Негізгі клиникалық синдромдар

1. Анемиялық синдром

Анемия (грек тілінен аударғанда «қансыздық») – тіндерге қан тасымалының бұзылуын (гипоксия) тудыратын қан көлемінің бірлігіндегі эритроциттер саны мен гемоглобин концентрациясының азаюы.

Көптеген анемиялар қанның қызыл түйіршектерінің сандық өзгерістерімен ғана емес, сонымен қатар эритроциттер құрылымы мен гемоглобин молекуласының құрылысындағы сапалық өзгерістермен де сипатталады.

Себептеріне байланыссыз анемияларда тіндерде гипоксия дамиды да, ол өзіне тән белгілермен сипатталады: шағымдарында әлсіздік, шаршағыштық, бас айналуы, бас ауыруы, ұйқысының бұзылуы, құлағының шуылы, көз алдының қарауытуы, ентігу мен жүрегінің жиі қағуы, жүрек тұсындағы ауырсынулар.

Объективті зерттеуде өңінің бозаруы, тахикардия, жүрек ырғағының бұзылуы, жүрек ұшы мен тамырлардағы систолалық шудың болуы, жүрек тондарының тұйықталуы, жүректің салыстырмалы тұйықтығының солға кеңеюі анықталады.

Алайда бұл симптомдар өте тән емес және басқа да ауруларда кездесуі мүмкін.

Кез-келген анемияларда компенсаторлық реакциялар болады және ол анемиядан болатын өзгерістерді азайтуға жәрдем етеді:

• Қан айналымының қарқындылығы арта түседі – яғни қанның соққылық және минуттық көлемі артады, тахикардия дамиды, қан ағысының жылдамдығы артады;

• Айналымдағы қан алмасуы болады, яғни «деподағы» қан шығарылады (бауыр, көкбауыр, бұлшық еттер), шеткі тіндерді қанмен қамтамасыз ету шектеледі, өмірге аса қажето ағзаларды қанмен қамтамасыз ету артады;

• Тіндерде оттегіні қолданылу артады, тіндік тыныста анаэробты процестердің қажеттілігі артады.

2. Миелопролиферациялық және лимфопролиферациялық синдромдар

Бұл синдромдар гемобластоздарға тән. Лейкоздарда дерттік өзгерістер (өсінділік клеткалардың пролиферациясы) басында сүйек кемігінде орналасса да, кейіннен дерттік клеткалар шеткі қанға түсу арқылы басқа ағзаларға метастаздану арқылы тарайды.

Лейкоздарға мыналар тән:

1. Қан түзуші бір өсінділік қатардағы клетканың дерттік пролиферациясы (миелоидты, лимфоидты, т.б.);

2. Жіті лейкоздарда қан түзуші зақымдалған өсінділік қатардағы клеткаларды ажырату толықтай мүмкін болмайды және шеткі қанда бластты клеткалар өте басым болады. Ал, жетілген клеткалар өте аз болады. Клеткалар жетілуінің аралық түрлері толықтай кездеспейді. Жіті лейкоздың осы симтпомы лейкемиялық құлдырау деп аталады (hiatus leucemicus).

3. Сүлелі лейкоздарға клеткаларды ажыратудың әлсіреуі тән, яғни шеткі қанда қан түзуші өсінділік қатарлардың барлық аралық клеткалары анықталады.

4. Қан түзуші өсінділік қатарлардағы клеткалардың дерттік пролиферациясы салдарынан басқа өсінділік қатарлар қысылып жаншылады (көбінесе эритроциттік пен тромбоциттік қатарлар ығыстырылады).

5. Басқа ағзаларда қан түзуші зақымдалған өсінділік қатар клеткаларының дерттік өсулері анықталады, яғни лейкемоидты инфильтраттар. Жіті лейкоздарда осындай инфильтраттар әртүрлі ағзалар мен тіндерде байқалса (бауыр, көкбауыр, лимфотүйіндер, тері, ОЖЖ, т.б.). Ал сүлелі лимфолейкозда алдымен лимфотүйіндері, соңынан бауыр мен көкбауыр зақымдалады. Сүлелі миелолейкозда алдымен бауыр мен көкбауырдың зақымдануы, соңынан лимфотүйіндерінің зақымдалулары тән.