Билет 13.

1. Шежіре араб сөзі. Қазақ тіліне аударғанда - «ағаштың бұтағы» деген мағынаны білдіреді. Қазақта әрбір адам өзінің арғы тегін, кем дегенде «жеті атасын білмеген жетесіз» деп сөккен. Сондықтан қазақ баласы әкесінен бастап жеті атасының есімдерән кішкентай кезінен жаттап осуі тиіс. Қазақ шежірені тарихты айтумен бір деп есептеген. Ол тарих қызметін атқарған. Әрбір адам өз ата-бабасының омірде жасаған ғибратты іс-әрекеттрін ұрпақтан-ұрпаққа ауызша жеткізіп, жастарды тәрбиелеп отырды. Зерттеуші ғылымдар бір ата атадан асса ру, бірнеше ру бірікке – тайпа, бірнеше бірігіп жуз болып калымдасса халық не ел болады деп есептейді.

2. Үстеу - қимылдың түрлі белгісін (мезгелін, мекенін, себебін, мақсатын, мөлшерін, амалын) білдіретін сөз табы.  Үстеу түрлері:  құрамына қарай:

• Дара (простое – один корень)Мысалы: ертең.

• Күрделі (сложное – несколько корней)Мысалы: бүгін, биыл, таңертең.

тұлғасына қарай:

• Негізгі (непроизводное – нет суффикса)Мысалы: ерте.

• Туынды(производное – есть суффикс)Мысалы: қыстай, осыншама, жемейінше.

мағынасына қарай:

• Мекен (место)Қайда?

• Мезгіл (время)Қашан?

• Себеп-салдар (причинно-следствие)Неге? Не себепті? Неліктен?

• Қимыл-сын (действие)Қалай? Қалайша?

• Мөлшер (размер)Қанша?

• Күшейткіш (усиление)Қалай? Қандай?

• Мақсат (цель)Қалай? Қандай мақсатпен?

 3) Отан үшін күрес — ерге тиген үлес. Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.

14 Билет

Отырар – қазақ жеріндей ең көне қалалардың бірі. Ежелде Отырар Фараб деп аталған. Арыс пен сырдария өзендерінің қосылған тұсында орналысқан Онтүстік Қазақстан. Отырардың орнында Арыстан баб ғимараты қалған. Ежілгі Отырар қыштан салынған тамдары бар, көшелері кең, керуен кіріп-шығатын қақпалары бар көрікті қала болған.

Көмекші сөздер — Лексикалық мағынадан айырылып, грамматикалық қызметке ауысқан, сөйлемде жеке қолданылмай, толық мағыналы сөздерге тіркесіп, түрлі грамматикалық мағыналар үстейтін сөздер. Мысалы алдында, үстінде, ең әдемі.

3) Қазақстан егеменді ел. Бүрабай Қазақстанның экологиялық аймағы. Адамдар қоршаған орта күтуге керекке.

Билет 15

1. Бурабай. Астана мен кокшетау қалаларының аррасында атақты Бурабай колі жатыр. Бурабай ауасының жанға жайлы, дертке дауа екендігін адамдар ежелден ақ байқаған. Адамдар осы жерге келіп, әртүрлі науқастардан, соның ішінде, өкпе ауруларынан да сауығып кетіп отврған. Бурабайдығы алғашқы сауықтыру орны фотосүрет 1910 жылы ашылды. сауықтыру орны бейнеленген фотосүрет 1938 жылы Нью-Йоркте өткен букіл дүниежүзілік көрмеге қойылған. Сол кезден бастап, «Қазақстан екінші Швейцариясы» әлем таныды. Бурабай өзінің емдік қымызымен де жұртқа белгілі, ол ерекше пайдалы сусын.

Оқшау сөздер түрлері: қаратпа сөз, қыстырма сөз және одағай. Виды обособленных слов: обращение, вводное слово и междометие. Біреудің назарын өзіне аударту үшін айтылатын оқшау сөздің бір түрі қаратпа сөз деп аталады. Мысалы: Дәулет, театрға барасың ба?

Айтушының көңіл-күйін, әр түрлі сезімін, эмоциясын білдіретін оқшау сөздер одағай деп аталады. Оның түрлері:

• көңіл-күй: қап, әттеген-ай, бәрекелді

• шақыру: моһ, кә-кә

• жекіру: тәйт, жә

• таңдану: ах, апыр-ай

Мысалы: Апыр-ай, не істеймін енді!

Қыстырма сөз- сөйлемдегі ойға айтушының көзқарасын білдіретін оқшау сөздің бір түрі. Мысалы: Сірә, жаңбыр жауар.

а) уақыт – мезгіл

ә) үлкен - дәу

б) ақылды – ғұлама