6.4. Изъявительное наклонение. Прошедшее время

Образование форм прошедшего времени можно проследить на примере глаголов czytać, chcieć, zacząć, wieźć:

Единственное число мужской род

1.	czytałem	chciałem	zacząłem	wiozłem
2.	czytałeś	chciałeś	zacząłeś	wiozłeś
3.	czytał	chciał	zaczął	wiózł

Единственное число женский род

1.	czytałam	chciałam	zaczęłam	wiozłam
2.	czytałaś	chciałaś	zaczęłaś	wiozłaś
3.	czytała	chciała	zaczęła	wiozła

Единственное число средний род

3.

czytało

chciało

zaczęło

wiozło

Множественное число лично-мужская форма

1.	czytaliśmy	chcieliśmy	zaczęliśmy	wieźliśmy
2.	czytaliście	chcieliście	zaczęliście	wieźliście
3.	czytali	chcieli	zaczęli	wieźli

Множественное число нелично-мужская форма

1.	czytałyśmy	chciałyśmy	zaczęłyśmy	wiozłyśmy
2.	czytałyście	chciałyście	zaczęłyście	wiozłyście
3.	czytały	chciały	zaczęły	wiozły

Особенностью польских форм прошедшего времени являются личные окончанис (pisałe-ś, pisali-śmy). Эти окончания могут присоединяться к словам, предшествующим глаголу: союзам (Chcę, żebyś już szedł do domu ‘хочу, чтобы ты уже шел до­мой’); вопросительным местоимениям (Coście mu powiedzieli? = = Co mu pоwiedzieliście? ‘что вы ему сказали?’); личным местоимениям (Myśmy mu nic nie mówili = Nic mu nie mówiliśmy ‘мы ему ничего не говорили’); наречиям (Jakżeście przyjechali? = = Jakże przyjechaliście? ‘как же вы приехали?’).

В формах 1-го и 2-го лица множественного числа ударение падает не на второй, а на третий от конца слог (pi`saliśmy, pi`saliście).

Конечный ł после согласных не произносится (mógł [muk], niósł [n'us]).

В основах глаголов наблюдаются чередования в тех слу­чаях, когда основа инфинитива заканчивается на -e-, -ą-, а также на согласный:

1) если основа заканчивается на гласный -e-, этот гласный меняется на -а- во всех формах, кроме лично-мужской (mieć – miałem, mieliśmy, miałyśmy); это связано с мягкостью или твердостью следующего согласного.

2) если основа заканчивается на согласный, то во всех формах, кроме лично-мужской, корневое -е- меняется на -o- по причине отвердения последующего согласного (nieść – niosłem, niósł). В 3-м лице единственного числа корневое -о- переходит в -ó- (niosłem – niósł, ср.: móc – mogłem, mógł).

3) если основа заканчивается на гласный -ą-, то он меня­ется на -ę- во всех формах, кроме формы мужского рода единст­венного числа (wziąć– wziąłem, wzięłam, wzięliśmy). При этом гласный перед ł (l) при произнесении утрачивает свой носовый характер.

Однако при спряжении глагола wsiąść корневой гласный меняется на -а- перед ł (wsiadłem) и на -е- перед l (wsiedliśmy), кроме того, основа наращивается за счет d. Так же изменяются однокоренные глаголы (usiąść, wysiąść). Подобные чередования происходят при спряжении глагола jeść:

	м.р.	ж.р.	лично-м. форма	нелично-м. форма
1.	jadłem	jadłam	jedliśmy	jadłyśmy
2.	jadłeś	jadłaś	jedliście	jadłyście
3.	jadł	jadła	jedli	jadły

При спряжении глаголов с суффиксами ną/nę- этот суффикс может сохраняться или исчезать:

biegnąc, biec ‘бежать’	biegł, biegła
legnąc, lec ‘лечь’	legł, legła
przelęknąć się ‘испугаться’	przeląkł się, przelękła się
rosnąć ‘расти’	rósł, rosła

ciągnąć ‘тянуть’	ciągnął, ciągnęła
cisnąć ‘жать’	cisnął, cisnęła
dmuchnąć ‘дунуть’	dmuchnął, dmuchnęła
krzyknąć ‘крикнуть’	krzyknął, krzyknęła
odetchnąć ‘вздохнуть’	odetchnął, odetchnęła
zamknąć ‘закрыть’	zamknął, zamknęła

kwitnąć ‘цвести’	kwitnął, kwitnęła	kwitł, kwitła
marznąć ‘мерзнуть’	marznął, marznęła	marzł, marzła
trzasnąć ‘треснуть’	trzasnął, trzasnęła	trzasł, trzasła
zgadnąć ‘угадать’	zgadnął, zgadnęła	zgadł, zgadła

Глагол iść образует формы от другой основы:

	ед.ч.		мн.ч.
	м.р.	ж.р.	лично-м. форма	нелично-м. форма
1.	szedłem	szłam	szliśmy	szłyśmy
2.	szedłeś	szłaś	szliście	szłyście
3.	szedł	szła	szli	szły
		szło

Так же образут формы однокоренные глаголы: dojść, przyjść, odejść, pójść и др.