Білімін өзін-өзі бақылау үшін сұрақтар

1. Ақша-несиемен реттеудің негізгі бағыттарын атаңдар.

2. Орталық Банктің міндеттері қандай?

3. Орталық Банктің негізгі функциялары қандай?

4. Қайта қаржыландыру мөлшерлемесі (ставкасы) ақша-несиемен реттеуде қандай рөл атқарады?

5. Коммерциялық банктердің міндетті резервтер нормалары қандай мақсатпен белгіленеді?

6. Ақша-несие саясатының тиімділігін арттырудың негізгі шартын атаңдар.

Тестілік сұрақтар

1. Ақша-несие саясаты құралдарының көмегімен ақша массасын белгілі бір деңгейде ұстап тұруға бағытталған ақша-несие саясаты ... деп аталады:

А) дифференцияланған;

В) тұрақтандырушы;

С) уақытша;

Д) икемді;

Е) қатаң.

2. Пайыздық мөлшерлемелерді (ставкаларды) белгілі бір деңгейде ұстап тұруға бағытталған ақша-несие саясаты ... деп аталады:

А) дифференцияланған;

В) тұрақтандырушы;

С) уақытша;

Д) қатаң;

Е) икемді.

3. Ақшамен реттеудің осындай құралы Орталық Банктің мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алу-сатуын болжайды:

А) міндетті резервтер;

В) есептік мөлшерлемені (ставканы) өзгерту (қайта қаржыландыру мөлшерлемелері);

С) қор нарығындағы операциялар;

Д) дилерлік операциялар;

Е) ашық нарықтағы операциялар.

4. Атап көрсетілген міндеттердің қайсысы, Ұлттық Банктің негізгі мақсаттарын орындау үшін қажет міндеттерді жүзеге асыру тізбесіне кірмейді:

А) мемлекеттің ақша-несие саясатын әзірлеу және жүргізу;

В) төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;

С) валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру;

Д) қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге көмектесу;

Е) фискалдық жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз етуге көмектесу.

5. Коммерциялық банктер елдің орталық банкінде пайызсыз салымдар түрінде сақтауы тиіс депозиттер сомасының бөлігі:

А) алтын валюта резервтері;

В) бағалы қағаздар резервтері;

С) кассалық резервтер;

Д) тұрақты резервтер;

Е) міндетті резервтер.

13-ТАҚЫРЫП. ҚАЗАҚСТАН ӨҢІРЛЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУЫН

Мемлекеттік реттеу

13.1 Қазақстан Республикасының өңірлік экономикасының ерекшеліктері

13.2 Қазақстан өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық сипаттамасы және мемлекеттік реттеудің ерекшеліктері

Студент, тақырыпты зерделеу арқылы:

• Қазақстан Республикасының өңірлік экономикасының проблемаларын;

• өңірлердің әлеуметтік-экономикалық сипаттамасын;

• Қазақстан Республикасының өңірлерін мемлекеттік реттеудің ерекшеліктерін білуі тиіс.

Әдебиеттер: 4-9, 21-25

13.1 Қазақстан Республикасының өңірлік экономикасының ерекшеліктері

Қазақстан ұлан байтақ кең аумақты алып жатыр. Аумағының кеңдігімен байланысты өндіргіш күштерді республика өңірлері бойынша оңтайлы орналастырудағы ұлттық экономиканы аумақтық ұйымдастыру және олардың арасындағы ұйымдық-экономикалық байланыстарды жетілдіру проблемалары туындайды.

Табиғи жағдайларының алуандығы, табиғи ресурстардың бай болуы және оларды орналастыру, елдің гео саяси жағдайы аумақтық ұйымдастыруға үлкен әсерін тигізеді. Тарихи түрде қалыптасқан өндірістік аппаратының, оның құрылымының болуы, сондай-ақ оның моралдық және физикалық жағдайы түбегейлі рөл атқарады. Сол сияқты олардың жас мөлшерлік құрылымымен, біліктілігімен және тәжірибесімен еңбек ресурстарының болуы, сондай-ақ аталған кезеңде және перспективада республика және оның өңірлері алдында тұрған әлеуметтік-экономикалық міндеттер әсерін тигізеді.

Қазақстанда жүргізіліп жатқан экономикалық реформалар, оның әрбір өңірінде ірі кешендер мен шаруашылық субьектілерін құру бойынша экономиканы аумақтық ұйымдастыруға жаңа түбегейлі талаптар қояды. Бұдан республиканың әрбір өңіріндегі экономикалық, ұйымдық және әлеуметтік факторлар мен құбылыстарды жиынтық түрде зерделеу қажеттілігі туындайды.Мұндай жағдайларда егеменді мемлекет ретінде Қазақстан үшін өңірлік экономиканың рөлі өсе түсетін болады.

Әрбір өңірдің өз табиғи ұйымдық-құрылымдық ерекшелігі бар, оның әрбірінде өңірдің шаруашылық бейімін (профилін) айқындайтын өзіндік экономикалық және әлеуметтік жағдайы қалыптасады.

Республиканың түрлі аймақтарында табиғи ресурстарды ұтымды игеру маңызды міндеттер болып саналады, өйткені, біріншіден, өнеркәсіп шикізаты мен отын базасын орналастыру ел экономикасына тікелей әсерін тигізеді; екіншіден, шикізат және отын ресурстарын тұтынудың ұлғая түсуі қуатты шикізат және отын базаларының кең тарамдалған желісін құруды талап етеді; үшіншіден, таяудағы перспективада минералдық-шикізат ресурстары экономиканы құрылымдық қайта құруды жүзеге асыру үшін қаражат жинақтауға мүмкіндік береді.

Бірақ та, бізге белгілідей, республикадағы табиғи ресурстар оның аумақтары бойынша біркелкі бөлінбеген. Соның нәтижесінде тұтынушыларға шикізат және отын ресурстарын тасымалдаудың алыстығы ұзара түседі. Айтылғандардан шығатын қорытынды, кеңістік (горизонталь) - өндірістік байланыстар, өндіріс, көлік, байланыс, шикізат, энергия, дайын өнімдер мен өнеркәсіп және ауылшаруашылығы өнімдерін тұтыну аудандарын орналастырудың дұрыс үйлесуі жағдайында ғана оңтайлы болуы мүмкін.

Қазақстанның өңірлік экономикасының проблемаларын шешу республиканың өндіргіш күштерін орналастырудың бас схемасын әзірлеуді талап етеді, оған:

• экономиканы дамытудың оңтайлы аумақтық пропорцияларын айқындау;

• жалпы республикалық аумақтық еңбек бөлінісін жетілдіру негізінде өндірістің тиімділігін арттыруды қамтамасыз ету;

• Қазақстанның жекелеген өңірлерінің шаруашылықтарын қалыптастыру және өндіріс салаларының орналасуы мен экономикалық тұрғыдан тиімді дамуына қол жеткізу кіреді.