3. Индуктивті және дедуктивті модельдерге сипаттама беріңіз.

Индуктивті және дедуктивті модельдер. Индуктивті модельдер басқарушылық шешімді қабылдау үшін маңызды болып саналатын жеке деркетер бойынша бақылауды жалпылау жолымен құрылады.

Индуктивті модельдің сапасы бір жағынан шешімді қабылдау жағдайын қаншалықты жеңілдетуге болатынын, ал басқа жағынан моделденетін жағдайдың негізгі қасиеттерін қаншалықты дұрыс көрсеткенін анықтайды.

Дедуктивті модельдерді әзірлеу кезінде нақты деректерді талдаудан емес, жорамалданған жағдайлардың қарапайым жүйесінен шығады.

Емтихан билеті № 28

1. Модельдерді қолдану қай кезде орынды болып табылады?

Шешімдерді қабылдау процесін модельдеу қабылданатын шешімнің нәтижелерін сапалық бағалау мен сандық таңдауға маңызды қадам жасауға мүмкіндік береді.

Басқарушылық шешімдерді қабылдау процесін модельдеуді қолдану оны сапалы жаңа деңгейге көтеруге, басқарушылық шешімдерді қабылдау тәжірибесіне заманауи технологияларды әзірлеу мен енгізуге мүмкіндік береді.

Шешімдерді қабылдау процесінің моделін кәсіби қолдану менеджерге бір жағынан шешімдерді қабылдау кезінде интуитивтік ойларын бақылауға, атап айтқанда қабылданатын басқарушылық шешімдердің қайшылықсыздығының, келістілігінің және сенімділігінің үлкен дәрежесін қамтамасыз етуге, ал басқа жағынан интуицияны, тәжірибені және білімдерді аса толық іске асыруға мүмкіндік береді.

Модельдерді қолдану тек аса маңызды басқарушылық шешімдерді қабылдау кезінде ғана емес, сонымен қатар шешімді қабылдаудың жиі қайталанатын немесе бірнеше рет пайда болатын жағдайларда аса маңызды емес шешімдерді қабылдау кезінде де орынды.

2. Модельдердің негізгі элементтерін атаңыз.

Шешімдерді қабылдау процесін модельдеу кезінде мұндай модельдердің негізгі элементтері туралы анық түсініктері болуы керек, оларға келесілер жатады:

- шешімді қабылдау жағдайы;

- шешімді қабылдау үшін уақыт;

- шешімді жүзеге асыру үшін қажетті ресурстар;

- шешімді қабылдайтын тұлғада немесе ұйымда бар ресурстар;

- басқарылатын факторлардың жүйесі;

- басқарылмайтын факторлардың жүйесі;

- басқарылатын және басқарылмайтын факторлар арасындағы байланыстардың жүйесі;

- шешімдердің баламалы нұсқалары;

- қабылданатын шешімдердің нәтижелерін бағалау үшін критерийлер жүйесі (бағалау жүйесі).

3.Басқарушылық шешімді дайындау мен жүзеге асыру кезінде әдістер мен модельдердің әрекеттестігі қандай?

Келесі түсініктерді қарастырайық: әдіс, модель және алгоритм.

Әдіс – бұл нақты міндетті шешімге немесе қандай да мақсатқа қол жеткізу үшін тәсілдердің, операциялардың, шаралардың, технологиялардың жиынтығы.

Алгоритм – бұл кез келген біртиптік міндетті ойланбай (механикалық) шешуге мүмкіндік беретін ережелер жиынтығы.

Әдіс бірнеше модельді және алгоритмдерді қолдана алады.

Адам моделінің мысалы ретінде оның міңездемесі немесе фотосуреті болып табылады. Міңездеме мен фотосурет негізінде бұл адаммен танысу үшін тәсілдер жиынтығын жасауға болады, оған жұмыс немесе оқу орнын таңдауға болады.

Емтихан билеті № 29

1. Проблеманы шешу үшін не қажет?

Басқару шешімдерін дайындау (тұтас стрелкалар) мен басқару шешімдерін жүзеге асырудың (пунктирлі стрелкалар) жалпы циклі проблеманың тиімді мәнге қол жеткізгеннен кейін.

Сөйтіп, қандай да проблеманы шешу үшін келесілер қажет:

- бұл проблема көзінің моделі (адам, бөлім, компания);

- ол үшін сәйкес құзырлығы бар басшы немесе маман;

- басқару шешімдерін дайындау әдісі мен алгоритмі;

- басқару шешімдерін дайындау процесінің моделі.

Әрбір модель нақтылыққа, дәлдікке және толықтыққа тексерілуі керек. Нақтылыққа тексеру нақты уақты жағдайында онымен жұмыс үшін қажет. Модельдің дәлдігі түпнұсқа параметрлерін сипаттаудың бұл параметрлерінің нақты мәндерімен үйлесу дәрежесін сипаттайды. Модель неғұрлым дәл болса, соғұрлым ол қымбат. Дәл модель тиімді шешімді дайындауға кепілдік бермейді, себебі адам модельдің ұсыныстарымен келіспеуі, дұрыс түсінбеуі мүмкін. Толықтық түпнұсқаның нысандандырылған параметрлерінің санымен анықталады. Нысандау – бұл соңғы нәтижеге қате енгізетін жеңілдік. Модельдің тиімділігі екі бағытта анықталады: экономикалық және ұйымдық. Экономикалық тиімдік модельді қолданбай және оны қолдану кезінде Басқару шешімдерін дайындау және жүзеге асыруға шығындардың ара қатынасы бойынша дәстүрлі тәсілмен бағаланады. Ұйымдық тиімдік аз уақыт ішінде немесе қызметкерлердің аз санымен немесе біліктілігі төмен мамандармен басқару шешімдерін дайындау факті ретінде бағаланады.

Басқару шешімдерін жүзеге асыру әдістері дайындау әдістерінің жалғасы болып табылады және қажетті нәтижені алуға дейін шаралар жиынтығын тәжірибелік орындаудан тұрады.

Басқарушылық шешімдер теориясында келесі әдістерді бөліп көрсетуге болады: талдау, статистикалық, матрицалық, эвристикалық, белседіруші, сарапшылық, сценарийлер әдісі және «шешімдер бұтағы» әдісі. Әрбір әдіс (процесс ретінде) арнайы әзірленген модельдерді (құбылыстарды) қолдануға негізделген. Мысалы, басқару шешімдерін дайындаудың талдау әдісі аналитикалық тәуелділіктер жиынтығын көрсететін модельдерге, эвристикалық Саймон мен Ньюэлдің моделін қолдануға, «шешімдер бұтағы» желілік модельге негізделеді.