2. Идентифициялы тәуекел сферасының қауіпсіздігіне тәуекелді реттеу түрін таңдау (лицензиялау, сертификаттау, аккредиттау)

Мемлекеттік орган ќызмет, кјсіпкерлік ќызмет жґнге салу жїзеге асыратын функциялары (лицензиялау, сертификаттау, аккредиттеу), тјуекелдермен басќару тиісті алдын ала ескеру. Басќару жїйесі тјуекелдермен жаєымсыз оќиєа шабуылдауына дейін реттеуіштік ґлшемдердіѕ ќабыл алуы ќосып жатыр, яғни бастапќымен кјсіпорын тіршілік цикл фазалары.

Бастапќы фаза мыналар жанында, ґз кезегінде їшеу кезеѕ тїзеліп жатыр, ќауіпсіздік облыстары біріктіріп жатыр ќажеттілік уаќыттарыныѕ мемлекет ќол сўєулары лайыќтыларды ќауіпсіздік їш сфера жґнге салу (кесте 1):

1. Қызметті жүзеге асыру ойы туралы кезең;

2. Өндіріс ұйым кезеңі;

3. Саудаға шығу кезеңі.

Кесте 1.

Қауіпсіздік облысының бастапқы кәсіпорынның жұмыс істеу кезеңдеріне сәйкестігі

Кәсіпорынның жұмыс істеу кезеңдері	Қауіпсіздік облыстары
Қызметті жүзеге асыру ойы туралы кезең	Бәсекелістікті шектеудегі нарық қатынасы. Шектеулі ресурстары рационалды бөлу. Азық-түліктің тікелей тағайындау. Мемлекеттің қорғаныс қабілеті. ...
2. Өндіріс ұйым кезеңі	Сәулеленулердің. Биологиялықтың. Жарылғыш қауіпсіздігі. Механикалының. Өрт сөндірудің. Өнеркәсіптінің. Термиялықтың. Химиялықтың. Электрліктің. Ядролық және радиациялықтың. Электр-магниттіктің құралдардың жұмыс бөлімінде сыйысушылықтың және жабдықтаудың қауіпсіздігі қамтамасыз етуі.
3. Саудаға шығу кезеңі	Өлшеулердің бірліктері . Ақпарат толықтығы.

Материалды емес ќорлардыѕ - білімдердіѕ, іскерліктердіѕ жјне даєдылар тек ќана бірінші кезеѕ кјсіпкерге барыны мінездемі беріп жатыр, сґзбен аныќталатындардыѕ «мамандыќ», шўєылдану ќайсы оєан рўќсат етіп жатыр.

Екінші кезеѕ - кезеѕ ґндіріс ўйымдары, технологияєа талаптармен сјйкестікте аќша ќаражатын жўмсауларды талап ететінде, шыєарылушы тауарєа немесе ќызметке, жалпы терминмен аныќталатындармен «техникалыќ талаптыѕ» тјуелділігінде міндетті техникалыќ талаптар орналастырып жатыр жјне сјйкестік баєалауы жїзеге асып жатыр - сертификаттау.

Үшінші кезеѕ, нарық шекарасын ґзімен таныстырушыда, сатушы кім, не ретінде тауар лайыќты ќайсы кјсіпкерге кіріп жатыр немесе ќызметтіѕ, тјуекел кґрініп жатыр «ќўлаудыѕ» нарықтыѕ хабар асимметриясы сол себепті. Ескерту маќсаттарында сондай кјсіпорын тіршілік циклы екінші кезеѕ таєы ќауіп-ќатерлерді кјсіпкер сјйкестік сертификатын ала алып жатыр.

Сенім жаулап алуына арналєан тўтынушы жаќ, тауар кім, не ретінде кґзі жетуді жеткілікті мїмкіншіліктермен ќожалыќ етушіні еместі немесе кјсіпшілік ќызметтердіѕ беруінде, тауар сапалары сјйкестік ресми растаулары кјсіпкерді тауып алумен процедураны алып жатыр жјне пайдалануєа берілетін ќызметтердіѕ аныќталєан стандарттарєа - аккредиттеуді (Accredo «сену»).

Мемлекеттік ќол сўєу базар барлыќ ќатысушыларыныѕ дер кезінде жјне толыќ хабарлау ќамтамасыз етуі маќсаттарында ќажетті тек ќана шарттар туралы міндетті аккредиттеу ґтуында ујкіл етілгендерді органдарда немесе саморегулирующихсяда аккредиттеудіѕ ўйымдарда, мысалы, кјсіпкерлік ќоєамдыќ біріктірулерінде кјсіпкерлік - ќауымдастыќ жјне т.б.

Сјйкестікте ќауіпсіздік облыстарыныѕ топталуымен жјне тјуекелдердіѕ тегі наќтылауымен кјсіпорын тіршілік циклы фазаларымен (ґндірістіѕ), басќаруєа арналєан араќатынасы тјуекелдермен келесі бейнемен кґрініп жатыр ( кесте 2).

Лицензиялау ќандай еѕ ќызмет жїзеге асыру ойлары кезеѕ тиісті ќолданылу кјсіпорын тіршілік циклы бастапќы фазасына (ґндірістіѕ).

Тјуекелдердіѕ кґріну себептері шек ќойылєан ќорлардыѕ таратуымен жјне шыєарылушы ґнім маѕызымен байлаулы.

Техникалыќ жґнге салуды ґндіріске техникалыќ уаќыт тјртіптерініѕ бекітуімен байлаулы, ґнімге техникалыќ талаптардыѕ ќўруымен жјне (немесе) процестерге олардыѕ тіршілік циклдыѕ, ґндіріс шарттарына жјне ґндіріс ўйымдары кезеѕ рамкаларында жїзеге асып жатыр. Тјуекелдердіѕ кґріну себептері ґндіріс ўйым техника - технологиялыќ деѕгеймен байлаулы.

Аккредиттеу шыєу жанында хабар асимметриясы тјуекелдерініѕ шыєаруына арналєан істететін кјсіпорынєа нарықта ќолданылады. Тјуекелдердіѕ себептерімен нарықта агенттердіѕ мінез-ќўлыќ сипаты.

Кесте 2.