Мазмұны

Қазақстан Республикасында рұқсат етілген жүйені талдау. Рұқсат етілген жүйені жетілдіру бойынша ұсыныстар. 5

1.1. Экономикалық қызметтің жеке түрлерін тәртіпке келтіруде мемлекеттің аз ғана қатысына бағытталған, бизнестің сәтті болуына жағдайлар туғызатын факторлар жиынтығы. 5

Қазақстан Республикасының конституциясы әркімге кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, кез – келген заңды кәсіпкерлік қызметке ерікті түрде өз мүлкін қолдануға құқық береді. (п.4.26 бет Қазақстан Республикасының конституциясы). 5

1.2. Рұқсат етілген жүйені құрудағы әлемдік тәжірибе: мақсаты, реформалаудың бағыты мен механизмдары. 10

Негізгі маңызды объектілер ретінде АҚШ және Австралия секілді тәжірибелі елдер таңдап алынды, оларда жеке құқықтық институттарда арнайы кәсіпкерлік қызметті реттеу туралы заңнама шығарылған болатын. Олар экономиканы қайта құру тәжірибесінде, аталып отырған зерттеуді оқуда мемлекеттің қызығушылығында болатын. 10

Сонымен қоса кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік ретке келтіруде оң нәтиже көрсететін көрсеткіштер ЕС елдерінде жинақталған болатын. Аталған тәжірибе осы жұмыстада қарастырылған болатын. 11

1.2.1. Австралияда реттеудің бірыңғай жүйесін құруда жалпы қарастыру 11

Өткен ғасырдың тоқсаныншы жылдарының ортасында Австралияда басталған реттеу реформасының мақсаты, кәсіпкерлікті реттеуді төмендету болды, сонымен қатар тұтынушылар мен өндірушілерге арналған нарықтың функцияландырылуының тиімділігін жоғарылату болды. Көрсетілген мәселенің орындалуына тәсіл ретінде, өзіндік ретке келтірілу механизмдерінің жолдарымен бизнес саласында жауапкершілік анықталған болатын. 11

Реформаны жүргізу пропагандалық компанияның жалпы қолдауымен қамтамасыз етілген болатын (ол өзінен - өзі қазіргі заманғы экономистермен тікелей мемлекеттік емес құрал ретінде қарастырылады). 11

«Ретке келтіруді азайту керек» деген лозунгілер қолданылды, ол неоклассикалық экономикалық теориясына негізделген болатын. Ол басқа шет елдерде сәйкес аналогиялық реформаның принципиалды бір ерекшелігі болды, оның мақсаты «ретке келтіруді жақсарту керек» деген ұстаным болатын. 11

Австралия тезис ұсынды, мемлекеттің саясаты «ретке келтіруді тек тиімді ғана етіп емес, сонымен қатар нақты бір саяси мақсаттарға жету үшін қолданылатын тиімді құрал» ретінде де қолдану болды. 11

1.2.2. Кәсіпкерлік реттеу туралы АҚШ заңдылығының көрінісі 17

1.2.3. Еуропалық одақтың кәсіпкерлік қызметті реттеу жүйесінің құруына жақындауы 20

Европалыќ одаќ кјсіпкерлік ќызмет жґнге салу бірыѕєай жїйесі жоќ болып жатыр. Уаќыт да еѕ комплексті жјне қазіргі уақыттың техникалыќ жґнге салу жїйесін еуропалыќ одаќ ўйымдасќан есептеуді болады, негізі салынєанды тјуекелдердіѕ баєалау жїйесінде, тап осы зерттеуде ќаралєан болады. 20

1.2.4. Реттеуді тәуекелге және шығынға тәуелді жүргізудің жалпы кепілдемелері. 20

1.3. Қазақстандағы және әлемдегі дамыған елдердегі әрекеттің жеке түрлерін реттеудің, жүйені енгізудің принциптерінің негізін талдау 23

1.3.1. АҚШ-ғы тұтынатын тауарларды шығарудың реттілігінің ерекшеліктері 23

1.3.2. АҚШ-та бағалау қызметтің лицензиялануы 24

1.3.3. АҚШ-та жоғары білімді мекемелердің аккредиттеуі 25

1.3.4 Азықтық өнімдерін өндіру облысында мемлекеттік реттеудің халықаралық дәрежесі 29

1.3.5. Қазақстан Республикасында сертификаттау және аккредиттеу облысында реттеу талдауы 30

1.3.6. Қазақстан Республикасында лицензиялау жүйесінің құрылуы 31

1.4. Бизнеске артық әкімшіліктік жүкті туғызатын айқын емес қайталанатын нормаларды шығару мақсатында лицензиялау, сертификаттау, аккредиттеу облыстарында Қазақстан Республикасының заңының талдауы 33

1.5. Әкімшілітік тосқауылдардан, рұқсат ету жүйесін жеңілдету жөнінде ұсыныстар мен кепілдемелер 37

1.5.2. Рұқсат құжаттарының жеңілтілген процедурамен беру 40

Үкімет деңгейінде рұқсат ету құжаттарын инвентаризациялау және қайта қарау процесі 46

Қызмет түрінің сипаттамасы 50

2.2. Нарық «сәтсіздіктерінің» талдануы және идентификациясы 51

2.3. Идентифициялы тәуекел сферасының қауіпсіздігіне тәуекелді реттеу түрін таңдау (лицензиялау, сертификаттау, аккредиттау) 53

2.4. Реттеуіштік өлшем деңгей тәуекел сын деңгейімен сәйкестік таңдауы. 56

2.5. Реттеу баламасының орындалуын реттеу 58

2.6. Регулятивті өлщем жүргізудің қорытындысы 59

2.7. Тәуекел мониторингі. Тәуекелді басқару 60

Кіріспе

Мемлекет басшысы бизнес ортаны және рұқсат етілген жүйелерді оңтайландыру, оның құрамына лицензиялау, сертификаттау, аккредитация, тіркеу, келісім шарт, тексеру және тағы да басқа рұқсат етілген үрдістерді жақсарту жұмыстарына көп көңіл бөледі.

Қазақстанда кәсіпкерлердің 90% шағын және орта бизнеспен айналысады, сондықтан экономикалық және социалды дамудың сәттілігі шешуші түрде мемлекеттің қабілетіне тәуелді болады және шешуші түрде бизнеске деген әкімшілік ауыртпалықты төмендету жұмыстарын жүргізеді. Үкіметпен бизнес-қауымдастықтың бірігуімен бизнесті жүргізу үшін әкімшілік тосқауылдарды төмендетуде кең көлемді жұмыстар жүргізіледі, олар елдегі жұмысқа деген көзқарасты жақсартады.

Сонымен қатар Қазақстанда, барлық елдердегі сияқты, олардың даму деңгейіне тәуелсіз, экономикалық қызметтерді реттеуде шамадан тыс қыиндықтар бар. Олар кәсіпкерлердің бизнеске кірісер алдында ұстануы керек болатын қиын да айқын емес үрдістер экономикалық өсуге кедергісін тигізеді. Бұл үрдістер өнімдерді шығаруда шығындарды және кәсіпкерлердің ұстауларын ұлғайтады, нарыққа қатынауға шек қояды, бизнестің дамуын қолдайды, бизнес‑ортаны нашарлатады және жемқорлыққа қарсы күреседі. Әкімшілік тосқауылдар экономиканың қараңғы тұстарының пайда болуының бірден – бір себепкері болып табылады.

Қазақстандағы ең бір мәселелі сұрақтың бірі, рұқсат етілген жүйе арқылы экономикалық қызметтің барлық түрлері толықтай дерлік рұқсат етілген жүйемен реттеледі.

Сәйкесінше, шет елдік тәжірибеге негізделген және рұқсат етілген жүйені оңтайландыруға бағытталған мемлекет тарапынан ұйымдасқан және ойластырылған саясат қажет болады. Берілген мәселені шешу үшін рұқсат етілген жүйені оңтайландыруға арналған бағыттар мен әрекеттерді анықтауда жүйелік тәсіл анықталады.

Конституциялық құқық әрбір азаматқа өз мүмкіндіктері мен мүлкін еркін қолдануға, экономикалық қызметтің еркін құқына кепілдік береді. Бұл құқық мемлекетпен тек конституциялық құқықты қорғау, теңсіздік, денсаулық, басқа, бөгде адамдардың заңды қызығушылықтары мен құқы, елді қорғауды қамтамасыз ету және мемлекеттің қауіпсіздігі мақсатында ғана шектеле алады.

Кәсіпкерлік қызметке мемлекеттің араласуы тек кезекті тәуекел болған кезде ғана мүмкін болады.

Зерттеу объектісі кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік тәртіпке келтіру жүйесі, кәсіпкерлік қызметті тәртіпке келтіретін нормативті құқықтық база, экономиканың саласы, тәртіпке келтірілетін сфера және қызмет түрлері болып табылады.

Жұмыстың мақсаты лицензиялау жүйесінің оңтайландыру әдіснамасын, сертификаттау және аккредиттеу, Қазақстан Республикасында рұқсат беру жүйесін жетілдіру, бизнес – ортаны жетілдіру болып табылады.

Қазақстан Республикасында рұқсат етілген жүйе концепциясының негізінде 2009-2011 ж.ж. арналып, зерттеу негізінде қызмет түрлерін тәртіпке келтірілетін қызмет түрлеріне (лицензиялау, сертификаттау, аккредиттеу) келтіру әдістемесі жасалды, ол нарықтың «сәтсіздік» тәуекелге бел бууды басқару мен талдауының негізінде тәртіпке келтіруді оңтайландыруға ортақ жол табуды қамтамамыз етуге мүмкіндік береді.

I Бөлім.