Қазақстан Республикасындағы технопарктердің қазіргі жағдайын талдау

Технологиялық парктер дүниежүзілік инновациялық инфрақұрылымдардың негізгі элементі болып саналады. Елдің, әсіресе, оның өңірлерінің инновациялық әлеуетін айқындау, ашу, дамыту, сондай-ақ инновациялық өнімдерге деген экономиканың қажеттіліктерін қамтамасыз ету технопарктердің басты мақсаты болып саналады.

Қазақстан Республикасында технопарктер құру мен оны одан әрі дамыту, бәсекеге қабілеттілікті қалыптастырудағы негізгі міндеттерді шешуге, ғылымның өндіріспен байланысын нығайтуға, заманауи технологияларды енгізуге, өнеркәсіптегі еңбек өнімділігін арттыруға, жоғары технологиялы және бәсекеге қабілетті өнімдер өндіруге бағытталған.

Қазақстан экономикасын шикізаттық бағыттан сервистік-технологиялық бағытқа көшу қажеттілігі жағдайында, республикада жоғары технологиялы және ғылымды көп қажетсінетін өнеркәсіп өндірісі секторын құруға оң ықпал ететін, инновациялық дамудың әлемдік тәжірибесін пайдалану аса өзекті болып көрінеді. Бұл Қазақстанның дүниежүзілік нарыққа кіруінің және оның дүниежүзілік еңбек бөлінісіне қатысуының басты жағдайларының бірі болып саналады.

1. Қазақстандағы технопарктердің негізгі сипаттамалары

Қазақстанда технологиялық парктер құру мен оның жұмысы келесідей ерекшеліктерге ие, осы заманғы еуропалық үлгілер бойынша жүзеге асырылады:

• ондаған шағын фирмаларды орналастыруға арналған ғимараттардың болуы (бұл – ұжымдық қызмет көрсетулердің бүкіл артықшылық жүйелерін пайдаланатын, жаңа шағын және орта инновациялық кәсіпорындардың үлкен санын құруға оң ықпал етеді);

• фирмалардан алынатын, күрделі және жай сервистерден тұратын, инновациялық кәсіпорындардың қалыптасқан құрамы үшін қажетті қызмет көрсету секторын құрайтын, қызмет көрсету жүйесі.

Мәселен, Алматы өңірлік технопаркінің аумағында, инновациялық жобаларды жүзеге асыру, оның ішінде банктік, консалтингтік, заң, консультациялық және т.б. жобаларды жүзеге асыру үшін қызмет көрсетудің кең спектрін көрсететін, оннан аса шағын фирмалар орналасқан.

2. Ықпал ету деңгейлері бойынша технопарктердің бөлінуі

Республикада ондаған технопарктер құру кезінде, ғылыми-зерттеу жүйесінің элементтері мен оған қатысушыларға олардың ықпал ету деңгейлері бойынша келесідей мәртебелер беріледі:

• ұлттық ғылыми-техникалық парктер;

• өңірлік технологиялық парктер.

Ұлттық ғылыми-технологиялық парктердің ішінде келесі технологиялық құрылымдарды бөліп көрсету дұрыс болып саналады:

• Ақпараттық технологиялыр паркі, Алатау кенті;

• Ұлттық индустриалды мұнайхимия технопаркі, Атырау қаласы;

• «Тоқымақ» ядролық технологиялар технопаркі, Курчатов қаласы;

• Ғарыштық мониторинг технопаркі, Алматы, Астана және Приозерск қалалары.

Осындай технопарктер, нормативтік-құқықтық актілер ережелеріне сәйкес әлеуметтік-экономикалық даму үшін басым болып саналатын білім салаларының, өңірлердің жедел (шапшаң) дамуын қамтамасыз ету үшін жасалады.

Ұлттық технопарктер Қазақстанда, еліміз экономикасының болашақтағы бәсекегеқабілеттілігін қамтамасыз етуге ықпал етуі тиіс жаңа салалар құруға бағдарланған.

Өңірлік технопарктер: Алматы технологиялық паркі, Алматы қаласы: «Алгоритм» технопаркі, Орал қаласы; «Бизнес-сити» технопаркі, Қарағанды қаласы, өңірдің инновациялық қабілетін, инновациялық әлеуетін айқындау, ашу және дамыту, өңір экономикасының инновациялық өнімдерге деген қажеттіліктерін қамтамасыз ету мақсатында құрылады.

Өңірлердің өнеркәсіп кәсіпорындары, ғылыми және академиялық ұйымдар, өңірлік деңгейдегі технопарктердің жүйені құрайтын құрамды бөліктері болып саналады. Өңірлік технопарктер экономиканың технологиялық деңгейін кезең-кезеңмен көтеруді қамтамасыз етеді және ғылымды көп қажетсінетін шағын және орта, технологиялық бизнес үшін жағдайлар жасайды.