2. Мемлекеттік реттеудің өлшемін және түрін таңдауда шешім қабылдау

Қўрудан кейін реттеуіштік ґлшем сјйкестіктері реттеуші јсер мїмкін маќсаттарына, ќажетті:

Біріншілердіѕ, жґнге салу облысында жўмыс істейтін заѕ шыєару талдау жасауы мїмкіншілік кґруы нїктесінен оныѕ тепе-теѕ ќолданудыѕ маќсат жетуіне арналєан.

Содан соѕ, табуєа жјне талдауына кірісуді еріп жатыр жјне жґнге салу јдістерініѕ (опцияныѕ), еѕ аз тўтас шыєындармен мјлімделген маќсаттарды мїмкіндік беретіндердіѕ жету (заѕєа сїйінген шарттардыѕ ґзгертулерініѕ, бјсеке дамуы есепке ала, ґндіріс тўраќты деѕгей жетулері, жоєары сапалар жјне кјсіпорын ґніміне сўраныстыѕ, ґзгертулер жјне тўтынушылардыѕ ќўрам кеѕейтулері, ґтім базарларыныѕ жјне басќа факторлардыѕ).

Баламалық опциялардың талдау және тәсілдердің олардың кескін үйлесімінің, ең аз тұтас шығындармен мәлімделген мақсаттардың жету мүмкіншілігі айқындауды рұқсат етеді (шаруашылық етуші субъектілердің жай өзгертуінің , тұтынушылардың және мемлекет есепке ала). Баламалық шешімді қарап болжау:

• статус-кво сақтау;

• реттеушіліктің болмауы;

• ерікті ережелердің және стандарттарды қолдану

• экономика бөлек секторларының өздігінен басқарылу механизм қолдануы;

• реттеушілік

• шаруашылық етуші субъектілердің тілеген стимулдардың қолдануы;

Келісімдердің нәтижесі;

• жанама реттеді қолдануы;

• монополияға қарсы реттеуді қолдануы;

• қоғамдық пікір құруы;

• мемлекеттік жөнге салу қажетті функцияларының делегат саудаға жіберуі;

• аутсорсинг;

• қолдану кемірек қатал өлшем жөнге салудың түр ішінде;

• басқа опциялар.

2. Реттеу баламасының орындалуын реттеу

Тәжірибе көрсеткендей, не қаражаттық шығындардың төмендеуі

(қаражаттық нәтижелілік жоғарылауы) шығындардың пропорциясыз бойымен қоса алып жатыр, басқа экономикалық агенттерді амалсыз алып жүреді. Түзу өлшемдерді жасай алуға ескермеу және олардың жанама зардаптар әсіресе азаматтарға арналған орындаулар және шаруашылық етуші субъектілердің шақырылған. Қорытынды көрсеткендей халықтың бір тобы үшін дұрыс, бір тобы үшін бейтарап, бір тобы үшін негативті болады. Негативтік бағалау шығындардың жоғарылауымен байланысты немесе шығындардың, халық топтарына немесе кәсіпкерліктің жаңа реттеуші әсерлердің құруы жанында, осыдай және мүлік және жеке тәуекелдердің жоғарылауымен көрсетілген шешімдерге байланысты.

Соңғы нәтижелерге қаражаттық процес хабардар болуы, қаражаттық құралдардың шығындауы жанында шығындардың және нәтижелерді салыстыру шамалаушы, тиісті қосу өзінді шығындардың салыстыруы және барлық шаруашылық етуші субъектілердің пайдаларының және халық топтарының, реттеуші механизммен жаналып өтілетін. Мемлекет аз қатысуымен, егер таңдалған реттеу түрі келмесе, альтернатив арқылы көруге болады. Әрбір альтернативте пайдаларды бағалау шығындарды және қоғамға арналған бүтінде және әрбір бөлек топтардың артынан өткізіліп жатыр. Сол үшін сандық және сапалық бағалау керек.

Алдымен әсері бар топтар идентификацияланады. Мемлекет, кәсіпкерлік және тұтынушылар деп ірілендірілген. Сол топтын ішінде топшаларға бөлінеді.

Мемлекетке арналған шығындардың бағалауын болжайды - қатысқан қызметші сандары және жалақы деңгейі;

- Шығынның, байлаулылар ережелердің орындалуын қамтамасыз етуімен анықталған;

- басқа шығындар (баспаға шығындар, командировкалар және т.б.)

Кәсіпкерлікке арналған шығындарды болжау:

-" қағаз ауыртпалығы", немесе әкімшілік шығындардың бағалауын, байлаулылардың түрлердің толтыруымен , есептілікпен және т.б.;

- тура ақшалы шығындар ( лицензияға арналған төлеу, сертификаттар т.б)

- орнатылған стандарттардың әсері - жоғары болмауы;

- маркетингіде, тасымалдауға,өндіріске байланысты өзгертулері мен шығыны;

- тұтынушылардың ұсыныс баламалық қайнарларына ауысуы:

- саудаға тауар түсуімен немесе тауарлардың қол жетерлік шек қоюлары тоқтауы.

Тұтынушыларға арналған шығындарды болжайды:

- бағалардың жоғарылауы;

- сапа мен таңдаудың қысқаруы;

- тауар пайда болуының саудада тоқтауы;

- өтем алу көбірек күрделі немесе қымбат бағалы процедуралары.

Қоғамға арналған бүтіндей шығындардың бағалауы өткізіліп жатыр. Барлық жерде, қайда мүмкін, бағалау айырмасын сандық жүру. Бөлек категориялармен сонымен қатар және қоғамға бүтінде бағаланады кіріспенің пайда айырмалары ана немесе басқа реттеуіштік опциясы.