21.3 Ррж типтік станциясынын курылымдык сулбасы
Радиосигналдармен іске асырылатын электробайланысты радиобайланыс деп атайды. Сымсыз байланыс радиобайланыс жүйелерiнiн бас артыкшылыгы болып табылады. Радиобайланыс кабылдаушы ПСт жане таратушы ПрСт радиостанцияларынын арасында уйымдасады. сурет - РРЖ сулбасы
Радиорелелік байланыс жүйелері: жиіліктердін жумыс диапазондарымен, акпаратты тарату жылдамдыгымен, шыгару куатымен, антенналардын багытталу диаграммасымен жане тарату ортасынын асерімен сипатталады. Кабылдаушы жане таратушы антенналарынын арасында радиотолуындар таралады. Радиотараткыш (РП) деп саулеленетін радиожиілікті куруга арналган курылгыны атайды. Кіріс топтык (копарналы) сигнал радиотараткыштын тасушысын модуляциялайды. РП шыгысында тараткыш антеннага түсетін радиожиілікті сигнал курылады. Таратушы (кабылдаушы) антенна деп радиотолкындарды саулелену (кабылдау) үшін арналган курылгыны атайды. Радиокыбылдагыш деп кабылданган радиожиілікті сигналдан жіберілген сигналды алу үшін арналган курылгыны атайды. Алынган сигнал біріншілік электрлік сигналдарга болетін курылгыга беріледі. Сондыктан бул сигналдардын аркайсысы оздерінін кабылдагыштарына келіп түседі. Біріншілік электрлік сигналдарды косу арналарды жиілікті болу (АЖБ) немесе Уакыт бойынша болу (АУБ) негізінде жүзеге асады. Копарналы сигналды кірісінде тарату жане болуге арналган аппаратура АЖБ немесе АУБ тарату жүйесінін аппаратурасы деген атау алды. Шартты атау берілген жиілік жолагын жиілік диапазоны деп атайды. Радиорелелі байланыс жане гарышты радиобайланыс үшін дециметрлі (100..10 см, 300..3000 МГц- Ультражогары жиіліктер (УВЧ)), сантиметрлі (10..1 см, 3..30 ГГц- Аса жогары жиіліктер (СВЧ)), миллиметрлі (10..1 мм, 30..300 ГГц - Оте жогары жиіліктер (КВЧ)) радиотолкындарды колданады. Радиорелелiк байланысты камтамасыз ету үшiн техникалык куралдар жане радиотолкындарды тарату ортасынын жиынтыгы радиорелелiк байланыс торабын курастырады. Онда колданылатын радиотолкындардын екі таралу механизмі болады: бірі - жер радиотолкындарынын, ал екіншісі – тропосфералык радиотолкындарынын аркасында. Жерлік деп жер бедеріне жакын таралатын радиотолкынды атайды. Жерлік радиотолкындар тік коріну шегінде гана 100 см кыскаша жаксы таралады. Сондыктан үлкен кашыктыкта радиорелелік байланыс сызыгын кабылдаушы-таратушы радиорелелік станциянын (РРС) цепочкасы ретінде курады, ондагы коршілес РРС (ретрансляторлар) тік корінетін радиобайланысты камтамасыз ететін кашыктыкта орналастырады да, тік коріністін радиорелелі сызыгы деп атайды. Тропосфералык радиотолкын жер бедерінін нүктесімен толык тропосферада жаткан траектория аралыгында таралады. Торпосфералык радиотолкыннын энергиясы 100 см кыскаша тропосферанын ар тектілігінде таралады. Мунымен катар, таралатын энергиянын бір болігі 250...350 км кашыктыкта тік коріністін шегінде орналаскан кабылдаушы РРС антеннасына түседі. Мундай РРС цепочкасы тропосфералык радиорелелік сызыгын (ТРЛ) курады. Кез келген РРС-ке антенналар, кабылдаушы-таратушы аппаратура жане косалкы курылгылар (теле кызмет корсету, кызметтік байланыс аппаратурасы, кепілденген электр корегі жане т.б.) орнатылады. РРЛ (немесе ТРЛ) дурыс жумысын камтамасыз ететiн аппаратуралар кешенін радиорелелiк жүйелер деп атайды. РРЛ жане ТРЛ үшiн коптеген типті радиорелелі жүйелер жасалды, мысалы КУРС "Горизонт-M" жане т.б. Радиорелелі жүйеде пайдаланатын модуляция адісіне байланысты ЖМ-мен (АРРС) аналогты радиорелелік жүйелер, сандык радиорелелік жүйелер (ЦРРС) жане т.б. деп болінеді. Гарышты радиобайланыс - бул жасанды Жер серігінде (ЖЖС) орналаскан ретранслятор аркылы отетін байланыс. Гарышты байланыс сызыгын (ГБС) Жерде орналаскан екі станция жане ЖЖС-дегі станция курайды. Біріншісі - жер станциясы (ЖС), ал екіншісі – гарыштык (ГС) деген атау алды. ЖС караганда РРЛ жане ТРЛ радиостанцияларын жерлік деп атайды. Гарыштык байланыс сызыгы екі боліктен турады: Жер - ЖЖСВ отличие от ЗС радио жане ЖЖС – Жер. 1.2 Радиорелелi байланыс сызыгынын классификациясы Радиобайланыс жүйелері оте манызды белгiлердiн катары бойынша классификациялайды (1.3 сурет). Алгашкы желіге байланысты магистралді, аймак ішілік жане жергілікті РРЛ (немесе ТРЛ) болып болінеді. Топтык сигнал куру үшін адістер бойынша аналогты жане сандык РРЛ (немесе ТРЛ) болып болінеді. Аналогты радиорелелі байланыс сызыгы алгашкы электрлі сигналдарды косу (болу) жане тасушы сигналды модуляциялау тасілдеріне: АЖБ жане ЖМ-мен РРЛ (немесе ТРЛ), ФИМ-АМ-мен РРЛ; ТЧ арналарынын N санына: аз арналы – N= 24, орташа откізу кабілетіне - N=60...300; үлкен откізу кабілетіне - N=600...1920 байланысты классификацияланады. Сандык РРЛ тасушы сигналды модуляциялау: ИКМ-ЧМ, ИКМ-ФМ жане т.б. тасіліне байланысты; екілік В символдарынын таралу жылдамдыгына: аз - В <10 Мбит/с, орташа - B=10…100 Мбит/с жане жогары - В>100 Мбит/с откізу кабілетіне байланысты классификацияланады