Есептер

Типтік есептерді шешу мысалдары

1- мысал.ҚР Мемлекеттік бюджетінің табысын мына деректер бойынша көп факторлық талдау жасаңыз.

ҚР өндіріс нәтижелерінің макроэкономикалық көрсеткіштерінің динамикасы, млрд теңге

Көрсеткіш	1997ж.	1998ж.
Мемлекеттік бюджеттің табысы мен алынған ресми трансферттері, оның ішінде табыстар Мемлекеттік бюджеттің шығыстары мен таза кредиттеу, оның ішінде шығыстар Шығарылым Жалпы ішкі өнім Жалпы ұлттық табыс	405,6 405,3 469,6 439,5 3316 1672 1649	379,5 379,3 451,6 426,1 3283 1733 1710

Шешуі.Есептік қатысты көрсеткіштер мынаған тең болады.

	1997 ж.	1998 ж.
b	0,504222	0,527871
c	0,986244	0,986728
d	0,245785	0,221813

379,3 – 405,3 =-26 млрд теңге

ҚР Мемлекеттік бюджетінің шығыстары 1997 жылмен салыстырғанда1998 жылы 26 млрд теңгеге төмендеді.

у'a=(a₁-a₀)·в₀·c₀·d₀=(3283 – 3316)·0,504222 ·0,986244 ·0,245785=-4,034 млрд теңге

Тауарлармен қызметтер шығарылымының төмендеуі салдарынан қР Мемлекеттік бюджетінің табысы 4,034 млрд теңгеге қысқарды.

У'в=( в₁-в₀) ·a₁·c₀·d₀= (0,527871 – 0,504222) · 3283 · 0,986244 · 0,245785 =18,820 млрд теңге

1997 жылы жалпы ішкі өнімнің 50,4 % үлесіненсалыстырғанда 1998 ж оның 52,8%- ға ұлғаюы ҚР Мемлекеттік бюджет табысының 18,820 млрд теңгеге өсуін қамтамасыз етті.

У'c=( с₁-с₀) ·a₁·c₁·d₀= (0,986728 – 0,986244)·3283·0,527871·0,245785=0,206 млрд теңге

Жалп ұлттық табыс пен жалпы ішкі өнімнің арақатынасының тек 0,05%- ға өсуі ҚР Мемлекеттік бюджетінің 0,206 млрд теңгеге толығуына себеп болды.

У'd=( d₁-d₀) ·a₁·в₁·c₁= (0,221813 – 0,245785) · 3283·0,527871·0,986728 = - 40,992 млрд теңге

Жалпы ішкі өнімде Мемлекеттік бюджет табысы үлесінің 2,4% - ға қысқаруына байланысты бюджеттің табысы 40,992 млрд теңгеге кеміді.

- 26 = - 4,034 + 18,820+0,206- 40,992

2- мысал.Осы тараудың 8- есебінің деректері бойынша 2000-2001 жылдардың мына көрсеткіштерін есептейік:

1. Бөлшек сауда тауар айналымының жалпы индексін

немесе126,2%

2. Жалпы (жиынтық) индекстердің өзара байланысын пайдалана отырып тауарлардың бөлшек сауда бағалардың жалпы индексін

= = .

3. Мысал. Млрд теңгеде берілген деректер бойынша мына факторлардың ықпалынан ақша массасының орташа қалдығының абсолюттік өсімін анықтаңыз:

а) банктердің кассаларына түскен бір күндік ақша түсімінің;

ә) ақша массасының бір айналымының ұзақтығының.

Ай	Түскен қолма –қол ақша	Ақша массасының орташа қалдығы
Тамыз	67	79
Қыркүйек	69	81

Шешуі. Мынаны есептейміз: а) банктердің кассаларына тамыз және қыркүйек айларында түскен бір күндік түсімді мына формула бойынша: б = ,

Мұнда: б- банктердің кассаларына ақшаның түсетін бір күндік түсімі;

Т- банктерідң кассаларына түскен ақша түсімі;

К- кезең күндері,

Сонда

б = =

б = =

ә) тамызжәне қыркүйек айларында ақша массасының бір айналымының ұзақтығы мына формула бойынша: t= .

Мұнда: 𝗇= - ақша айналымының кезең ішіндегі саны

=

Енді факторлық талдау жасаймыз.

Ақша массасының орташа қалдығының абсолюттік өсімі млрд теңге, яғни тамызбен салыстырғанда қыркүйекте ақша массасының орташа қалдығы 2 млрд теңгеге көтерілді,

Оның ішінде мына факторлардың өзгеру ықпалынан:

а ) банктердің кассаларына ақшаның бір күндік түсімінің:

млрд теңге, банктердің кассаларына ақшаның бір күндік түсімінің ұлғаюының есебінен ақша массасының орташа қалдығыгың өсімі 2,37 млрд теңгеге ұлғайды;

ә) ақша массасының бір айналымының ұзақтығының:

млрд теңге ақшша массасының бір айналымының ұзақтығының төмендеу есебінен ақша массасының орташа қалдығы азайды.

Өсімдердің өзара байланысын тексеру: 2= 2,37 – 0,37