54 Өздік және өзара индукция.Ленц ережесі

Өздік индукция –кез-келген контурда уақыт бойынша өзгеретін электр тогы уақыт бойынша өзгеретін магнит индукциясын туғызады.демек контурда э.қ күшті индукцияланады

Ԑ=-dɸ/dt=-LdI/dt

Бұдан Ф=LI екенін көреміз, бұндағы L- контурдың индуктивтілігі.

Ленц ережесі –индуктивтілік токтан пайда болған В´ магнит индукциясының бағыты әрқашанда өзін тудырған В магнит индукциясына қарама қарсы.Уақыт бойынша өзгеретін В магнит өрісі контурды қиып өткенде,пайда болған индукциялық ток В´ индукциялық магнит өрісін туғызады.қамтитын контурда оның бағыты сыртқы өрістің бағытына қарама карсы. Оң винт ережесінің индукциялық токтың бағыты сағат тілінің бағытымен бағытталған,ал э.қ күш оң бағыты сағат тілінің бағытына қарсы бағытын аламыз.олай болса э.қ күшінің бағыты мен dФ/dt магнит ағынының өзгерту жылдамдығының бағытына қарама қарсы.

Өз ара индукция –контурдың біреуінде ток күші өзгерген кезде оның екіншісінде э.қ күші пайда болу құбылысы.

Сурет

55 Тікбұрышты потенциалдық шұңқыр ішіндегі бөлшек.Туннельді эффект

Кванттық және классикалық физикалардың айырмашылығын көрсететін тунельдік эффект болып табылады.классикалық механикада егер бөлшектің энергиясы тосқауыл энергиясынан аз болса бөлшек тосқауылдан өте алмайды , ал кванттық физикада өту ықтималдылығы бар. Бұл бөлшектің толқындық қасиетімен түсіндіріледі.

U биіктігі, d ені болатын потенциалдық тосқауылдың сол жағынан келіп түсетін бөлшекті қарастырайық. Бөлшектің энергиясы тосқауыл потенциялының энергиясынан кем Е<U. Шұңқыр ішіндегі бөлшек үшін Шредингер теңдеуін жазайық

Осы екі дифференциалдық теңдеулердің шешімі

I –аймақ үшін х<0,

II- аймақ үшін 0<Х<d

III – аймақ үшін х>dᴪ3(x)=

Мұндағы К1= , K2=

A1 және тосқауылға түсетін ,шағылатын де Бройль толқындары. 0 шекарасынан сынып өткен толқын, ал

Х=a шекарасынан шағылған толқын тосқауылдан өтіп қайта оралмайтын толқын. Тосқауыл мен бөлшектің айырым энергиясы U~E мен тосқауылдың ені көп болып және бөлшектің массасы ауырлау болса өту ықтималдығы аз болады. Бөлшек энергиясының тосқауыл биіктігінің энергиясынан аздығына қарамастан тосқауылды өту құбылысы тунелдік эффект д.а

56 Гармоникалық тербелістер, олардың сипаттамалары.

Тербелістер-белгілі бір дәрежеде уақыт бойынша қайталанып отыратын процесстер. Гарм.тербелістер-периодты түрде өзгеретін физикалық шамалар уақыт бойынша sin н/е cos заңына сәйкес өзгеретін тербелістер. Х= X_msin(wt+ф₀) н\е X=X_mcos(wt+ф₀) Сипаттамалары: Х-тербелістегі физикалық шаманың берілген уақыт кезеңіндегі мәні, Хm-тербеліс амплитудасы, тербелістегі шаманың ең үлкен мәні, wt+ф₀-тербеліс фазасаы, берілген уаөыт кезеңіндегі физикалық шаманың мәнін анықтайды, ф₀-бастапқы фазасы, t=0 уақыттағы фаза мәні, w-циклдік жиілік 2П уақыт ішіндегі тербеліс саны. Т-тербеліс периоды, бір толық тербеліске кететін уақыт, v-тербеліс жиілігі, бірлік уақыт ішіндегі тербеліс саны. W,v, T-физикалық шаманың қатынастары. W=2пv, T= , T = Гармоникалық тербелісте болатын физикалық шамалардың жылдамдағы мен үдеуі формуласы