23 Билет

Ыңғайлас (Сочинительные союзы): және, да, де, та, те (и, к, тому же).Жиналыс бітті де, халық тарқай бастады. (Собрание закончилась, и народ стал расходиться).

Қарсылықты (Противительные союзы): бірақ, алайда, дегенмен, әйтсе де, сонда да, (но, однако, иначе, все-таки). Мен кітабымды беріп едім, бірақ ол алмады (Я давал ему свою книгу, но он не взял)

Талғаулықты (Разделительные союзы): біресе, не, немесе, я, яки, бірде, не болмаса, әлде, кейде, (или, иногда, то, однажды, либо) Күн біресе жауады, біресе ба-сылады (Дождь то шел, то переставал).

Себеп-салдар салалас (причинно-следственные): сондықтан, сол себепті, сөйтіп, сонымен, өйткені, себебі шылаулары арқылы байланысады. Менің кім екенімді Жұмабайға әкесі айтып берді, сондықтан ол менен қымсынбай сөйледі.  Кезектес (разделительный) - бірде, біресе, кейде шылаулары арқылы байланысады. Ел іші сапырласып жатқан әскер: біресе қызыл келеді, біресе ақтың әскері келеді.

Түсіндірмелі СҚС «Іліктес» деп те аталады. (Разъяснительные СПП) Екінші жай сөйлем бірінші сөйлемнің мағынасын түсіндіріп  тұрады.(Второе простое предложение разъясняет содержание первого предложения) Жалғаулықтары жоқ. Бірінші сөйлемнен кейін қос нүкте қойылады Бірінші сөйлем сонша, соншама,соншалық, сондай, сол деген сөздері болса – сызықша қойылады. (После первого предложения ставится двоеточие. Первое предложение может иметь слова сонша, соншама, соншалық, сондай, сол – тогда ставится тире) Мысалы: Қорыққаны сонша – орнынан тұра алмай қалды. Өз жөні бар әркімнің: аққу – көкте, көбелек – шөпте.

Мұғалім: «Балалар, бүгін кім жоқ?», - деп сұрады

24 билет

Құрамындағы жай сөйлемдердің біреуінің баяндауышы тиянақсыз болып, екінші сөйлемге бағына байланысады.

• Шартты Қайтсе? Не етсе? Не еткенде?

• Қарсылықты Не істеседе? Қайткенмен?

• Себеп Неге? Не үшін? Неліктен?

• Мезгіл Қашан? Қай кезде?

• Қимыл Қайтып? Қалай? Не етіп?

• Мақсат Не үшін? Неге? Қалай? Не етіп?

Әкесіне қарап ұлын, Шешесіне қарап қызын таны. Ананың сүті — бал,  Баланың тілі — бал.

Ана сүті бой өсіреді,  Ата тілі ой өсіреді.

Ана алдында — құрмет, Ата алдында — қызмет.

Бала жетіге жеткенше жерден таяқ жейді.  Балаң жаман болса да аман болсын. 

Билет 25

Төл сөз бен төлеу сөз (прямая и косвенная речь) Төл сөз – біреудің сөзін бұлжытпай, өзгеріссіз өз сөзінің ішінде берілген сөз. Төлеу сөз – сөйлеуші өз сөзінің ішінде басқа біреудің сөзін өзгертіп, жалпы мазмұнын ғана сақтап айтқан сөз. Төл сөзді төлеу сөзге және керісінше төлеу сөзді төл сөзге айналдыруға болады. Автор сөзі – төл сөзді де, төлеу сөзді де жеткізіп, оған түсінік беретін сөйлеушінің өз сөзі. Автор сөзі төл сөздің кімнің сөзі екенін, кімге қаратылып айтылатындығын, қандай жағдайда айтылғандығын айқындап тұрады. Төл сөзі мен автор сөзі әдетте автор сөзінің құрамында қолданылатын көмекші етістік арқылы байланысады: де- деді- деп- дейді- деген- дегендей. (Прямая речь – слова, переданные автором без изменений. Косвенная речь – слова автора , переданные  с изменениями, но сохранившие общее содержание сказанного. И прямая речь и косвенная речь могут превращаться друг в друга. Слова автора – слова, передающие и прямую речь и косвенную речь. Слова автора уточняют кто, кому, в каких ситуациях сказал что-то. Прямая речь и слова автора в составе слов автора в основном связываются при помощи вспомогательных глаголов де-деді-деп-дейді-деген и др)