78. Газ құбырларын жобалаудың жалпы ережелері.
Газ құбырлары көбінесе жер астымен, ал сәулет талаптарына сәйкес жағдайларда жер бетімен жүргізіледі. Жерге көмілген, құбырлардың төмендігі түскен салмақтың әсер етпеу шамасымен анықталады. Сонымен қатар жер асты құбырлары жақсы жылу ажыратқыш болып табылады. Тереңдік өскен сайын жұмсалатын қаржы да өсе түседі.
Газ құбырларын жүргізу кезінде оларды тоттанудан сақтау қажет. Темір тоттанған кезінде сыртқы беті қоршаушы орта әсерімен бұзыла бастайды.
Қаладағы газ құбырларын тоттанудан сақтау үшін алдын-ала мынадай көрсеткіштер анықталады:
құбырлар жүргізілетін жерлердің тоттануға тигізер әсері;
жер қабатындағы кездейсоқ токтардың болуы;
газ құбырларының электрлік тоттану шарттары.
Жалпы тоттануға мынадай көрсеткіштер әсер етеді: топырақ құрамы, ылғалдылығы, құбырлар жүргізілетін тереңдік, жақын маңдағы электр көздері және жақын орналасқан басқа да жер астындағы жүйелер.
Құбырларды тоттанудан екі әдіспен сақтандырады. Біріншісі құбырларды көп қабатты оқшаулау және әртүрлі материалдармен құрау болса, екіншісі катодты протекторлы және электрлік дренаж деп аталатын мұқият ұйымдастырылған әдістер.
Бұл жағдайда жердің ылғалы, қышқылдар, тұздар және басқа жағдайлар газ құбырының бетінде гальваникалық элементтер туғызады, соның арқасында анодты бөлік, яғни темір құбырға тоттануға мүмкіндік болады.
Электрлік көліктердің (трамвай, темір жолы) рельстерінен темір құбырларға кездейсоқ электр тоғынан электро-химиялық бұзылуларға әкеледі.
Бөлме шағын климатының басты және қосымша параметрлері. Бөлмелердің есеп айыратын ішкі метеорологиялық жағдайлары және оларды қамтамасыз ету.
Қажеттәілігі әр түрлі ғимарат бөлмелерінің физикалық көрсеткіштері құрамы, жылугазбен жабдықтау, желдету саласына байланыстырылған, бөлменің ішкі метеорологиялық жағдайлары болып табылады. Басқаша ғимарат бөлмелерінің ішкі шағын климаты. Ішкі метеорологиялық жағдайларды келтіретін жүйелер жалпы ішкі шағын климатты қамтамасыз ететін жүйелер деп аталады. Оларға жататындар – жылыту, желдету және ауаны баптау (кондициялау) жүйелері.
Жоғарыда аталған жүйелер ғимарат бөлмелерінің шағын климатын нормаларға сәйкестендіруге арналған. Ғимараттарды пайдалануда біріншіден бөлмелердің ішкі ауа температурасы орынды болу қажет, екіншіден адам тіршілігінде, өндіріске байланысты үрдістерде бөлмелерге әр түрлі зияндылар бөлініп жатады. Басты артылған жылу, ылғал болуы мүмкін, газдар, тозаң және басқалары.
Адам
қоршаған ортаға қарасты кемі артылған
жылу зияндысының көзі болып табылады.
Адам ағзасында жылу өндіріліп жатады,
нормадағы температурасы
.
Физиологтардың пайымдаулары бойынша
ағзадағы жылу өндірілуі адамның жасына,
жынысына әсіресе атқарылып жатқан жұмыс
ауырлығына байланысты. Мысалы жеңіл
жұмыс атқарып жатқан күйлі жағдайдағы
ересек адамның ағзасындағы жылу өндірілу
шамасы
аралығында. Егер жұмыс ауырлығы орташа
деңгейде болса жылу қуаты аралығы
.
Аса ауыр жұмыс атқарылатын болса, онда
жылу қуаты
-қа
дейін болуы мүмкін. Ағзада өндірілген
жылудың
-ы
қоршаған ортаға беріліп жатады. Жылу
берілісі 3 түрлі – сәулелену, конвекция
арқылы және үшіншіден дем алуға
байланысты.
Жылуберіліс
салыстырмалы салмақтары жұмыс ауырлығы
категориясына қатынас. Мысалы, егер
адам жеңіл түрдегі жұмыстарды атқарып
жатса, онда оның ағзасынан өндірілген
жылудан сыртқа беріліп жатқан
жылу қуаты сәулеленуге байланысты
конвекцияның жылуды бөлу салмағы
,
және қалған
-ы
дем алумен байланысты.
Қоршаған ортаның метеорологиялық жағдайлары өзгеруіне қарасты (әсіресе температура өзгеруіне) адам ағзасының термореттеу қабілеті іске қосылады. Бірақ термореттеудің мүмкіндіктері өте шағын.
Жоғарыда аталғандардың барлығын нәтижелегенде ғимарат бөлмелерінде шағын климаты қамтамасыз ететін жүйелердің іске қосылуы аса маңызды.
Ішкі метеорологиялық жағдайлардың параметрлері бастылар және қосымшалар тобына бөлінеді. Ішкі климаттың басты параметрлері мынадай:
ішкі ауаның температурасы,
;
бөлмедегі
ішкі беттердің орта радиациялық
температурасы,
;
ауаның салыстырмалы ылғалдылығы, %;
ауаның жылдамдығы,
.
Аталған басты параметрлер үйлесуінде адамның денсаулығы жақсы, жұмысқа деген қабілеті жоғары болатын болса, онда параметрлер үйлесуі комфортты жағдайлар немесе жайлы жағдайлар деп аталады.
бөлме
температурасы көрсеткіші,
.
нәтижесінде
температуралары бөлменің жазғы және
суық мерзімдеріндегі комфортты аумақтарды
анықтайды, олардың суреттеулері былайша:
а) б)
Бөлменің комфортты аумағы:
а) жылдың суық мерзіміндегі;
б) жылдың жылы мерзіміндегі.
Жобалау
ісінде
пайдаланатын ішкі климаттық параметрлері
есеп
айыратын бөлменің метеорологиялық
жағдайлары
деп аталады. Бөлменің метеорологиялық
жағдайларын басты параметрлерден өзге
қосымша параметрлер де сипаттайды. Олар
мынадай болуы мүмкін – ион концентрациялары,
әр түрлі газ концентрациялары, артылған
қысым шамасы (минустағы немесе плюстағы),
иіс орын алуы т.б.
Басты бөлменің есеп айыратын ішкі метеорологиялық жағдайлары 2 топқа бөлінеді – рұқсат етілген параметрлер тобы және қолайлы параметрлер тобы. Оларды қамтамасыз ететін жүйелер сәйкес желдету және ауаны баптау жүйелері болып табылады. Қолайлы бөлек бір параметрін алып сол параметрдің рұқсат етілгенімен салыстырса – нормаланған қолайлы параметрдің өзгеру аралығы шағын.
Ішкі есеп айыратын метеорологиялық жағдайлары бөлменің түгел көлеміне емес, арнайы аумақтарында қамтамасыз етіледі. Қоғамдық ғимараттар үшін бұл аумақ қамтамасыз етілу аумағы деп аталады, еден бетіне есептегенде оның биіктігі 1,5 м. ал өндіріс ғимараттары үшін осы арнайы аумақ жұмыстық аумағы деп аталады. Бұл аумақтың еден бетінен есептегенде биіктігі 2 м.
Тұрғын, қоғамдық, әкімшілік-тұрмыстық ғимараттар
бөлмелерінің қамтамасыз ету аумақтарының рұқсат етілген
ауа температурасы, салыстырмалы ылғалдылығы және
жылдамдығы нормалары
Жыл мерзімдері |
Температура,
|
Салыстырмалы
ылғалдылығы,
|
Ауа
жылдамдығы
|
жылы |
А
параметрі бойынша сыртқы ауа
температурасынан
* |
65*** |
0,5 |
ауыспалы және суық |
|
65 |
0,2 |
белгіленгеннен жоғары емес
белгіленгеннен жоғары емес
жоғары емес
*
- максималды темепература
-пен
шектеледі, ал егер А парамеирлерібойынша
сыртқы ауаның темепературасы
немесе одан жоғары болса, онда максималды
ішкі ауаның температурасы
**
- қоғамдық және әкімдік-тұрмыс ғимараттың
бөлмелерінде адам сыртқы киімінде
болатын жағдайларда темеператураның
минималды шектеуі
*** - А параметрлері бойынша сыртқы ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 75 % шамасынан жоғары жағдайында, ішкі салыстырмалы ылғалдылығы 75 %-ға дейін рұқсат етіледі.
Ескертпе! Барлық нормалар адам ғимараттың бөлмесінде үзілмес 2 сағаттан үлкен мерзімінде болғанына сәйкестендірілген.
Тұрғын, қоғамдық, әкімшілік-тұрмыстық ғимараттар
бөлмелерінің қамтамасыз ету аумақтарының қолайлы
ауа температурасы, салыстырмалы ылғалдылығы және
жылдамдығы нормалары
Жыл мерзімдері |
Температура, |
Салыстырмалы ылғалдылығы, белгіленгеннен жоғары емес |
Ауа жылдамдығы белгіленгеннен жоғары емес |
жылы |
|
|
0,2
0,3 |
ауыспалы және суық |
|
|
0,2 |
Ескертпе! Барлық нормалар адам ғимараттың бөлмесінде үзілмес 2 сағаттан үлкен мерзімінде болғанына сәйкестендірілген.