8.1Комбинациялык схема.Дешифратор.

Цифрлык курылгылар теориясында комбинациялык схема деп курылгылар функциясы комбинацияяланган екілік логиканы атаймыз. Комбинациялык логиканын математикасын Буль алгебрасы комегімен шешеміз.Базалык операциялар катарына:конъюнкция  ;дизъюнкция  ; (инверсия)   н/е  . комбинациялык схема элементтери: конъюнктор (жане);дизъюнктор (немесе);инвертор (емес).

Дешифра́тор (декодер) (англ. decoder) -екілік кодталган санды позициялык сандар түріне түрлендіруші курылгы.ягни баска созбен айтканда шифраторга карама-карсы жумыс аткаратын курылгы. Дешифратор (декодер) дегеніміз - бірнеше кірістер мен шыгыстары болатын курылгы, мунда кіріс сигналдардын белгілі бір комбинацияларына бір шыгыстын белсенді күйі сайкес келеді. Ягни дешифратор кірістері ауыстыріп  багытталган демультиплексор болып табылады да, онын адрес кірістері акпараттык кіріске, ал бурынгы акпараттык кірісі руксат етттетін кірісіне айналады. Сондыктан, дешифраторларды дешифраторлар-демультиплексорлар деп жиі атайды. Орта дарежелік интеграциялы топтамалык интегралдык микросхема (ИМС) түріндегі дешифраторлар-демультиплексорлар акпараттык-олшеуіш техникасында жане баскарудын микропроцессорлык жүйелерінде, атап айтканда, акпараттык сигналдар мен синхроимпульстардын коммутаторлар-үлестіргіштер ретінде, жады курылгыларында маліметтер мен адрестік логикасын демультиплекстеу үшін, сондай-ак индикаторлык жане басылым курылгыларын баскару максатында екілік-ондык кодты ондык кодына түрлендіру үшін пайдаланылады. Электрондык техникасынын дербес буйымдар ретінде болган дешифраторлардын 4, 8 немесе 16 шыгыстары болады. Шыгыстардын санын кобейту үшін дешифраторларды жүйеге келтіріп үлкейтеді. 2 х 4 (2 кіріс мен 4 шыгысы) дешифратор жүйесінде U1 … U3 үш инверторы жане 3 «ЖАНЕ-ЕМЕС»  U4 … U7 торт болшегі бар; 20, 21 кірістері - адрес кірістері,  кірістері - айыру кірістері (белсенді денгейі - логикалык нолдін сигналы); 0 ... 3 шыгыстары - инверстік шыгыстары. 3 х 8 (3 кірісі мен 8 шыгысы) дешифратор жүйесінін тура шыгыстары бар дешифраторлар аркылы жүзеге асатын келесі логикалык функциялары бар: Бул логикалык функциялар бойынша бірбаспалдакты жане копбаспалдакты дешифраторларды куруга болады. Айкындагыш (дешифратор) дегеніміз - келіп түскен артүрлі нышандагы сигналдар тобын (комбинациясын) түсінетін,оны айкындап окып бере алатын курылгы. Кобінесе екілік нышандагы келіп түскен акпарат жиынтыгын ондык санга кайтадан түрлендіріп беруге арналады. Дешифраторда 4 информациялы кірісі бар осы кіріске 4 разрядты екілік сан беріледі. Екі руксат ететін кірісі Е1 жане Е2 жане 16 шыгысы ондык сандарга 0-ден бастап 15-ке дейін арналган. Информациялык кірістері 1248 –тікелей кірістер, сондыктан екілік санды осы кірістерге тікелей түрінде беріледі. Е1, Е2 кірістер инверсты сондыктан активті сигнал – 0 болады. Шыгыстарыда инверсты болгандыктан шыгыс активті сигнал 0 болады. Жумыс істеу принципі: кірістерге кодтык соз берілген жагдайда шыгысында кодты созге  сайкес ондык саннын шыгысына 0 сигнал беріледі