Вопрос 5. Международные соглашения и вассальные договоры – источники старобелорусского права.

Международные соглашения и вассальные договоры являются источниками письменного права. В качестве примера к первому можно отнести:

1. Договоры с Византией(907, 911, 945)

2. Договоры о полит-эконом. отношениях Полоцка и Витебска с Ригой.

3. Союзы прибалтийских городов и немецких купцов

Изучая эти договоры, можно сделать вывод, что на основании преемственности предыдущих

международных отношений все время существовали довольно-таки устойчивые торговые и дипломатические отношения между белорусскими и др. государствами, основанные на равенстве в правах и обязанностях их участников. Все эти государства находились приблизительно на одинаковом уровне эконом., полит. и культ. развития. При заключении соглашений каждая из сторон вносила в договорные тексты норма своего обычного права.

Очень интересными являются международные соглашения, заключенные между Полоцким княжеством и Ригой в 1210 и 1212 гг., в которых говорилось главным образом о мире и торговле. Одни из первых сведений о взаимоотношениях Полоцка с Ригой можно найти в «Хронике Ливонии», где упоминается новый мирный договор 1222 г. Полоцка и Смоленска о торговом сотрудничестве с Ригой. Это значит, что подобного рода договоры заключались и раньше.

Анализируя тексты древних памятников писанного права, можно сделать вывод, что основное

содержание их составляли нормы обычного права. Совмещение старых обычаев и новой законотворческой дея-ти отчетливо видно в Русской Правде, Договоре 1229г и др. НПА этого периода. Наиболее известным является «Смоленская торговая правда» 1229г.: международное соглашение между Смоленском, Витебском и Полоцком с одной стороны и Ригой и Готским берегом с др. о дружественных отношениях и свободной торговле по всей Двине и Балтийскому берегу.

Договор был подписан в Готланде послами смоленского князя и немецкими купцами. В тексте

договора была преамбула и основная часть. В преамбуле говорится о составе посольств, которые заключали этот договор. В основной части можно выделить 5 направлений: криминальное права, обязательства по долгу, моральное поведение иностранцев, порядок транспортировки товара и договор купли-продажи. Главное призвание этого договора было закрепление правовых норм, которые обеспечивали мирные устойчивые торговые отношения между восточноевропейскими и западными народами и государствами на основе равенства прав.

Аналогичные соглашения на условиях равенстве прав заключались и в

последующие года.

1263г – договор между Полоцком/Витебском с ливонским магистром.

1265г – Изяслав от своего имени заключил новый договор с ливонским магистром

и Ригой(в договор была внесена процессуальная норма: судебное решение не должно пересматриваться.)

Документы свидетельствуют, что в реальности торговые отношения часто нарушались из-за частой смены власти.

6. Утварэнне Вялікага Княства Літоўскага. Фарміраванне тэрыторыі дзяржавы. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне ў XIII-XVI стст.

Прычынай ўтварэння ВКЛ была пагроза з богу крыжакоў і татара-мангол. Узнікненне ВКЛ мае цесную сувязь з узвышэннем Навагрудка. Яго жыхары ў сярэдзіне XII ст. запрасілі літоўскага князя Міндоўга. Ён стварыў з Літвы і Навагрудскага княства моцны саюз. Каб застерагчы сябе ад пагрозы з боку крыжакоў, Міндоўг у 1253 г. хрысціўся па каталіцкаму абраду і атрымаў ад Папы Рымскага каралеўскую карону.

Асабліва ўмацавалася ВКЛ пры вялікім князе Віцене. Яго нашчадкі - Гедымін, Альгерд, Ягайла, Вітаўт значна ўмацавалі і ўладкавалі дзяржаву. На працягу XIII-XIV стст. Да вялікага Княства Літоўскага былі далучаны ўкраінскія і некаторыя рускія княствы. Сталіцай дзяржавы спачатку быў Наваградак, а з XIV ст. – Вільня.

ВКЛ было падзелена на дзве часткі: цэнтральную і землі мяжуючыя (“прыслухоўваючыя”). Спачатку адносіны паміж цэнтрам і мяжуючымі землямі будаваліся на асабістай залежнасці князёў асобных земляў ад вялікага князя, г.зн. на аснове сюзэрэнітэту-васалітэту. У XV ст. буйныя васальныя княствы былі пераўтвораны ў ваяводствы або паветы, у якіх кіравалі намеснікі вялікага князя-ваяводы і старасты.

Дамінуючае становішча ў дзяржаве займалі цэнтральныя землі, у якіх была сканцавана асноўная маса вялікакняскіх і дзяржаўных маёнткаў, тут жа знаходзіліся і асноўныя маёнткі буйных феадалаў. Адсюль набіралася асноўная частка арміі, з яе насельніцтва ішлі асноўныя даходы ў дзяржаўную казну.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел дзяржавы ў XIII-XIV стст. харатырызаваўся захаваннем старых межаў, якія былі паміж асобнымі княствамі да ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага. У XIV ст. цэнтральная частка была падзелена на дзве ваенна-адміністрацыйныя акругі – ваяводства Трокскае і Віленскае. Захаванне старага ваенна-адміністрацыйнага падзелу мясцовых органоў кіравання было выгадна як мясцовым феадалам, якія захавалі ў сваіх руках уладу на месцах, так і цэнтральнаму ўраду, што абапіраўся на мясцовых феадалаў. Дзяржаўны лад ВКЛ у гэты час характарызаваўся шырокай аўтаноміяй асобных земляў-княтсваў, якія ўваходзілі ў яго склад.