1. Салалас құрмалас сөйлем.

түрі

ереже

жалғаулықтары

1. ыңғайлас.с.қ.с

құрамындағы жай с./інің бірінде айтылған ойға екіншісінде айтылған ойдың мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас мәнде қары-қатынаста болуын айтады

Және, да,де, әрі

Көмірден май да шығады, темір қорытатын кокс те шығады. Мен бұл арадан үндемедім және үндеуді қажет те көрмедім.

2.Қарсылықты с.қ.с.

құрамындағы жай с./інің біріндегі іс,оқиға екіншісіндегі іс, оқиғаға қарама-қарсы болатын салаластың түрін айт.

Бірақ, алайда, дегенмен, сонда да,әйтсе де,

Жүзінде қайғы да жоқ,Бас болмақ, бірақ бастамақ қиын. Ән басылды, бірақ гитара сазы әлі басылған жоқ.(,-)

3. Себеп-салдар с.қ.с.

құрамындағы жай с./інің алдыңғысы соңғысының немесе соңғысының себебін білдіретін сал.қ.т. айтады.

1. себеп мәнді: сондықтан, сол себепті (,)

2. салдар мәнді:өйткені, себебі, неге десеңіз(:)

Қазір ол сақалын да қырған,киімін де өзгерткен,сондықтан кескін-кейпі де өзгерген.

Күріш тұөымы суға қолмен себіледі,өйткені тұқым...

4.Түсіндірмелі с.қс.

қ.жай.с/ң алдыңғысы соңғысына нұсқап,ал соңғысы алдыңғысының мазмұнын ашатындай,талдап түсіндіреді. Жалғаулықсыз іргелесе байл/ы. Сілтеу есімдіктері мен сілтеу мәнді сөздер арқылы байл/ы. Бірінші жай сөйлемдекөбінесе мынаны мынадай,мынау,сол, Сонша, соншалық,сондай болады.

(-) Сонша, соншалық,сондай. Қалғанына(:) қойылады Көпшілік екі мәселеге көбірек тоқтады: бірі-жеміс отырғызу мәселесә,бірі ағаш тігу мәселесі.

5.Талғаулы

Бір-біріне тәуелсіз,дербес әрекеттерді баяндайды,біреуі ғана жүзеге асады. Не,немесе,яки, я болмаса әйтпесе, әлде.

6.Кезектес.

Берілген істің оқиғаныңкезектесіп келеді.

Бірде,біресе,кейде.