, мінез-ќўлыќ жјне јсер дјрежесі, тјуекел шабуылдауы нјтижесінде ортаны ќоршаєанды болу.

Келесі јдістердіѕ ќолдануы арќылы тјуекел зардаптарыныѕ болжауын жїзеге асып жатыр:

• Эксперттік баєалаулардыѕ;

• Салыстырма - заѕєа сїйінген зерттеудіѕ;

• Маќўлдаудыѕ;

• Тјжірибеніѕ.

Тјуекел зардаптарыныѕ болжау жїзеге асыруы негізгі јдісімен эксперттік баєалаулардыѕ јдісі келіп жатыр, ќайсыда зардаптардыѕ табуы экспертизалардыѕ ґткізуі арќылы тјуекел шабуылдаулары жїзеге асып жатыр.

Нјтижелер жјне шыєарулар, алынєандар талдаудыѕ, баєалаулар, тјуекел зардаптарыныѕ болжауы барысында “ќўлаулардыѕ” келесі сўраќ шешімі жанында базарды ќолданылып жатыр;

Жґнге салу јлсіретуі туралы (минимум сияќты бір мїмкіншілік мемлекет аз ќатысуымен );

Енгізуі туралы шешім бўларды сўраќ лайыќты ґзгертулердіѕ реттеуші мемлекеттік органымен салу жолмен мїмкін жјне нормативті заѕєа сїйінген актілерге ќосымшалардыѕ немесе жаѕа акті ќабыл алуыныѕ.