16 .1Есептегіштер классификациясы, негізгі сипаттамасы. Екілік есептегіштер.
Санау жүйесi. Санау жүйесінін түрлері. Бір санау жүйесінен екіншісіне оту жолы.
Сан түсiнiгi – математикалык сиякты акпараттануда да басты негiз. Егер математикада сандрды ондеу адiстерiне коп конiл болiнетiн болса, онда акпараттану үшiн сандарды усынуды пайдаланады. Себебi, тек солар гана жадтын кажеттi корын, жылдамдыкты есептеуде жiберетiн катенi аныктайды.
Санау жүйесi деп белгiлi бiр молшердегi танбалардын комегiмен сандарды орнектеу мен жазудын жиынтыгы. Санау жүйесi екi топка болiнедi: позициялык жане позициялык емес.
Позициялык емес санау жүйесiнде арбiр цифрдык манi онын алатын орнына байланысты емес. Мундай санау жүйесiнiн мысалы ретiнде римдiк жүйенi алуга болады. Осы жүйеде жазылган ХХХ санында Х цифры кез келген позицияда 10-ды бiлдiредi. Позициялык емес санау жүйесiнде арифметикалык арекеттердi орындау киын болгандыктан, позициялык санау жүйесi колданылады.
Позициялык санау жүйесiнде цифрдык манi онын орнына байланысты болды. Позициялык ман санау жүйесiнiн негiзiнде дарежесi аркылы аныкталады. Позициялык санау жүйесiнiн негiзi деп колданылатын цифрлар санын айтады.
Санау жүйесi тортке болiнедi:
ондык санау жүйесi;
екiлiк санау жүйесi;
сегiздiк санау жүйесi;
оналтылык санау жүйесi
Екiлiк санау жүйесi
Екiлiк жүйеде кез келген сан екi 0 жане 1 цифрларынын комегiмен жазылады жане екiлiк сан деп аталады. Екiлiк саннын арбiр разрядын (цифрын) бит деп атайды. Кез келген санау жүйесiнiн негiзiн осы санау жүйесiнде колданылатын цифрлар санын аныктап ЭЕМ-де акпаратты орнектеу үшiн екiлiк жүйе колданылады. Екiлiк жүйеде косындыда негiздеушi ретiнде 2 санын колданады. Мысалы, 1001,11 екiлiк сан үшiн косынды мына түрде болады:
1*23+0*22+0*21+1*20+1*2-1+1*2-2
Бул косынды ондык сан үшiн жазылган косындынын ережесi бойынша жазылады.
Екiлiк жүйенiн маныздгы кундылыгы – цифрды усыну ынгайлылыгы жане компьютер аппаратурасынын карапайымдылыгы.
Екiлiк жүйенiн кемшiлiгi – мунда санды жазу үшiн 0 мен 1 цифрлары коп кажет болады. Бул адамнын екiлiк санды кабылдауын киындатады. Мысалы 156 ондык санынын екiлiк жүйедегi түрi мынадай:10011100. Сондыктан екiлiк жүйе адетте компьютердiн “iшкi кажеттiлiгi” үшiн колданылады, ол адамнын компьютермен жумыс iстеуi үшiн үлкен негiздеуiшi санау жүйесi тандалды. Бул сегiздiк жане он алтылык жүйелер. Осы екi жүйелердiн жане екiлiк жүйенiн арасында санды бiр жүйеден баскага ауыстыруды женiлдететiн карапайым байланыс бар.
16.2 Жолакты модуляция жане демодуляция. Цифрлык модуляция адістері
Цифрлык жолакты модуляция адісіЖолакты модуляция (аналогтык немесе цифрлік) - бул деректі сигналды синусоидалді толкынга айналуы, цифрлык модуляция кезінде Т интервалындагы синусоид цифрлык белгі болып аталады. Синусоидтар амплитудалар бойынша болінеді, жиілікке жане фазага. Осыган байланысты, жолакты модуляцияны амплитуда түрленуі (варьирования) бойынша аныктай аламыз, жиіліктер немесе фазанын (жане олардын мані) радиожиілікті тасымалдаушы беріліс деректер бойынша. Тасымалдаушынын жалпы жазылуы мына түрде болады.
,
(6.1)
Осында А(t) - уакыт бойынша ауыспалы амплитуда, ал θ(t) - уакыт бурышындагы ауыспалы. Бурыш ынгайлы мына түрде жазылады
,
(6.2)
Осыган байланысты
. (6.3)
Мунда ω - тасымалдаушынын жиілік бурышы, ал φ(t) - онын фазасы. Жиілік ауыспалы f немесе ауыспалы ω түрінде жазылады. Бірінші жагдайда жиілік герцпен (Гц) олшенеді, екіншіден – секунд ішінде радианмен (рад/с). Бул параметрлер келесі уксастыкпен байланысты ω=2πf.
Егер сигналдардын табылуына кабылдагыш тасымалдаушы фаза туралы хабарды колданса, бул процесс когерентті (coherent detection) аныктау деп аталады; егер мундай хабар колданылмаса, процесті конгерентсіз аныкталу (noncoherent detection) деп атайды. Негізінде, цифрлык байланыс термині "демодуляция "(demodulation) жане "аныкталу"(detection) синонимдар түрінде колданылады, бірак демодуляция сигналды калпына келтіруге ман берілген, ал аныкталу-алынган сигнал маніне сейкесінше шешім кабылданган. Жалпы барлык бастамалар когерентті модуляция/демодуляция корсетілген: фазалык манипуляция (phase shift keying-PSK), жиілікті манипуляция (frequency shift keying-FSK), амплитудалык манипуляция (amplitude shift keying - ASK), фазалы үзіліссіз модуляция (continuous phase modulation - CPM) жане бул модуляциянын аралас комбинациясы. Жолакты модуляциянын негізгі форматы берілген тарауда корсетілген. Кейбір мамандандырылган форматтар, булар жылжуы бойынша квадратты жиілікті манипуляция(offset quadrature PSK-OQPSK), минималды жылжу манипуляция (minimum shift keying - MSK), СРМ модуляцияларынын кластарына жататындар жане квадратты амплитудалык модуляция (quadrature amplitude modulation - QAM).
Конгерентті емес демодуляция - жүйелерге жатады, демодуляторларды колданады, фазанын кіріс сигналынын колемін мүлдем білмеуінсіз жумыс жасауына жобаланган; демек, мына окигада фаза аныктамасы кажет емес. Осыган байланысты, конгерентті емес жүйелердін когерентті жүйелерден артыкшылыгы ол карапайымдылык болып табылады, ал кемшілігі - коп колемде кате ыктималдыгы (РЕ). Когерентті емес сигнал беріліс кезінде айтылган модуляциялар, когерентті беріліс кезінде де колданылады: DPSK, FSK, ASK, CPM жане олардын араласкан комбинациясы. Бул когерентті емес кабылдагышта фаза деректері колданылмайды. Онда не үшін когерентті емес беріліс басында бір фазалык манипуляциялы корсетілген ? Себебі ол мынаган байланысты, керекті PSK бір түрін когерентті емес (немесе дифференциалды - конгеренттікке) жаткызуга болады, себебі ол келген тасымалдаушыдан фазамен салыстыруды талап етпейді.
16.3 ITU-R стандарттагы радиотолкындар диапазонынын жіктелуі.
Толкындаратауы |
Толкындар диапазоны |
Жиіліктер диапазоны |
Ескішеатаулары |
Декаметрлік |
105...104 км |
3 ... 30Гц |
|
Мегаметрлік |
104... 103 км |
30 ...300Гц |
|
Гектокилометрлік |
103... 102 км |
300 ...3000 Гц |
|
Мириаметрлік |
100 ... 10 км |
3 ...30 кГц |
отеузын |
Километрлік |
10 ... 1 км |
30 ...300кГц |
Узын (ДВ) |
Гектометрлік |
1000 ... 100м |
300 ...3000 кГц |
Орташа (СВ) |
Декаметрлік |
100 ... 10 м |
3 ...30МГц |
Кыска (КВ) |
Метрлік |
10 ... 1 м |
30 ...300 МГц |
Ультра-кыска (УКВ) |
Дециметрлік |
100 ... 10см |
300 ...3000 МГц |
- “ - |
Сантиметрлік |
10 ... 1см |
3 ... 30ГГц |
- “ - |
Миллиметрлік |
10 ... 1мм |
30 ... 300ГГц |
- “ - |
Децимиллиметрлік |
1....0,1 мм |
300 ... 3000 ГГц |
- “ - |
Оптикалык |
100 мкм... 0,01 мкм |
3 ТГц, 30000 ТГц |
оптикалык диапазон |