Вопрос 59. Первый съезд Советав Беларуси. Декларации съезда.

2-3 февраля 1919 года в Минске прошёл первый съезд Советов БССР. В его порядок были включены вопросы: о теперешнем положении, об отношении к другим советским республикам, принятие Конституции БССР, о земельной полиции, выборы ЦИК( Центральный исполнительный комитет) БССР. Свердлов(глава ВЦИК РСФСР) зачитал постановление Президиума ВЦИК РСФСР «О признании независимости БССР».

3 февраля 1919 года съезд принял первую Конституцию БССР, которая юридически закрепила создание новой советской республики и её новое название - Социалистическая Советская Республика Беларусь( ССРБ).

В Конституции регламентировалась советская форма власти, основные принципы социалистического устройства, в том числе и принцип диктатуры пролетариата. В ней в кратком виде были изложены положения Конституции РСФСР.

На съезде советов было принято обращение ко всем народам и их властям о признании БССР и налаживании с ней непосредственных дипломатических отношений. Приняты также две декларации. В первой говорилось о необходимости «установления тесных экономических и политических связей со своим братом- Российской Советской Республикой». Во второй декларации говорилось о необходимости объединения БССР и Литовской ССР в единое государство.

В декларации I съезда Советов БССР были отмечены две причины создания Литовской ССР: во-первых, «историческая общность трудящихся Беларуси и Литвы» (вероятно, имелось ввиду ВКЛ); во-вторых, «необходимость скорейшего разгрома белогвардейского белорусско-литовского правительства» в связи с тем, что литовская Тариба и Белорусская Рада выступают «единым контрреволюционным фронтом». Таким образом, буферная республика создавалась с целью борьбы против Белорусской Народной Республики и Литовского буржуазного государства.

Одновременно съезд принял «Декларацию об установлении федеральной связи БССР и РСФСР», в которой признавалась необходимость установления тесных экономических и политических связей между двумя республиками. Съезд определил территорию БССР в составе Минской и Гродненской губерний. В связи с заявлением представителей Витебской, Могилевской и Смоленской губерний и решениями ЦК РКП(б) и ЦК КП(б)Б съезд принял решение Витебскую, Могилевскую и Смоленскую губернии в состав БССР не включать.

60. Першая Канстытуцыя Беларускай сср.

2-3 лютага 1919 г. у Мінску адбыўся Першы Усебеларускі з’езд Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў. На абмеркаванне з’езда было пасталеўна пытанне аб Канстытуцыі БССР .

3 лютага дэлегаты з'езда прынялi першую Канстытуцыю БССР, якая юрыдычна замацавала ўтварэнне новай савецкай дзяржавы і яе новую назву - Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі (скарочана - ССРБ). Канстытуцыя БССР складалася з Дэкларацыi правоў працоўнага эксплуатуемага народа і трох разделаў. Дэкларацыяй скасоўвалася прыватная ўласнасць на зямлю, лясы, нетры і воды, абвяшчалася ўсеагульная працоўная павіннасць, дэкрэтаванне ўзбраення працоўных, утварэнне сацыялістычнай Чырвонай Арміі рабочых і сялян.

Канстытуцыя грунтавалася на першай савецкай Канстытуцыі РСФСР 1918 г., якая служыла ўзорам канстытуцыйнага заканадаўства для ўсіх савецкіх рэспублiк. У ёй замацоўваліся палажэнні аб савецкай форме ўлады і дыктатуры пралетарыя.ту. Канстытуцыя складалася ўсяго толькi з 32 артыкулаў.

У першым раздзеле «Агульныя палажэннi Канстытуцыi» было запiсана, что асноўная задача ССРБ заключался ва ўстанауленнi дыктатуры гарадскога i сельскага пралетарыяту i бяднейшага сялянства ў выглядзе моцнай Савецкай улады, знiшчэннi эксплуатацыi чалавека чалавекам i ўладкаваннi сацыялiзму, пры якiм не будзе нi падзелу на класы, нi дзяржаўнай улады.

У першым раздзеле Канстытуцыі замацоўваліся таксама правы і абавязкі грамадзян рэспублікі. Абвяшчаліся ў асноўным толькі палітычныя свабоды - свабода слова і друку, свабода сходаў, мітынгаў, шэсцяў, а таксама свабода сумлення. Абавязкаў грамадзян Канстытуцыя вызначала толькі два. У Канстытуцыі праца абвяшчалася абавязкам усіх грамадзян рэспублікі і сцвярджаўся прынцып: «хто не працуе, то не есць». Акрамя таго, усталёўваўся ўсеагульны воінскі абавязак .

Другі раздел “ Канструкцыя Савецкай улады” зацвярджаў структуру і кампетэнцыю вышэйшых органаў дзяржаўнай улады ў рэспубліцы. Яна належала з’езду Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў Беларусі і яго Цэнтральнаму Выканаўчаму Камітэту(ЦВК), а таксама Малому і Вялікаму Прэзідыуму ЦВК.

Трэці раздзел “Аб гербе і сцягу” меў толькі 2 артыкула. У артыкуле 31 было апісанне герба, які складаўся з сярпа і молата, акружанага вянком з каласоў і з надпісам: “Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусь” і “Пралетарыі ўсіх краін, злучайцеся”. У пошнім артыкуле зацвярждаўся сцяг ССРБ у выглядзе чырвонага палотнішча, у левым куточку якога змяшчаліся літары ССРБ, або поўная назва рэспублікі.

У Канстытуцыі нічога не гаварылася ні аб выбарачным праве, ні аб мясцовых органах дзяржаўнага кіравання. Абвяшчэнне “дыктатуры пралетарыяту” не дапускала і ўтварэнне якіх-небудзь органаў мясцовага самакіравання, незалежнага ад партыйнага і дзяржаўнага апарату. Нічога не гаварылася ў Канстытуцыі і аб бюджэце і фінансах рэспублікі.

Такім чынам, асноўнае дзяржаўна-прававое значэнне прыняцця першай Канстытуцыі Беларускай ССР складалася ў замацаванні на ўзроўні вышэйшага нарматыўнага нацыянальнага і дзяржаўнага самавызначэння Беларусі як вольнай савецкай дзяржавы, аднак чамусьці Канстытуцыя не ў поўнай меры ўрэгулявала сістэму органаў улады новай савецкай дзяржавы, не зусім дакладна вызначыла прававыя асновы пабудовы вышэйшых савецкіх органаў улады. Засталося па-за ўвагай заканадаўцы рэгуляванне іншых сфер дзяржаўна-палітычнага жыцця Беларусі. Не зразумела, чаму заканадаўца, з большага перапісаўшы некаторыя палажэнні Канстытуцыі РСФСР (з шасці раздзелаў даволі кораценька былі перапісаны тры), не звярнуў увагу на астатняе, якое было таксама вельмі важным.

Увогуле ж Канстытуцыя БССР 1919 г. стала значнай юрыдычнай падставай для далейшага развіцця беларускай савецкай дзяржаўнасці і яе канстытуцыяналізму.