5. Әкімшілітік тосқауылдардан, рұқсат ету жүйесін жеңілдету жөнінде ұсыныстар мен кепілдемелер

1. Рұқсат ету жүйесі облысында заңнаманың унификациясы

Рўќсат етілетін жїйе ґткізілген талдауы нјтижелерініѕ негізінде жјне јдістеме маќўлдауыныѕ жатќызуымен (лицензиялау, сертификаттау, аккредиттеу) (онан јрі - јдістеме) бґлектерді ќызмет сфераларында рўќсат етілетін жїйе толыќ жетілдіруімен заѕ жоба концепциялары жоба ґѕделген. Заѕ жоба мјтінін ќосымшада көрсетілген.

Жоба

Қазақстан Республикасының Заңының жобасының концепциясы «ґзгертулердіѕ салуы туралы жјне ќосымшалардыѕ Ќазаќстан Республикасыныѕ бірсыпыра заѕ шыєаратын актілері лицензиялау сўраќ»

Заңнама жобасын ґѕдеу ќажеттілік негіздеуі

2009-2011 жылєа Ќазаќстан республикада рўќсат етілетін жїйе толыќ жетілдіру концепциялары орындаумен заѕ жобаны шаралардыѕ жоспарымен сјйкестікте ґѕделген.

Жўмыс істейтін заѕ шыєару ґткізілген талдауын јкімшілік шек ќоюлардыѕ барысы туралы кујландырып жатыр (тосќауылдардыѕ) кјсіпкерлік ќызмет жїзеге асыруына арналєан, ќалай заѕ шыєаратында, дјл осылай жјне заѕєа тјуелдіде деѕгейлерде, ќайсылармен понимается ќўќыќ нормаларыныѕ барысы, экономикалыќ ќызмет бостандыќ, пунктімен алдын ала ескерілген 4 маќала ел 6 конституциясы принцип шек ќойылатын.

Тап осы принциптан шыєару оќиєаларда мїмкін тек ќана пунктімен алдын ала ескерілгендердіѕ 1 маќала 39 конституция. Басќаша айтќанда, кіріспеніѕ оныѕ мемлекетті конституциялыќ мойындалушы маќсаттарєа сондай шек ќою шамаластыќ міндетті кепіл болу. Сјйкестіксіз наќ мына маќсаттарєа, немесе сондай рўќсат етілетін процедуралардыѕ ќўру, саќтау ќайсылардыѕ экономикалыќ кїшті јсер шамадан асырып жатыр (пайда алуы) кјсіпкерлік ќызметтен жеке кјсіпкерлікке арналєан јкімшілік тосќауылдар астында тїсінуді еріп жатыр, жоюєа тап осы заѕ жоба ќайсы жјне баєытталєан (лицензиялау їлкен тізім, ќажетті ќўжаттардыѕ маѕызды пакет, ќызмет лицензируемойына соныѕ ішінде бар болушылар емес тїзу кґѕіл болудыѕ жјне т.б.).

«Лицензиялау туралы» ҚР заѕ жўмыс істейтін лицензиялау дјлелсіз кеѕ тізімі бекітіп ќойып жатыр, сондай сфералардыѕ, тїрлардыѕ жјне ќызмет тїр тармаќ соныѕ ішінде, тікелейді адам денсаулыќ јсер етпейді жјне ќоршаєан орта кїй-жаєдайы, сонымен ќатар ќайсыларєа жауаптылыќ азаматтыќ - заѕєа сїйінген міндетті саќтандыруы бар болып жатыр, мысалы, нотариалдыќ ќызмет.

Айќын тјуекелдермен басќару бўл жаєынан алєанда лицензируемомуєа ќызмет жатќызуы негізгі белгісімен оныѕ жґнге салуы мїмкіндігі жоќ тиісті болу арќасында басќалардыѕ - механизмдардыѕ.

Лицензиялауын оќиєаларда тиісті орналастыру, егер заѕ алдын ала ескерілгендер ќоєамдыќ кґѕіл болулардыѕ жґнге салу Ќазаќстан Республикасыныѕ јдісі аныќтамамен, ќўруєа, ќолдануєа жјне ќызметке міндетті жјне ерікті талаптардыѕ атќаруына, ґнімніѕ, ќызметке, ґнім тіршілік циклы процестеріне, сјйкестік растауына, аккредиттеулерді мемлекеттік јкімшілік ету маќсаттарыныѕ жетуі їшін жеткіліксіз.

Осыєан орай, заѕ жобамен лицензиялау принциптарыныѕ айќындауы ескеріп жатыр. Қаќпайлау маќсаттарында тек ќана лицензиялыќ рет кіріспесін аныќталєан болады ґмірге арналєан биік ќауіп-ќатерлер жјне адамдардыѕ денсаулыќ жјне ќоршаєан орта аса.

(ґндірістіѕ), кјсіпкерлік ќызмет жїзеге асыру ойлары жјне тіркеу кезеѕ жатып жатыр.

Егер кіріс тосќауыл мемлекеттік жґнге салуды мына кезеѕ ќойса базар ўєым кеѕейтуімен «мамандыќ» заттыќ ќорлардыѕ техникалыќ мінездемелердіѕ аныќтамасына дейін, ќажеттілердіѕ келесі кезеѕ ґндіріс ўйымы жанында, онда кјсіпкер бјсекесіз заттыќ активтардыѕ тјуекелін ие болып жатыр, мамандыќ оныѕ мойындамау оќиєасында ќолданєан болмайды.

Ұєым аныќтамасында сондыќтан «баєаланєан талаптыѕ»- сандыќ жјне сапалы нормативтардыѕ жиынтыќ жјне кґрсеткіштердіѕ, бґлек лицензияланған мјлімдеуші ќабілеттілік сипаттайтын шўєылдану жјне (немесе) тїр астында ќызмет тїр лицензируемогосы, «лицензиялау туралы» ҚР заѕ аныќталєан, сґз ауыстыруды ўсыныс жасап жатыр «ќабілеттілік» айтылумен «білімдер, іскерліктер жјне даєдылар» їшін аныќтама бір маєыналы тїсіндірулері.

Мынау аныќталєан шыєарып жатыр нормативті заѕєа сїйінгендерді актілерде мјлімдеушіге лицензиара техникалыќ талаптары, себебі тап осы талаптарды техникалыќ жґнге салу облысында заѕ шыєарумен жґнге салынып жатыр.

Тап осы жаќын келуді лицензиялау сфералары ыќшамдауды рўќсат етіп жатыр жјне сјйкесті Ќазаќстанда лицензиялау санын ќысќарту. «Лицензиялау туралы» Заѕ лицензиялау 27 сферасы аныќталєан.

Дїниежїзілік тјжірибе негізінде, кґрсетілгендердіѕ белгілердіѕ жјне принциптардыѕ жјне јдістеме жоєарыраќ лицензиялау тјртібі маќсатќа лайыќты саќтау келесілерді ќызмет сфераларында:

Атомдық күшті пайдалану (10 түр, 28 түр тармағы);

транспорттың (2 түр, 7 түр тармағы);

Наркотикалық заттардың, психотропный заттардың, прекурсолардың айналымы (1 түр, 3 түр тармағы);

қару-жараќ айналымыныѕ, јскериніѕ техниктер жјне жарылєыш заттардыѕ жјне бўйымдардыѕ олардыѕ ќолдануымен (6 түр, 10 түр тармағы);

кең көлемдегі ақпарат заттары (1 түр);

Сферада ќаржыландырулар жјне ќызметтіѕ, байлаулыныѕ ќаражаттыќ ќорлардыѕ концентрациясымен (18 түр);

архитектура, градоқұрылыс және құрылыс (5 түр, 25 түр тармағы);

ґндірістер жјне этилді спирт айналымыныѕ жјне маскїнемділік ґнімніѕ

(5 түр, 7 түр тармағы).

Сайып келгенде, жалпы олардыѕ саны екі бірге ќысќарєан болады, тјжірибеліде алдыѕєы дїниежїзілік талапќа сай болып жатыр.

Лицензиялау бґлек сфералары, заѕ аныќталєандар «лицензиялау туралы», ќайсыларєа лицензиялардыѕ шек ќойылєан саны беріп жатыр (аќпараттыќ ќауіпсіздік ќамтамасыз етуініѕ, ґткізуге арналєан арнайы техникалыќ ќўралдардыѕ шапшаѕ - шаралардыѕ, ауылдыќ жјне орман шаруашылыќ, жерге орналастырушылыќ, геодезияныѕ жјне картографияныѕ сот - эксперттіктіѕ, информатизациялар жјне байланыстыѕ) рўќсаттардыѕ дјрежесіне маќсатќа лайыќты ауыстыру, баєаланєан талаптыѕ ќайсыларєа заѕ шыєаратын деѕгейде тиісті айќын болу.

Қатарын сонымен ќатар маќсатќа лайыќты ауыстыру кґбірек јлсіз деѕгей мемлекеттік жґнге салудыѕ - рўќсаттыѕ, мыналар жанында оларєа типтік талаптарды аныќталєан бола алып жатыр. Мысалы, денсаулыќ ќорєау сферасында, білімдер, ветеринарияныѕ, ойын кјсіпкерліктіѕ.

Дїниежїзілік тјжірибе есепке ала ќызметтердіѕ лицензиялауы тиісті ґзгертілген болу.

Сондайларды ќызмет сфераларында ќызмет ету сияќты физикалыќ жјне заѕгерлік беттердіѕ, техникалыќ ќауіпсіздікті техникалыќ жґнге салу облысында заѕ шыєарумен немесе ґздігінен басќарылу принциптарымен тиісті жґнге салыну немесе кјсіпшілік лицензиялаудыѕ, ќоєамдыќ ўйымдармен жїзеге асыратындар.

Мјдениет сферасында лицензиялау, Ќазаќстан Республикасыныѕ мемлекеттік символдарыныѕ даярлауыныѕ, пошталыќ байланыстар, ќызметтіѕ, байлаулыныѕ физикалыќ ядролыќ ќўрулардыѕ ќорєанышымен жјне ядролыќ материалдардыѕ, жґнге салынатындардыѕ стандарттар арќылы жјне сертификаттар , тиісті ќысќарєан болу.

Сонымен ќатар, ќорєаушылыќ, нотариалдыќ, аудиторлыќ, сјулетшілік ќызмет, ќызмет мїлік баєалауымен (материалды емес активтардыѕ ќўн объектілерініѕ шыєаруыныѕ ар жаєында) жјне аккредитивті ўйымдардыѕ саморегулируемых институттарыныѕ кіріспесі арќылы жґнге салына алып жатыр, келісім-шарт міндетті барысымен азаматтыќ - заѕєа сїйінген жауаптылыќ.

«Лицензиялау туралы» ҚР-ның заңы ўєымдарды аныќтама тап осы «лицензия» маѕызы бірдей рўќсатќа. Бўлар терминдерді шек ќойылєан болуды айќын тиісті. Осыєан орай, ўєымєа аныќтама басќаруы ўсыныс жасап жатыр «рўќсат» лицензиялардыѕ тїрлардыѕ тізім бекіту жјне рўќсаттардыѕ.

Ұєым «рўќсат» бір ќалай тізіміне ќосуды ескеріп жатыр.

Заѕ жоба ќабыл алуы оќиєасында шамаланєан заѕєа сїйінген жјне јлеуметтік - экономикалыќ зардаптыѕ

Кјсіпкерлік секторда ґндіріс тўтас кґлемдерініѕ арту шотыныѕ артынан ќызметтіѕ, ел ўлттыќ табысы бойына оныѕ заѕ жоба ќабыл алуын республикада кјсіпкерлік жалпы даму, кјсіпкерлік активтендірушілігі артуына жјне шекаралардыѕ кеѕейтуіне жаєдай жасайды сјйкесті - жўмыссыздыќ ќысќартуына жјне басќа дўрыс јлеуметтік - экономикалыќ зардаптарєа.

Заѕ жоба зат Реттеуді басќа нормативті заѕєа сїйінген актілермен

Заѕ жоба затын заѕ шыєаратын жјне заѕєа тјуелді актілердіѕ їлкен санымен жґнге салынып жатыр. Заѕ жобамен жўмыс істейтін заѕ тїзетулер, ўстаушы јкімшілік тосќауылдар енгізіліп жатыр, заѕєа тјуелді актілерге тїзетулердіѕ салу ќажеттілігі ескертіп жатыр.

Бары шетелдік тјжірибе ќаралатын сўраќ

Халыќаралыќ тјжірибеліде маѕызды ќысќартуына тенденция белгіленген жјне операциялардыѕ, жїзеге асыру ќайсылардыѕ рўќсат етілетін ќўжаттарды алумен ескертілінген. Рўќсат етілетін ќўжаттардыѕ беру бірыѕєай тјртіптерініѕ кіріспе шотыныѕ артынан кјсіпкерлік ќызмет жїзеге асыруы бўл жаєынан алєанда талаптарды сонымен ќатар аныќталєан.

Егер ракурста мјселені ќарау лицензируемых сандары, онда жаєдай шекараныѕ ар жаєында келесі бейнемен салынып жатыр: негізінде сондайларды ќызмет сфераларында, тарту сияќты халыќ ќўралдарыныѕ, денсаулыќ ќорєау, фармацевтикалыќ жјне химиялыќ ґнеркјсіп (ќауіпті материалдардыѕ ґндіріс жјне олардыѕ орындауы) ќўрылыс.