5 Кезең (Нұсқа –«ж» дәрілік шалфей жапырағы ) Дұрыс жауап эталоны:

1. Медициналық қолданылуы:. Медицинада қолданылуы:бактерицидтік және түрлі қабынуға қарсы пайдалынады.Жоғарғы тыныс алу жүйесінің жолдары қабынғанда және ауыз уылғанда (стоматит) тамақты және ауызды шаю үшін қолданылады, эфир майы не ұнтақтары ароматизациялау үшін де қолданылады. Сонымен қатар АІЖ ауруларында, аллергияға, гинекологиялық ауруларға, балаларда қабыну ауруларына қарсы қолданылады.

2.Препараттар: шалфей жапырағынан дайындалған тұндырмалары; тұнбалары; жапырақтарынан алынатын қойытылған бөлінді – «Сальвин» препараты; 1% спиртті ерітіндісі және көптеген жинақтар құрамына кіреді.

НҰСҚА –«В» КӘДІМГІ ЕМЕН ҚАБЫҒЫ 1 кезең Дұрыс жауап эталоны:

6. Өндірілетін өсімдік – кәдімгі емен

Planta productive- Quercus robur

2. Дәрілік өсімдік шикізаты – кәдімгі емен қабығы

Materia vegetabilis medicinalis- Cortex Quercus

3. Тұқымдасы – шәмшәттар

Familia- Fagaceae

Кәдімгі емен –биіктігі 40м жақсы тармақталған, ірі тамыры,кең жайылған діңі,бурыл-қоңыр түсті, жарылған тоз қабығы бар ағаш. Жас ағаштарының

қабығының морфологиялық сипаттамасы: қабық кесінділері түтік және науа тәрізді немесе әртүрлі ұзындықтағы жіңішке жолақтар түрінде болады. Сыртқы беткейі жылтыр, бірыңғай тегіс немесе аздап қыртысталған, кейде ұсақ жарықтары болады, көбіне көлденең-тартылған жасмықшалары байқалады.Ішкі беткейінде – көптеген ұзын, жіңішке шығыңқы көлденең қабырғалары бар. Сыртқы қабырғаның сынығы түйіршіктелген тегіс, ішкі жағынан қалың талшықты, тікенді. Емен қабығының органолептикалық сипаттамасы:қабық түсі сыртынан ашық – күрең, күміс тәрізді, ішінен қарағанда сары- күрең. Иісі өзіне тән, әлсіз, қабықты сулағанда иісі қаттырақ шыға бастайды.Дәмі өте тұтқыр.

2 кезең (нұсқа – «В» кәдімгі емен қабығы) Дұрыс жауап эталоны:

1. Емен қабығының морфологиялық сипаттамасы: қабық кесінділері түтік және науа тәрізді немесе әртүрлі ұзындықтағы жіңішке жолақтар түрінде болады. Сыртқы беткейі жылтыр, бірыңғай тегіс немесе аздап қыртысталған, кейде ұсақ жарықтары болады, көбіне көлденең-тартылған жасмықшалары байқалады.Ішкі беткейінде – көптеген ұзын, жіңішке шығыңқы көлденең қабырғалары бар. Сыртқы қабырғаның сынығы түйіршіктелген тегіс, ішкі жағынан қалың талшықты, тікенді. Емен қабығының органолептикалық сипаттамасы:қабық түсі сыртынан ашық – күрең, күміс тәрізді, ішінен қарағанда сары- күрең. Иісі өзіне тән, әлсіз, қабықты сулағанда иісі қаттырақ шыға бастайды.Дәмі өте тұтқыр.

2. Химиялық құрамы. Емен қабығының химиялық құрамында әсер етуші заттар- илік заттар 7-12% дейін,бос галл және эллаг қышқылдары, флавоноид-кверцетин бар.

Емен қабығының химиялық құрамында ілеспелі заттары: витаминдер, солардың ішінде B₁, B₂, C, PP, B₆, пантотен қышқылы, стероидтар, үштерпеноидтар, 13 – 14% пентозандар, 6% пектиндер, шырыштар, флобафен, крахмал және т.б. заттар 5% майлы заттар, қант, ақуызды заттар, пентозандар және пектин қышқылдары кездеседі.

3.Микроскопиясы. Емен қабығының жұмсартылған шикізатынан микротомның (алмастың) көмегімен көлденең кесіндісі жасалады. Препаровалдық иненің көмегімен нысан заттық шыныға көшіріледі. Жарықтандыру үшін хлоралгидрат не глицерин ерітіндісінен 1 тамшы тамызылады, жабынды шынымен жабады және микроскоптың кіші және үлкен өлшемімен қаралады.Емен қабығы препаратының микроскопиясында келесідей диагностикалық элементтерді табады: Көлденең кесіндісінде көптеген жасушалар қабатынан тұратын қошқыл тығынды қабаты көрінеді. Сыртқы қабығында кальций оксалаты друзасы, тасты клеткалар тобы және тығыннан бірнеше қашықтықта кезектесіп келетін қабық талшықтары және тасты клеткалар топтарынан тұратын тангентальды жағдайда тұратын механикалық белбеу, сыртқы қабықта белбеуден ішіне қарай талшықтар және тасты клеткалар топтары лақтырылып орналасқан. Паренхиманың кейбір клеткада қызыл қошқыл түсті флобафендері бар.

Ішкі қабықта параллельді концентрлі белбеуде орналасқан көптеген тангентальды созылыңқы орналасқан кристалды обкладкасы бар қабық талшықтары бар. Талшықтар топтары арасында бір қатарлы орталық сәулелер, сирек кеңдеу сәулелер, камбиге жақын тасты жасушалары бар, олар кепкен кезде ішкі беткейінде тік қабырғалар түзеді.