Газдық емес ацидоз.

Газдық емес ацидоз к^ішқылдық-сілтіліік үйлесімділікгің ең жиі және ауыр түрде кездесетін бүзылыстарьша жатады. Оның негізінде деммен шығарылмайтын қышқыл өнімдердің (ацетосірке, сүт т.б.қышқылдардың) организмде жиналып қалуы немесе буферлік нсгіздердің организмнен тым артық піығарылуы жатады.

Бүл ацвдоз мынадай себептерден дамуы ықтимал:

- қышқылдардың сырттан организмге көп түсуінен (салицилат- тармен, бор немесе сірке т. б. қышқылдармен уланғанда);

- өртүрлі себептерден зат алмасу бүзылыстары нөтижелерінде толык тотықпаған өнімдер жиналып қалуынан. Метаболизмнің бүзылыстары:

-ертүрлі себептерден болатын гипоксия кездерінде;

-қанайналымы мен микроциркуляцияның бүзылыстарында;

-ішкі сөлденістік бездердің ауруларында (қантты диабет,

гипертиреоз);

-ашығу, қол жүмысымен күштену кездерінде;

-бауыр қызметі жеткіліксіздігінде т. б. туа біткен немесе жүре

пайда болған зат алмасуларының көптеген бүзылыстарыңда байқалады.

- қышқыл өнімдердің организмнен бүйрек арқылы сыртқа шығарылуының бүзылуынан (нефриттер, уремия)

- ас қорыту жоддарының сілтілік сөлдерімен немесе несеппен көп сілтілердің организмнен артық шығарылуынан (іш өту, ішектер тесілуі, бүйрек үсті бездерінің жеткіліксіздігі т. с. с.).

Газдық емес ацидозды метаболизмдік ацидоз деп жиі атайды. Метаболизмдік ацидоз газдық емес ацидоздың бір түрі ғана екенін жоғарыда келтірілген, пайда болу себептерінен көруге болады. Сол себептен газдық емес ацидоз пайда болу себептеріне қарай үш түрге ажыратылады:

-экзогендік, қышқылдардың сырттан организмге көп түсуінен дамитын;

- сыртқа шығарылулық, қышқылдардың сыртқа шығарылуы азаюдан дамитын;

- метаболизмдік, зат алмасуларының бүзылыстарынан дамитын — газдық емес ацидоз делінеді.

Метаболизмдік ацидоз кетоацидоз, лактатацидоз, басқа органика- лык және бейорганикалық қышқылдардың денеде жиналып қалуынан дамитын болып ажыратылады. Кетоацидоз май алмасуының аралык өнімдері кетондық денелердің организмде түзілуі артқанда немесе олардың тотығуы тежелгенде байқалады. Бүндай жағдай: инсулинге тәуелді қантты диабет; үзақ ашығу; бауыр қызметі жеткіліксіздігі; ішімдіктермен улану; қызба т.б. дерттер кездерінде кездеседі.

Лактатацидоз организмде сүт қышқылы жиналып қалудан дамиды. Ол мына жағдайларда: гипоксия; қан айналымның жеткіліксіздігі; инсулинге тәуелсіз қантты диабет, өспелер дамуы; В, витамині тапшылығы; зат алмасуларының түқым қуатын бүзылыстары т.с.с, кездерде байқалады.

Басқа органикалық жөне бейорганикалық қышқылдар ауыр қабынулар, үлкен ауқымды күйіктер және жарақаттар, бауыр мен бүйрек қызметтерінің ауыр бүзылыстары кездерінде организмде жиналады да, газдық емес ацидоз дамьггады.

Газдық емес ацидозға организмнің икемделіп- бейімделу жолдары:

-қышқыл өнімдердің артығы жасуша аралық сүйықпен жартылай бейтарапталады. Артынан бүл өнімдер гидрокарбонаттармен (NaHCO.)

корекеттеседі. Содан көмір қышқылы және бейтарапталған қышқыддың натрий түзы босап шығады. Қан плазмасында гидрокарбонаттардың молшері азаяды. Бүл газдық емес (метаболизмдік) ацидозға төн көрсеткіш болып келеді. Олардың азаюы эритроциттерден қан плазмасына шыгарылған НС0₃~ мөлшерімен біршама теңгеріледі;

- комір қышқылы қанда басым болып кетеді. Артық Н₂СОз карбоангидраза ферментінің өсерімен суға жөне көмірқышқылы газға ыдырайды. Көмірқышқылы газы тыныс алу орталығын қоздырып, тыныс алу жиілеуінен ол организмнен сыртқа шығарылады. Бірақ, артынан қанда С0₂ азаюы тыныс алу орталығының жөне тамырлардың қимылдық орталыгының тежелуіне өкелуі мүмкін;

- артық сутегінің иондары эритроциттерге жөне тін жасушаларына ауысып, олардан калий иондары, сүйектерден натрий мен кальций иондары босап шығады. Осьщан қан сүйығында калий, натрий, кальций иондарының деңгейі көтеріледі;

-сутегінің артығы қан нәруыздарымен бейтарапталады.

Газдық емес ацидозды теңгеру жолдарында, окпенің гипервенти­ля циясына қарағанда, бүйректің қызметі шамалы болады. Өйткені бүл кеэде қанда көмірқышқьиіы газдың үлестік қысымы (рС0₂) төмендеген. і Осыдан бүйрек өзекшелерінің эпителий жасушаларынан Н⁺

иондарының несепке шығарылуы жөне НС0₃“ несептен кері қанға сіңірілуі азаяды. Несептің титрлік қьппқылдығы артады. Өйткені ацидоз туындатқан ауада үшпайтын органикалық қышқылдардың (кетондық денелер, сүт қышқылы т.б.) және аммоний түздарының несеппен сыртқа шығарылуы кобейеді.

Осылардыңнәтижесіңде ацидоз теңгерітгген болады. Дегенмен бүл

кезде қышқылдық-сілтілік көрсеткіпггерде айқын өзгерістер байқалады (стаңдарттық гидрокарбонаттардың мөлшері қан плазмасында біршама азаяды)

Газдық емес ацидоздың зардаптары. Икемделудің бүл жолдары жеткіліксіз болғанда немесе олардың мүмкіншіліктері таусылғанында pH мөлшерінің төмендеуімен сипатталатын теңгерілмеген ацидоз дамиды. Газдық емес ацидоз кезінде өкпенің желдетілуі артуынан қанда рС0₂ төмендеуі артынан тыныстың бүзылуына, қан тамырлары межеқуатының (тонусының) жөне артериялық қан қысымының томендеуіне, бүйрекге кан айналымыньщ бүзылуына, осыдан несеп сүзілуінің азаюына әкеледі. Несеппен К⁺ , Na⁺, Са²⁺ иоңдары артық шығарылуынан жүрек ырғағының бүзылыстары, жүйкелік-еттік қозымдылықтың төмендеуі, сүйектердің түз- сыздануы (деминерализациясы) т. б. қүбылыстар паңда болады. Қышқыл өнімдердің әсерлерінен парасимпатикалық жүйке жүйесінің межеқуаты { котеріледі. Содан ішек-қарын жодцарыньщ бүзылыстары: іш өту және күсу байқалады. Орталық жүйке жүйесінің ауыр бүзьілыстарынан бас айналу, үйқы басу, артынан естен тану, кома дамиды.

Блок3

1.Гипоосмолярлы гипергидратация

2.Бауыр циррозының әсерінен АҚ көтеріледі,ми жас-ы ісініп кетуінен бассүйек ішінде қысым көтеіледі.Қатты бас ауруы, лоқсу, құсу, дірілдеу, серкілдеу ұстамалары және кома дамып, организм өліміне алып келетін құбылыстар алып барады