Рычаг және маятник тәрізді бөліктері.

Дәрістің жоспары:

1. Рычаг және маятник тәрізді дене бөліктері.

2. Сүйек пен буындардың механикалық қасиеттері

3. Биомеханикалық тест және оқутышының бағалауы

4. Тесттің сапасы

5. Педагогикалық бағалау

Денедегі биомеханикалық бөліктердің, рычаг немесе маятник тәрізді өзіндік қасиеттері бар.

Рычагтың бірінші түрі гравитациялық сурет S.A күш және оған қарама қарсы әсер етуші бұлшық еттің, тартылу күші тірек ауданынан бір бағытқа бағытталған.

Бұндай рычагтар адам денесінде көптеп кездеседі. Бірінші түрдегі рычаг мысалыға бас және жамбас негізгі тірек.

Тапсырма: Рычагтың бірінші түрін табыңдар. S.A Қарама-қарсы әсер етуші күштер тең болса рычаг тепе тең қалыпта болады.

F₁ затты ұстаушы күштің салмағы: 1 = рычагтың ұзын иығы. F₂ - қарадағы екі басты бұлшық еттің тартылу күші; l₂ - рычагтың қысқалығы, берілген сіңірден бастап айналу өсіне дейінгі теңдей арақашықтың: α – күштер әрекетінің бағыттарының аралығындағы бұрыш және қардың тік өсіне перпендикуляр.

Қозғалушы аппаратының рычаг тәрізді құрылысы адамның алысқа лақтыру, қатты соққы беру тәрізді т.б. жұмыстарды жасауға, мүмкіндік береді. Біз қозғалыс жылдамдығымен қимыл күшін, бұлшық еттің жиырылу күшінің артуына байланысты аламыз. Мысалыға, қолды шынтақ буынында бүгу арқылы 1 кг күшті ауыстырамыз суретте көрсетілгендей, қардың екі басты бұлшық еті 100-200 Н күшін арттырады.

Қозғалыс кибернетикасы. Көптеген бұлшық еттердің, бұлшық ет топтарының қозғалысы басқа да, бөліктердің өзара үйлесуі, үйлесімді жұмыс істеуі өте күрделі міндет болып табылады. Тірі организмдерге мұндай үйлесімділікке басқару жөніндегі ғылым-кибернетика заңы, оның принциптері бойынша іске асырылады. Кибернетика атасы деп аталатын Н.Винерге дейін қозғалысты басқару жөндегі ғылымның негізгі принциптерін қалыпатастырған совет ғалымы Н.А. Бернштейн болатын.

Биомеханикалық жүйеге мыналар жатады. Орталық жүйке жүйесі, жүйкенің өткізгіш жолдары, сүйек және оны өзара байланыстырушы аппарат, бұлшық ет жүйесі. Сонымен биомеханикалық жүйе дегеніміз басқарылатын жүйеге жатады. Ал кибернетика тұрғысынан қарастырғанда, басқарылатын жүйе дегеніміздің өзінің мынадай тетіктері болады. Шарт: басқарушы аппарат, іске асырушы ақпарат және жеткізуші каналдар.

Қозғалыс дегеніміз – барлық тірі организімге тән табиғи туынды және адамның жұмыс қабілетін көтеретін және өмірін ұзартатын аса маңызды шарт. Қозғалыс шеберлігі. 1) Адамның физикалық қасиеттерінің дамуына – күшіне қимыл тездігіне, төзімділікке, жылдамдыққа байланысты болады. 2) Организмнің қуатына, энергия мүмкіндігіне тәуелді. Қозғалыс дегеніміз – барлық тірі организімге тән табиғи туынды және адамның жұмыс қабілетін көтеретін және өмірін ұзартатын аса маңызды шарт.

Сүйек пен буындардың механикалық қасиеті

Сүйектің механикалық қасиеті олардың атқаратын әртүрлі қызметі арқылы анықталады: қозғалыстан басқа олар қорғау және тірек қызметін атқарады. Бас сүйегі, көкірек клеткасы және жамбас, ішкі мүшелерді қорғап тұрады. Тірек қызметін атқаратындар аяқ қол және омыртқа жотасы. Аяқ қол сүйектері ұзын жұмыр болып келеді, сүйектердің қуыс болып келуі көп салмаққа төзімділікті арттырып, сонымен қатар өзінің салмағын 2,25 есе төмендетеді. Сүйекке әсер ететін механикалық әсердің 4 түрі бар: созылу, бүгілу, майысу және ширатылу.

Сүйектің тігінен тігінен созылу күші 150к/мм шыдап береді. Кірпішті ұнтақтау қысымынан 30 есе артық. Демек сүйектің беріктігімен созылғыштығы еменненде жоғары, шойынымен пара-пардеуге болады.

Бугілудегі сүйектің беріктігі одан да жоғары. Ең ірі сүйек ортан жілік 27 адамның салмағына шыдап береді, ең жоғары күші 12000Н күш ортан жілікті сындыра алмайды.

Ойыншыларды механикалық ауырлыққа төзімділік өте жоғары, өйткені күнделікті жаттығуда сүйектің жұмыс істеуіне байланысты, гипертрофия жүреді. Штангі көтеретіндерде, омыртқа жотасы және аяқ сүйектері жуандайды т.б. Буындардың механикалық қасиеті, олардың құрылысына байланысты. Буын беті буын қапшығында сақталып тұрған синовиялды сұйықтықпен ылғалданып тұрады. Сұйықтық буындардағы үйкеліс коэффицентін 20 есе азайтып тұрады.