Созылмалы холецистит жіктемесі (с. Циммерман, 1992):

I. Этиология жəне патогенез бойынша: - бактериалды - вирусты - паразитарлы - микробты емес (асептикалық, иммуногендік) - аллергиялық - "ферментативтік" - себебі анықталмаған  II. Форма бойынша: - калькулезды емес - калькулезды 

III. Дискинезия типі бойынша:

- өт қабының гиперкинезі

- өт қабының гиперкинезі (нормотониямен, гипотониямен)

- одди сфинктерінің гипертонусы

- люткенс сфинктерінің гипертонусы

- екі сфинктердің де гипертонусы  IV. Ағым мінезі бойынша:

- рецидивтік

- тұрақты ағымды (монотондық)

- жасырын (атиптік ағым)  V. Фаза бойынша: - асқыну; - басылып бара жатқан асқыну; - ремиссия (тұрақты, тұрақсыз).  VI. Негізгі клиникалық синдромдар:

- ауру сезімдік

- диспепсиялық

- вегетативтік дистония

- оң жақтық реактивті (ирритативті)

- етеккір алдындағы ширығу

- солярлық

- кардиалогиялық (холецистті-кардиалдық)

- невротикалық-неврозтəрізді 

VII. Ауырлық дəрежесі: - жеңіл - орташа ауырлық - ауыр 

VIII. Асқынулар:

- реактивті панкреатит

- спецификалық емес реактивті гепатит

- перихолецистит

- созылмалы дуоденит и перидуоденит

- дуоденалды стаз

Клиникалық белгілері. Басты белгі: оң қабырға астынын, кейде эпигастрийдің мезгіл-мезгіл немесе үнемі сыздап ауырсынуы. Майлы, өткір тағамдар, психоэмоциялық күйзелістер, ауыр дене қызметі, менструацияның келер уақыты аурудың күшеюіне немесе дамуына түрткі болады.

Ауырсыну кеуденің оң жартысына, оң жауырынға, оң бұғанаға, белдің оң жағына таралады. Оң қабырғаастының ауырсынуымен қатар көршілес мүшелердің дисфункциясынан (дуоденогастральдық, гастроэзофагальдық) диспепсиялық бұзылыстар болады: ауамен кекіру, ащы дәм сезіну, жүрек айну, тәбеттің төмеңдеуі.

Мұндай науқастарда эпигастрий аймағының үнемі ауруы –гастриттің, кіндік маңының немесе іштің төменгі аймағының түйіліп ауруы және іштің қатуы немесе өтуі – созылмалы колиттің, сол қабырға астының немесе іштің белді айналдырып ауруы –панкреатиттің болуын көрсетеді.

Кейде дене температурасы көтеріледі. Кейбір науқастарда нұрлы қабат жəне терінің сарғаюы байқалады. Науқастардың басым көпшілігінде артық дене салмағы анықталады.

Диагностикасы үшін ең маңызды өтқабы проекциясында ауырсынуды табу. Пальпация кезінде өт қабының орналасу айналасында ауырсыну байқалады – іштің оң түзу бұлшықетінің сыртқы шеті оң қабырғалық доғамен қиылысады (Кер симптомы), терең тыныс алу жəне құрсақтың ішке тартылуында өт қабының зонасында ауырсынулар (Мерфи симптомы).

Зертханалық тексеру:

ЖҚА: лейкоцитоз, ЭТЖ жоғарлайды

ҚБА: сиал қышқылдары жоғары, С реактивті белок, АЛТ, АСТ, холестеринді, жалпы ақуызды, глюкозаны

Механикалық сарғаю болса: қанда холестаздың көрсеткіштері жоғарлайды: билирубин, холестерин, сілтілі фосфатаза жоғарлайды.

Дуоденалдық зерттеу: В порцияда лейкоциттер, өт түтікшелері мен өт қабының эпителийлік жасушалары, холестерин, құм көбееді. Өттің себіндісінде ішек таяқшасы мен протей ең жиі табылады.

Құрсақ қуысы ағзаларын УДЗ

Эзофагогастродуоденоскопия

Копрологияға нəжісті зерттеу

Оральдік холецистография: өтқабының деформациясы, жөнді толмауы, тонусының, жиырылуының бұзылыстары.

Холеграфия (оны оральдік холецистографияда өтқабы контрасталмаған жағдайда жасайды). Контрасттық затты венаға енгізгеннен кейін өт түтіктері көрінеп, ал өтқабы көрінбесе оны «істен шыққан өтқабы» аталады. Бұл өтқабының бүрісуінен, тасқа толуынан, моынының таспен бітелуінен болады.

Емі:

Диета №5.

Антибактериалды ем: антибиотиктар (синтетикалық пенициллиндер

Қабынуға қарсы ем: СЕҚҚП

Өт айдайтың дәрілер.

Өт қабының гипертониялық дискинезиясы кезінде спазмолитиктер.

Гипотониялық дискинезия кезінде холецистокинетиктер 

Полиферменттік терапия 

Антибактериалды терапия аяқталғаннан соң: пребиотиктер   Өт жолдарының дискинезиясы - өт жүруінің бұзылысына әкелетін өт қабының, Мирицци, Люткенс немесе Одди сфинктерлерінің жиырылу функциясының кемістіктері (әлсіздігі, күшеюі немесе бір-бірімен келісімсіздігі).

Этиологиясы.Өт бауырда үнемі түзілгенмен, өнекіелі ішекке көбіне ас қорыту кезінде түседі. Өт қабының, өт жолдарының қызметі вегетативтік нерв жүйесімен және гормондармен реттеледі.

Өт жолдарының дискинезиясының біріншілік және екіншілік түрлері бар. Біріншілік түрі сирек кездеседі, көбінесе невротикалық синдромда байқалады.Екіншілік түрі өт жолдарының органикалық ауруларында, панкреатитте, онекіелі ішектің, асқазанның патологиясында кездеседі. Дискинезия дамуында психогенді факторларда роль атқарады, кейбір дәрі дәрмектер септігін тигізеді (морфин, холинолитиктер, симпатомиметиктар)

Патогенезі. Өт жолдарының дискинезиясы өт жолдарының жиырылу қызметінің нервтік, гуморальдік реттелу бұзылыстарынан дамиды. Дамуына әкелетін басты себептер: ваго немесе симпатикотония, катехоламиндер, ацетилхолин, мелатонин және басқа гормондардың арасындағы дисбаланс.

Бірінші топтағы гормондардың белсенділігінің жоғарылауы өт жолдарының гипертониялық дискинезиясын, ал екінші топтағылардың көбеюі – гипотониялық дискинезиясын дамытады. Асқазан, онекіелі ішек, жіңішке ішек, ұйқыбездің ауруларында бұл гормондардың түзілуі бұзылады, осыдан аталған ағзалардың патологиясында өт жолдарының дискинезиясы жиі байқалады.

Өт жолдары дискинезиясының жіктемесі:

1. Гиперкинетикалық (гипертониялық) түрі:

а) өтқабының немесе қап түтігінің гипертониясы

ә) Одди сфинктерінің түйілуі

2.Гипокинетикалық (гипотониялық) түрі:

а) өт қабының гипотониясы

ә) Одди сфинктерінің шамасыздығы

3.Аралас түрі

Клиникалық белгілері. Өт жолдарының дискинезиясы көбіне 20-40 жас аралығында арықша келетін, астениялық типті әйелдерде кездеседі және асқазанның, ішектің дискинезиялық бұзылыстарымен бірге жүреді. Сондықтан жүрек айнуы, құсу, кекіру, қыжылдау, іштің шұрқырауы және кебуі жиі байқалады. Әдетте, өт жолдарының дискинезиясы етеккірі келер алдында, эмоциялық күйзелістерде, климакс кезінде күшееді.

Іштің пальпациясында өт қабының тітіркенуі белгілері анықталады. Көрінісінің басқа белгілері дискинезиясының гипер немесе гипокинетикалық түріне тәуелді.

Өт жолдарының дискинезиясының гиперкинетикалық түрі. Көрінісіне оң қабырға астының кенет өткір шаншып, түйреп ұстамалы ауруы тән. Ұстамалар қысқа, бірнеше минуттан бір сағатқа дейін. Ауырудың өткірлігі өт шаншуына ұқсас. Шаншудың себебі: Одди, Люткенс сфинктерлерінің және өт қабының бір бірімен келісімсіз, яғни бір уақытта түйілуі, осыдан өт қабы ішілік қысымның кенет биіктеуінен өт қабы қабырғасының керілуі. Оң жақ қабырға асты тамақтанғаннан кейін бір сағаттан кейңн ауыралы, ауырсыну оң иыққа, жауырынға, кейде кеуденің сол бөлігіне тарайды; шаншу қалай кенет басталса, солай басылады, кейде күніне бірнеше рет қайталанады. Ұстаманың кезінде қызу көтерілмейді, лейкоцитоз болмайды. Кейде жүрек айну, құсу, ішектің дискинезиясы және нейро вегетативтік белгілер болады (терлеу, тахикардия, гипотония, әлсіздік, бастың ауруы). Көбіне түнгі ұйқы бұзылады, жүректің тұсы шаншиды. Ұстамадан тыс кезде оң қабырға астында салмақ сезінуі мүмкін.

Өт жолдарының дискинезиясының гипокинетикалық түрі.Бұл түрінде оң қабырға асты сыздап ауырады, салмақ бату сезімі үнемі мазалайды. Өт шаншуына ұқсайтын ұстамалар болмайды. Оң қабырға астында дискомфорт тамақтан кейін күшееді, ауыру басқа жаққа тарамайды. Бірақ диспепсиялық бұзылыстар (тәбеттің төмеңдеуі, ауыздағы ащы дәм, жүрек айну, іштің кебуі, қатуы, жиі өтуі) көп мазалайды.

Диагностикасы.

ЖҚА, өт анализдерінде қабыну белгілері болмайды.

Гиперкинетикалық түрінде дуоденалды зондтауда В және С порцияларында өт аз болады және өттің бөліну уақыты қысқарады.

Гипокинетикалық түрінде, стимуляторды салғаннан кейін ауырсыну азаяды.

Холецистография.

УДЗ.

Емі.

Гиперкинетикалық түрі.

Диета №5.

Спазмолитиктер

Өт айдаушы дәрілер

Зондсыз тюбаж.

Седативті дәрілер.

Физиотерапия.

Гипокинетикалық түрі.

Диета №5

Өт қабының тонусы мен жиырылуын арттыру.

Холекинетиктер (өт қабының түйілуіне, бірақ Люткенс, Одди сфинктерлерінің босаңсуына септігін тигізетің дәрілер.

Дуоденалдық тюбаж: карловар тұзымен, магний сульфатымен, оливка майымен, сорбитпен.

Физиотерапия.

Өт тас ауруы - өт айдайтын жолдарының немесе өт қапшығы мойыны аймағының қабыну өзгерістерімен байқалатын жедел бұзылысты симтомакомплекс.

Негізгі себебі: өт тас ауруы, сирек жағдайда - тассыз холецистит болып табылады. Шаншуды пайда болуы:і өт шығуына кедергі болатын тастар, немесе өт қапшығының және жолдарының жедел созылуы.

Өт шаншуына әкелетін себепші факторлар:

1. теріс эмоциялар

2. шамадан артық майлы, қуырылған, ашты тағамдарды қабылдау;

3. ішімдік ішу

4. физикалық күштеме

5. нашар жолда жүру

6. еңкейіп физикалық еңбегімен айналысқан жағдай

Кейде шаншудан бұрын оң жақ қабырға астының ауырсынуы, жүрек айну ертерек байқалады, бұл қабынудың белгісі.

Клиникалық белгілері:

Оң жақ қабырға астының бірден жиі түнгі уақытта шаншып ауырсынуы. Таралуы: оң жақ иыққа, жауырынға, мойынға, кейде бүкіл іш аймағына.

Ауырсыну сирек жағдайда жүрек тұсына (стенокардия ұстамасына ұқсас) беріледі.

Шаншу үнемі және ұстама түрінде болуы мүмкін.

Ауырсыну пайда болуы өт қапшығы ішіндегі қысымының жоғарылауымен, бұлшық ет қабатының түйілуімен, немесе өт қапшығының созылуымен байланысты.

Өт тас шаншуы кезінде жеңілдік әкелмейтін құсу анықталады.

Ұстамалы ауырсыну бірнеше минуттан, сағатқа, кейбір науқастарда 2 тәулікке дейін созылады.

Науқаста қозу, қалтырау, бозару, тершеңдік байқалады, өзіне ыңғайлы жағдай жасауға әрекеттенеді.

Ұстамалы шаншып ауырсыну кезінде іш кебуі, іш астары керілуі байқалады.

Оң жақ қабырға астына пальпация жасағанда ауырсыну сезімі анықталады. Ауырсыну кезінде бауыр ұлғаяды, өт қапшығы кеңейеді.

Өт шаншуы кезінде дене температурасы жоғарылайды, қалтырау ұзаққа созылмайды, кейде сарғаю пайда болады.

Жедел жәрдем:

Дәрігерді шақырту

- Ыңғайлы жағдай жасау

- Дәрілерді дайындау:

- 2% - 2 мл «Плеспа» (дротаверин) ерітіндісін б/е; немесе

0,2% - 2 мл Платифиллин гидротартраты б/е

-Жағдайын бақылау.

Аурухананың хирургиялық бөлімшесіне жеткізу.

Әдебиет:

«Ішкі аурулар» Б.С. Калимурзина

«Ішкі аурулар» В.И. Маколкин