МАЗМҰНЫ

	Кіріспе	6
	Негізгі бөлім	7
1	Технологиялық тарау	7
1.1	"Спутник икемқұралының корпусы" бөлшегінің қысқаша сипаттамасы	7
1.2	Бөлшек конструкциясы технологиялылығын талдау	10
1.3	Өндіріс типін таңдау	13
1.4	Дайындаманы алу әдісін таңдау	14
1.4.1	Дайындама өлшемдерін және ауытқуларын металдық формадағы құйма әдісімен анықтау
1.4.2	Дайындама өлшемдерін және ауытқуларын керамикалық формадағы құйма әдісімен анықтау	18
1.5	Дайындаманы жобалау және өңдеу	22
1.6	Спутник икемқұралы корпусының өлшемдерін қамтамасыз ету және бақылау әдістері және беттердің кедір бұдырлығы	23
1.7	Технологиялық процестің бастапқы маршруты	25
1.8	Технологиялық жабдықтарды, икемқұралдарды, кескіш және өлшегіш құралды таңдау	26
1.9	Кесу режимдерін есептеу	29
1.10	Уақыт нормасын есептеу	34
1.11	Тесіктің бастапқы диаметрін есептеу	36
2	Конструкторлық тарау	43
2.1	Икемқұралдың сипаттамасы және жұмыс істеу принципі
2.2	Қысу күшін анықтау	44
2.3	Кескіш аспапты және бақылау құралдарын жобалау	45
2.4	Икемқұрал дәлдік есебі	46
2.5	Өлшеулер қателігін есептеу	46
3	Ұйымдастырушылық тарау	47
3.1	Жабдық, кескіш және өлшеуіш аспаптар санын анықтау
3.2	Көлік шаруашылығын ұйымдастыру	52
3.3	Участкенің жұмысын және жұмыс орындарын ұйымдастыру
4	Еңбек қорғау	54
4.1	Өміртіршілік қауіпсіздігі	58
4.2	Қауіпсіздік талаптарын қамтамасыз ету техникалық іс шаралары	62
4.3	Шу және жерге қосқышты есептеу	65
5	Экономикалық тарау
5.1	Корпусты жасау құнын есептеу
Қорытынды			68
	Пайдаланылған әдебиеттер тізімі	70

Кіріспе

Машина жасау өнеркәсіптің ең маңызды саласы болып табылады. Оның өнімі – әр түрлі мақсаттағы тағайындалған машиналар, халық шаруашылығының барлық салаларын қамтамасыз етеді. Өнеркәсіптің және халық шаруашылығының өркендеуі,сандай-ақ олардың жаңа технологиялармен және техникалармен едәуір деңгейде қайта қарулану қарқыны машина жасаудың өркендеу дәрежесіне тәуелді.

Машина жасаушылардың технологтардың алдында одан әрі дамыту міндеті және машиналардың шығарылымын жоғарылату, олардың сапасын, еңбек сыйымдылығын төмендету, өзіндік құнын және жасалуындағы металл сыйымдылығын, жұмыстың ағындық әдістерін енгізу, өндірісті механикаландыру және автоматтандыру, сандай-ақ жаңа обьектілерде өндірісті дайындаудың уақытын қысқарту.

Машиналардың шығарылымының өндірістегі жоғары өндірістік әдістердің дамуымен байланысуы мүмкін болды, ал келешекте дәлдігін, қуатын, к.п.д., қажуға төзімділігін, жоғарылату және машина жұмысының басқада көрсеткіштері жаңа технологиялық әдістермен және процестермен өңдеу нәтижесінде қол жетімді болды. Дәл осы себепті өнеркәсіптегі технологиялық процестер жетілдірілген болуы өте маңызды.

Өндірісті технологиялық дайындау негізі оптимальды технологиялық процестермен өңдеу (ТП), тапсырылған бұйым санын тапсырылған сапада бекітілген уақытта минимальды шығындармен рұқсат етілген жағдайда шығарылымды қамтамасыз етуді құрайды.

ТП зерттемесінің маңызды бөлімі бөлшекті өңдеу технологиялық маршрутты құрастыру, т.е. ТП операциясын анықтау және олардың орындалуының кезектілігі болып табылады.

Жұмыстың мақсаты – берілген бөлшектің "Спутник икемқұралының корпусы" шығарылымын берілген санында аз ғана шығындармен оның механикалық өңдеуіндегі оптимальды технологиялық маршрутының жасалу жолын қамтамасыз ету.

Негізгі бөлім

1 Технологиялық тарау

1.1 "Спутник икемқұралының корпусы" бөлшегінің қысқаша сипаттамасы

Корпус бөлшегі спутник икемқұралының түйіні болып табылады, өз кезегінде автоматты сызықтардағы әр түрлі механикалық өңдейтін конвейерлерде пайдалануға тағайындалған.

Спутник икемқұралы конфигурациядағы, формадағы, олардың келесідей механикалық өңдеуіндегі бірнеше бөлшектердің бір уақытта бекітілуіне қызмет етеді.

Спутник икемқұралының корпусы жасалуы бойынша дәл бөлшек болып табылады, өте дәл бетке және аз ғана кедір-бұдырлыққа ие.

Бөлшек материалының сапасына СЧ10 қабылдаймыз, өте беріктікке, жақсы өңделетіндікке және кернеулік концентрациясына аз сезгіштікке ие. Спутник икемқұралының корпусының өзі базалық бөлшек болып табылады, оған басқа бөлшектер және жиынтық бірліктері орнатылады, салыстырмалы дәлдік жағдайы статистикадағы қамтамасыз етуге тиіс болған сияқты, жүктеме түсірілген механизмнің жұмыс процесіндеде. Осы корпуспен келісе отырып талап етілген дәлдікке ие болуы тиіс, қажетті қаттылыққа және дірілге төзімділікке ие болу, біріктіруші бөлшектер мен түйіндердің талап етуші қатысты жағдайын қамтамасыз етуі үшін, жұмыстың дұрыстығы және дірілдің жоғалуы.

Корпустың конструкциялық орындалуы, оның материалы мен қажетті дәлдік параметрлерін, бөлшектің қызметтік тағайындалуынан шыға, механизм жұмысына және пайдалану шарттарына талап етілуін анықтаймыз. Бұл ретте технологиялық факторларды ескере отырып, дайындама конфигурациясы алу мүмкіндігімен байланыса, базалық корпустық бөлшектен басталатын, кесе өңдейтін және құрастыру ыңғайлылығы мүмкіндігі талап етіледі.

Бөлшектің сызбасының талдауы

Спутник икемқұралының корпусының жұмыс сызуы бөлшек конструкциясын толық ұсыну үшін қажетті ақпараттармен қамтамасыз етеді. Дұрыс қойылған өлшемдер, олардың ауытқулары көрсетілген, геометриялық формасының дұрыстығынан ауытқуы, орналасуы, талап етілетін кедір-бұдырлық қойылған. Бөлшектің жұмыс сызбасы графикалық бөлік парақшасында көрсетілген.

Бөлшек материалы – СЧ 10 ГОСТ 1412-85

1.2 Бөлшектің конструкциясы технологиялылығын талдау

Конструкцияның технологиялық талдауын дайындалып жатқан технологиялық процестердің техникалық-экономикалық көрсеткіштерін жақсартуды қамтамасыз етеді. Жобаланып жатқан бөлшектің конструкциясы бір уақытта бірнеше беттерді өңдеуге мүмкіндік береді. Бұл бөлшекті өңдеудің уақытын және өңдеудің жоғары өнімді режимдерін қолдануды едәуір төмендетуге мүмкіндік береді.

Технологиялықты жоғарылату үшін стандартты, бірізділендірілген элементтерді қолданамыз: диаметрлерді, отырғызылатын өлшемдерді, фаскаларды, ойыңдарды, дөңгелектенген радиустарды. Бөлшектің конструкциясы өңдеу үшін жетуі қиын жерлерде болмауы керек. Өлшемдер мен беттік пішіні өңдеуді стандартты кесуші аспаппен жүргізуге рұқсат етеді.

Технологиялық және өлшеуіш базаларды қатарынан атқару бөлшектің технологиялығының критерияларының бірі болып табылады.Осындай базалық беттер жеткілікті жоғары дәлдікке және төмен кедір-бұдырлыққа ие болуы қажет.

Әр түрлі тағайындалған беттер дәлдігі және кедір-бұдырлығы бойынша бөлінген. Өңделіп жатқан беттің дәлдігі мен кедір-бұдырлығы ұсыныстармен,анықтамалармен келісе отырып іріктелген және стандарттарға сәйкес келеді.

Бүтін корпусты өңдеуде қалыпты дәлдіктегі жабдықпен жүргізуге болады. Бөлшектің конструкциясы бақылау жасауға стандартты өлшеуіш аспабын қолдануға рұқсат береді.

Корпус конструкциясын талдау технологиялықты бағалаудың екі түрімен жүргізіледі: сандық және сапалық.

Сандық бағалау

Сандық бағалау келесі көрсеткіштермен жүргізіледі: конструктивтік элементтерді бірегейлендіру коэффициенті, материалды қолдану коэффициенті, бөлшекті өңдеудегі дәлдіктің коэффициенті және бөлшекті өңдеудегі тазалылығының коэффициенті.

Бөлшекті бірегейлендіру коэффициенті:

(1.1)

N_У – бірегейлендірілген беттердің саны;

N_ОБЩ – беттердің жалпы саны;

Осындай бірегейлендіру коэффициенті бөлшек беттердің конфигурациясы бойынша қиынына ие екенін, бөлшектің ең кіші айналымы үшін мінезді, бірегейлендіруді жоғарылатпайтынын түсіндіреді.

Бөлшекті өңдеудегі дәлдіктің коэффициенті:

(1.2)

IT – беттік өңдеудегі дәлдіктің квалитеті;

Бөлшекті өңдеудегі тазалылығының коэффициенті:

(1.3)

Ra – Өңделіп жатқан беттің кедір-бұдырлығының параметрі;

Сапалық бағалау

Спутник икемқұралының корпусында технологиялық емес беттер қатысады, осьтің астындағы тесікті, сонымен қатар тесіктіде өзімен бірге ұсынады. Берілген беттердің дәлдігі мен тазалығын алу жеткілікті қиын, олардың жетуі қиын жерлерде орналасуынанда. Соңғы операцияда корпус екі жағынан өңделеді және икемқұралдың корпусының қабырғасындағы сияқты қалыңдығы үлкен емес, сол өңдеу бөлшектің қызып кетуіне және келесідей бүрісуіне әкеп соғады, нәтижесінде ненің өлшемі рұқсат жиектемесінен шығуы мүмкін.

Ұсынылған бөлшектің технологиялығының қорытындысы: осы бөлшек орта сериялы өндіріс көзқарасымен технологиялық емес конструкцияға ие, көпшілік бөлшек беттерінің бірегейлендірілмегені сияқты және сапалы талдау көзқарасымен технологиялық емес конструкциясының элементтеріне ие болады.

Берілген бөлшектің орта сериялы өндіріс жағдайында жасалуының техпроцесі. Өндірісте тек қана өңдеу кезеңінде кездеседі. Барлық қолданыстағы модельдер жекелеп өндіретін өндіріс жағдайында зерттелген болатын, орта серияны қабылдамайды. Бөлшек базалық техпроцесте көптеген аспаптық құраммен өңделіп жатқан орталықта өңделіп жатыр.

Техпроцестерді жетілдіру жолдарының мақсаттары

Жобаның мақсаты "Спутник икемқұралының корпусы" бөлшегін орта сериялы өндіріс үшін жасаудағы техпроцесін зерттеу болып табылады, технологиялық жабдықтарды жобалау, техпроцестердің экономикалық талдауын жүргізу, барлық нормалар мен еңбек қорғау бойынша ережелерді сақтай отыра механикалық өңдеу участкісін жобалау.

Өңдеу процесін жобалау барысында өңделіп жатқан және өңделмеген беттердің арасындағы байланысын өлшеп талдау жүргізу қажет. Талдау барысында байланыстың келесі түрлері бағаланады және сұлбада белгіленеді:

- Өңделіп жатқан беттердің арасындағы байланыс (немесе осьтер мен беттердің симметриялық жазықтықтары арасындағы)

- Өңделіп жатқан және өңделмеген беттер немесе олардың элементтері арасындағы байланыс.

Өңделмеген беттердің өңделіп жатқан беттермен байланысы өңдеу технологиясын жобалау барысында бастапқы базалық сапада қолданылады.

Жоғарыдағы айтылған міндеттерден басқа қол жеткізген НТП есептеуімен техпроцестердің жасалуын жетілдіруге талаптану қажет.

1.3 Өндіріс типін таңдау

Шығарылып жатқан бөлшектің "Спутник икемқұралының корпусы" өндіріс типін анықтау үшін 2.1 кестені қолданамыз.

2.1Кесте

Өндіріс типінің кестесі

Массасы бөлшектер, кг	Өндіріс типі
	Жекелік	Ұсақ сериялы	Орта сериялы	Ірі сериялы	Жаппай
> 1,0	< 10	10-2000	1500-100000	75000-200000	200000 және оданда көбірек
1,0-2,5	< 10	10-1000	1000-50000	50000-100000	100000 және оданда көбірек
2,5-5,0	<10	10-500	500-35000	35000-75000	75000 және оданда көбірек
5,0-10,0	< 10	10-300	300-25000	25000-50000	50000 және оданда көбірек
<10	<10	10-200	200-10000	10000-25000	25000 және оданда көбірек

Бөлшектің "Спутник икемқұралының корпусы" массасынан шыға, m=18,76 кг құрайтын және шығарылымның жылдық бағдарламасы, тиісінше дипломдық жобаның тапсырмаларында жылына N=10000 бөлшек шығаруды құрайды, анықтаймыз, өндіріс типі-ортасериялы.

Шектеулі номенклатурасы периодты қайталанылатын партиялы және салыстырмалы үлкен көлемдегі шығарылыммен ортасериялы өндіріс типі сипатталады.

Негізгі технологиялық белгілері:

- Әрбір жұмыс орнында бірнеше операциялар бекітеміз.

- Бөлшекті өңдеу және технологиялық процес бойынша машина құрастыру,жекеленген операцияларға бөлінген.

- Әмбебап жабдықты және арнайы мамандандырылған станоктарды негізгі машина бөлшектері үшін қолданады.

- Бөлшектерді өңдеудің технологиялық процесіне сәйкесінше жабдықты орналастырамыз.

- Арнайы икемқұралдарды және құрал-жабдықтарды кең қолдану

- Өзараорынауыстырымдылық принциптерін сақтауы

- Жұмысшылардың орташа квалификациясы

2.1 Кесте

Орта сериялы өндіріс типіне сипаттама.

№ п/п	Технологиялық процесс көрсеткіші	Технологиялық процесс мінездемесі
1	2	3
1	Техпроцесті ұйымдастыру формасы	Айнымалы-ағылмалы
2	Бұйымның қайталануы	Партияның периодтық қайталануы
3	Партияны бірегейлендіру	Типтік базадағы техпроцестердің зерттемесі
4	ТП-ның жалпы жоспарының зерттемесінің түр	Барлық жоспарлар
5	Дайындама	Прокат, құйма жерге, ыстық штамптау
6	Өңдеу әдібі	Үлкен емес
7	Әдіп есебі	Толығы,өткелдермен
8	Жабдық	Әмбебап,бір жағынан мамандандырылғаны
9	Жабдықтың жүктелуі	Қолмен атқарылатын станоктарда бөлшектердің периодтық ауысымы
10	Кзо	10…20
11	Жабдықты орналастыру	Жүк жиынтығының бағытына тән есептеумен
12	Станоктарды баптау	Өлшеуіш аспаптармен және құралдармен
13	Жабдықтар	Әмбебап және мамандандырылған
14	ТП-ның егжей-тегжейін әзірлеу	Операциялық карта
75	Кесу режимін есептеу	Салалық нормативтер және эмперикалық формулалар бойынша
66	Уақыт бойынша нормалау	Бөлшектік,операциялық
77	Жұмысшылар квалификациясы	Әр түрлі

ТП-ның зерттеудің стратегиясын таңдау:

Таңдалған өндіріс типімен келісе отырып ТП-ны зерттеудің келесі стратегиясына ауыстырамыз.

1) ТП ұйымының төңірегінде:

– стратегия түрі – жүйелі, жеке циклдік жағдайларда; сызықтық, жеке тармақталған жағдайларда; қатты, жеке бейімделген жағдайларда;

– ТП ұйымының формасы – топтық;

– бұйымның қайталануы – периодтық партиялы.

2) Таңдау аумағында және дайындаманы жобалау:

– дайындама алудың әдісі – құйма және қалыптама;

– өңдеу әдісін таңдау – кесте бойынша салыстырмалы шығын коэффициентін К_уд есептеумен;

– Өңдеу әдібі – мардымсыз;

– Әдіпті анықтау әдісі – кесте бойынша ірілендірілген, жекелеген жағдайларда – өткелдер бойынша есептеулер.

3) Технологиялық маршрутын жасау аумағында:

– ТП-ны бірегейлендіру дәрежесі – ТП-ның типтік базасында ТП-ны әзірлеу;

– ТП-ны әзірлеудегі бөлшектеу дәрежесі – маршруттық ТП, жекелеген жағдайлардағы маршрутты-операциялық ТП;

– маршруттың формалану принципі – экстенсивті, жекелеген жағдайлардағы операцияның интенсивті концентрациясы;

– дәлдікті қамтамасыз ету – сыналатын жүрістер әдісімен, жекелеген жағдайларда – ниеттенген жабдықта, белсенді бақылауды жарым-жартылай қолданумен;

– базалау – базаның тұрақтылық принциптерін сақтай отырып және мүмкіндігінше – базаны сыйғызу принципі.

4. Технологиялық жабдықтың құралын таңдау төңірегінде (СТО):

– жабдық – әмбебап, соның ішінде СБҚ-мен;

– икемқұрал – әмбебап, стандартты, әмбебап–құрамалы, жекелеген жағдайда арнайыландырылған;

– кесуші аспап – стандартты, жекелеген жағдайда арнайыланған;

– бақылау жабдығы – әмбебап, жетілдірілген және арнайы.

5) Технологиялық операцияны жобалау төңірегінде:

– операция мазмұны – бір уақытта бірнеше беттерді өңдеу мүмкіндігі, жабдықтың мүмкіндігінен шыға;

– жабдықты жүктеу – станоктағы бөлшектің периодтық ауысымы;

– операцияны бекітудің коэффициенті К_зо= 10... 20;

– жабдықты орналастыру – станоктың өлшемі және типі бойынша, ТП жүрісі бойынша орындары;

– станокты баптау – өлшеуіш аспаптармен және приборлармен, немесе жұмыс алдын-ала өлшемдер бойымен баптаусыз.

6) ТП-ны нормалау төңірегінде:

– кесу режимдерін анықтаймыз – жалпы машина жасаудағы нормативтер бойынша, жекелеген жағдайда – эмпирикалық формула бойынша;

– нормалау – тәжірибе–статистикалық нормалар бойынша ірілендіру, жекелеген жағдайларда – бөлшектік операция бойынша;

– жұмысшылар квалификациясы – жеткілікті жоғары;

– технологиялық құжаттамалар – маршрутты-операциялық карталар.

Қабылданған стратегияны ТП зерттемесінде ұстанатын боламыз.

1.4 Дайындаманы алу әдісін таңдау

Бөлшектің қызметтік тағайындалуынан шыға, осы бөлшектен техникалық-экономикалық қисындардың осылай алу әдісін есепке ала отырып дайындама алудың технологиялық процесін әзірлеуді жылдық шығарылым бағдарламасы талап етеді, келесі механикалық өңдеуінің минималды жиынтық шығындарын қамтамасыз етер еді.

Бастапқы деректер: бөлшек – Спутник икемқұралының корпусы – СЧ 10 ГОСТ 1412-85, шығарылымның жылдық бағдарламасы N_Г =10000 дана.

Қойылған міндеттерді шешу үшін дайындама алудың екі әдісін қарастырамыз:

- металдық формадағы құйма әдісі.

- керамикалық формадағы құйма әдісі.

Дайындама алу тәсілін таңдау

1.4.1 Дайындама өлшемдерін және ауытқуларын металдық формадағы құйма әдісімен анықтау

Дайындаманың корпусын құйма қалыпқа алудың базалық әдісі. Тиісінше дайындама алудың әдісін дайындама материалын (СЧ 10 ГОСТ 1412-85) есепке ала отырып таңдалған дәлдіктің 7 квалитеті және 1 қатарын қабылдаймыз. Сәйкесінше алынған мағлұматтармен кесте құрамыз.

3.1 Кесте

Өлшемі	Рұқсаты	Әдібі
[мм]	[мм]	[мм]
152	1.5	2.0…2.5
114	1.2	2.0…2.5
265	1.5	2.0…2.5

Дөңгелектелген сыртқы бұрыштың радиусы 3мм.

Дайындаманың массасын келесі формада есептейміз.

(3.1)