3. Қар өлшеу маршруты

3.1 ҚАР ӨЛШЕУ МАРШРУТЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ

Аудандардағы жауын-шашын өлшеу маршрутын ұйымдастырған кезде жиынтық жауын-шашын өлшегішті орналастыру үшін қар өлшеу пунктерінің аудандарына қарағанда аз талаптар қойылады. Маршруттағы ЖЖӨ саны бассейннің диапазон биіктігіне тәуелді болады. Екі көрші ЖЖӨ ара қашықтығы 200-300метр құрау қажет. Бірінші нөмір төменгі жауын-шашын өлшегіш алады. Бірінші жауын-шашын өлшегіш құбырында барлық бақылау уақытында сақталатын өзіне тиісті реттік нөмірі жазылады. Жиынтық жауын-шашын өлшегішті орманды далаларда, өзенді алқаптарда, жайылмалы терассаларда, аңғарлардың жайпақ бөктерінде, үстірт тәрізді беттіктерде орналастырады. Орманды аудандарда жауын-шашын өлшегіш орман жиектерін жұлу қажет, орманның үш есе биіктігінен. Жауын-шашын өлшегіш үшін аудандарды таңдаған кезде қарқынды желді қарлары қайта бөлінген жерлерден алыс орналасу қажет (су айыратын тарақтар, жіңішке аңғарлар). Жиынтық жауын-шашын өлшегіш қар өлшеу пунктерінің маршруттарына қосымша орналастыра береді. ЖЖӨ және ҚӨП бірге орналасқан кезде жауын-шашын өлшегіш ҚӨП қар жамылғысын бұзбас үшін қар өлшеу пунктінің шетіне орналастырады. Жиынтық жауын-шашын өлшегішті ең жоғары ҚӨП орналасқан аудандарда орнатылады. Мұзды аудандарда ЖЖӨ-ті мұздақ қар және мұздардан (соның ішінде көмбелер) алыс ескі мореналарда және құз шыңының шоқыларында орналастырылады. Қарлы аудандарда жауын-шашын өлшегіщтің ұзындығын үлкейтеді, ол өте биік қар жамылғысынан ұзын болуы қажет. Жауын-шашын өлшегіштер ұзақ жылдық жұмысқа есептелінген (8 жыл).

3.2 ЖАУЫН-ШАШЫН ӨЛШЕУ ЖҰМЫСТАРЫН ӨНДІРУ

Маршрутта жауын-шашынды өлшеу алдын жиынтық жауын-шашын өлшегіштің жағдайын тексеруді бастайды: аспаптың барлық дұрыстығын және жиынтылығын, конустың ағылуын, қар күртігі және т.б. Жиналған жауын-шашынды өлшеу әдісі өте қарапайым – қатты немесе аралас жауын-шашынды ыдысты сыйымдылыққа салады және ВС-43 таразы қар өлшегішпен салмағын өлшейді. Цилиндрсіз жауын-шашынды өлшеген кезде оған оның салмағы қосылады – 300 бөлік. Сұйық жауы-шашынды құбыршекпен құяды (резеңке груша) және жаңбырды өлшейтінмен немесе басқа дәйектелген сыйымдылықпен өлшейді (100 д.д.с. = 500 мл = 10.0 мм жауын-шашын).

Таразы сызғышының бөлігі және жауын-шашынның өлшегіш стақаны бір біріне сәйкес:

таразының 1 бөлігі = 5 г;

жауын-шашынның өлшегіш стақан 1 бөлігі(д.д.с.) = 5 мл

КС-1 дала кітапшасын толтыру үлгісі

			«ҚАЗГИДРОМЕТ» РЕСПУБЛИКАЛЫҚ МЕМЛЕКЕТТІК КӘСІПОРНЫ
	ДАЛА КІТАПШАСЫ					КС-1 А
жиынтық жауын-шашын өлшегішпен жауын-шашынды өлшеу
Қаратал маршруты
Басталды		25 қазан		2010 ж.
Бітті		28 қазан		2010 ж.
Жасақ құрамы		Сучков Г.М.
		Щегольков А.М

Жиынтық жауын-шашынды өлшеу

№ Абсалюттік биіктігі	Жауын-шашышшың жиналған кезеңі	Өлшем қорытындысы немесе жауын-шашынды таразылау
1	2	3
1	28.09-25.10	490+495+267=1252:5=250,4 =25,0 мм
1680
2	28.09-25.10	285+300 (цилиндрсіз)+65=650=65,0 мм
1870
3	29.09-26.10	мұз 120+300+96+300+298=1114 (цилиндрсіз)
2420		вода 85+54=139
		∑=1114+139=1253=125,3
4	29.09-27.10	290-20+288-20+270-20+284-20+294-20+
2680		265-20+279-20+247-20+286-20+270-20+
		150-20=2703=270,3

маршруттағы жауын-шашын өлшегіш

Өлшеу үшін аспаптар	Құйылатын майдың мөлшері мл	Жауын-шашын мөлшері мм	Ескертпе
4	5	6	7
Тығыздық	300	25,0	ЖЖӨ дұрыс
стақан 500 мл
ВС-43	350	65,0	ЖЖӨ дұрыс
ВС-43	250	125,3	ЖЖӨ дұрыс
Тығыздық
стақан 100 д.д.с.
ВС-43
ыдыс салмағы	300	270,3	қылтамыр
=20 таразы бөлігі			сорғылау