Тема. Яз килә, яз!

Бурычлар:

1) балаларның яз, аның айлары, билгеләре турындагы белемнәрен ныгыту, эшчәнлектә кулланган сүзләр хисабына сүзлекләрен активлаштыру, табигать күренешләре һәм алар арасындагы бәйләнеш турындагы күзаллауларын формалаштыруны дәвам итү;

2) балаларның игътибарын, хәтерен, кызыксынуын, фикерләвен, хәрәкәтен, кабул итүләрен үстерү;

3) балаларда табигатькә карата сакчыл караш, кайгыртучанлык тәрбияләү.

Җиһазлар: “Ел фасыллары” фильмы яки А3 форматында кыш, яз, җәй, көз, “Яз көне җәнлекләр” картиналары, А5 форматында 10 иртә яз, 10 яз уртасы, 10 яз ахыры сурәтләнгән карточкалар, умырзая, тузганак чәчәге, үги ана чәчәге, энҗе чәчәк рәсемнәре, һәр бала санынча буялмаган күбәләк рәсемнәре.

Эшчәнлек барышы.

Тәрбияче. Балалар, әйдәгез бер-беребезгә карап, елмаеп сәламләшик. (Балалар бер-берсенә карап елмаялар, башларын ияләр).

Боз һәм кар эреде,

Сулар йөгерде,

Егълап елгалар,

Яшьләр түгелде.

Көннәр озая,

Төннәр кыскара,

Бу кайсы вакыт

Я, әйтеп кара? (Яз). Булдырдыгыз! Балалар, ә сез бу табышмакның яз турында икәнен каян белдегез? (Индивидуаль һәм күмәк җаваплар). (Балаларны активлаштыру). Анда язның нинди билгеләре турында әйтелә? (Боз һәм кар эреде, сулар йөгерде, көннәр озая, төннәр кыскара). (Балаларны активлаштыру). Булдырдыгыз! Ә хәзер елның кайсы вакыты? (Яз). Балалар, менә бу рәсемнәргә карагыз.

Тәрбияче балаларга “Ел фасыллары” фильмын яки картинасын карарга тәкъдим итә.

Тәрбияче. Балалар, картинада язның нинди билгеләрен күрәсез? (Кар эри, тамчылар тама, гөрләвекләр ага). (Балаларны активлаштыру). Булдырдыгыз! Әйе яз килде. Балалар, сез беләсезме, иртә яз, яз уртасы, яз ахыры була. Бергәләп кабатлыйк: иртә яз, яз уртасы, яз ахыры (Балаларны активлаштыру). Балалар, без сезнең белән рәсемнәр карарбыз, ә сез сайлап алган рәсемегезнең язның кайсы чорына туры килгәнен әйтергә тырышырсыз.

Тәрбияче А5 форматында 10 иртә яз, 10 яз уртасы, 10 яз ахыры сурәтләнгән карточкалар тәкъдим итә. Балалар өстәл янына килеп, шул карточкаларны алалар һәм үз фикерләрен аңлаталар.

Тәрбияче. Булдырдыгыз, балалар! Әйе иртә язда әле карлар эри генә башлый, гөрләвекләр ага, җылы яктан кошлар кайта башлый. Яз уртасында кар эреп бетә, җылы яктан кошлар кайтып бетә, кешеләр урамнарны чистартырга чыгалар, агачлар утырталар. Бергәләп урамнарны җыештыру, агачлар утырту өмә дип атала. Бергәләп кабатлыйк: өмә. (Балаларны активлаштыру). Яз ахырында агачлар яфрак яра башлый, җир өсте яшел чирәм белән каплана. Балалар, кошлар җылы яктан кайчан кайта? (Яз башында). Балалар, ә җылы яктан нинди кошлар кайта? (Индивидуаль һәм күмәк җаваплар). (Балаларны активлаштыру). Әйе, яз көне җылы яктан торналар, күкеләр, карлыгачлар, сыерчыклар, кара каргалар, тургайлар кайталар. Балалар, кошлар җылы яктан кайткач, яз уртасына кадәр оялар коралар, ә яз ахырында балалар чыгаралар. Бергәләп кабатлыйк: оя коралар, бала чыгаралар. (Балаларны активлаштыру). Балалар, ә яз көне җәнлекләр нишли икән? (Индивидуаль һәм күмәк җаваплар). (Балаларны активлаштыру). (Тәрбияче “Яз көне җәнлекләр” картинасы күрсәтә). Әйе, яз көне җәнлекләр тормышында да үзгәрешләр була. Нинди үзгәрешләр икән? (Яз көне куяннар ак туннарын салып, соры туннарын кияләр. Барлык җәнлекләр кышкы йоннарын коеп, яңаларын кияләр. Җәнлекләрнең балалары туа. Аюлар, керпеләр кышкы йокыдан уяналар). (Балаларны активлаштыру). Булдырдыгыз, балалар! Балалар, яз көне матур чәчәкләр үсә. Нинди чәчәкләр икәнен сез үзегез белергә тиеш. Без хәзер “Бу нинди чәчәк?” дигән уен уйнарбыз.

Өстәлдә А5 форматында төрле язгы чәчәкләр ясалган карточкалар ята, алар капланган. Балалар бер-бер артлы өстәл янына киләләр, бер рәсемне алалар, чәчәкнең исемен атыйлар, 2-3 җөмлә белән чәчәк турында сөйлиләр.

Тәрбияче. Алия, кил, бер рәсемне ал әле. Анда нинди чәчәк ясалган?

Алия. Бу умырзая чәчәге. Ул иртә язда кар астыннан чыга. Умырзая урманда үсә.

Тәрбияче. Булдырдың Алия! Самат, син дә бер рәсемне ал.

Самат. Бу тузганак чәчәге. Ул яз ахырында чәчәк ата. Тузганак чәчәге сары төстә.

Тәрбияче. Булдырдың, Самат! (Шул рәвешле тәрбияче балалардан сорый, кайбер чәчәкләрнең атамасын аңлатырга мөмкин). Балалар, чәчәкләрне сакларга кирәк, аларны өзәргә ярамый, өзмичә генә сокланырга кирәк. Балалар, әйдәгез, без дә чәчәкләр булып уйныйк.

Бездә беренче чәчәкләр

Таҗларын чыгарганнар. (Балалар кулларын алга таба җәяләр).

Аз гына җил иссә дә, (Балалар кулларын өскә күтәреп җил исү хәрәкәте ясыйлар).

Башларын аска игәннәр. (Балалар башларын аска ияләр).

Бездә беренче чәчәкләр

Башларын чайкый-чайкый, (Балалар ике якка башларын чайкыйлар).

Йокыга да талганнар, (Балалар кулларын берякка куеп йокыны имитациялиләр). Булдырдыгыз, балалар! Балалар, сез хәтерлисезме, безгә Яз килгән иде? (Балаларның җавабы). Ул сезгә менә мондый матур күбәләк рәсемнәре калдырган иде. Әйдәгез Язга рәхмәт әйтик. (Балаларны активлаштыру). Ләкин бу күбәләкләр барысы да ак төстә. Матур булсын өчен аларны төрле төсләргә буярга кирәк. (Балалар күбәләк рәсемнәрен буйыйлар). Булдырдыгыз, балалар! Күбәләкләрегез бик матур килеп чыккан. Без сезнең белән бүген ел фасыллары, яз айлары, яз билгеләре турында сөйләштек. Саф һавага чыккач, бу билгеләрне күзәтербез.