Дәрісті өту жоспары:

1. Гидрофобтаушы қоспаларды қолданудың негізгі бағыты.

2. Гидрофобтаушы қоспалардың жіктелуі.

3. Гидрофобтаушы қоспалардың әсер ету механизмі.

4. Гидрофобтаушы қоспаларды қолданудың техника-экономикалық тиімділігі.

5. Аязға қарсы қоспаларды қолданудың негізгі бағыттары.

6. Аязға қарсы қоспалардың жіктелуі.

7. Аязға қарсы қоспалардың әсер ету механизмі.

8. Аязға қарсы қоспаларды таңдау.

9. Аязға қарсы қоспалармен бетондарды алу үшін тұтқыр заттарға қойылатын негізгі талаптар.

10. Аязға қарсы қоспалармен бетондарды алу үшін толтырғыштарға қойылатын негізгі талаптар.

11. Қыс мезгіліндегі қажетті нормативтер мен талаптарға жауап беретін мен конструкциялар алу үшін орындалуы міндетті жағдайлары.

Құрылыс материалдарының жұмыс істеу мерзімі көлемінде, оларға кері әсер ететін факторлардың бірі – ылғалдылық. Әсіресе ұялы құрылымға ие болған бетондар үшін қоршаған ортадағы су мен су буының тигізетін кері әсері елеулі. Ылғал материалдың кеуектері мен капиллярларына ене отырып, материалдың құрамындағы суда еритін заттарды ерітеді, конструкцияның күйреуін қарқындатады, аяздың әсерінен қату нәтижесінде көлемін ұлғайтып, материалда сызаттардың пайда болуына алып келеді. Соның нәтижесінде ұялы бетонның негізгі техникалық және эксплуатациялық қасиеттері нашарлап, төзімділігі төмендейді.

Бұл саладағы тиімді бағыттардың бірі органикалық қосылыстар негізіндегі гидрофобтаушы қоспаларды қолдану болып табылады.

Миграциялық ылғал материалдың негізгі қасиеттері мен төзімділігіне әсер етуші факторлардың бірі болып табылады. Ол басқа заттар және денелермен түйіскендегі өзінің қолдануын анықтайтын бірқатар физика-химиялық қасиеттерге ие.

Капиллярлық диффузия, материал кеуектеріндегі оның қысымын теңесті-ретін ылғалдың үздіксіз газ фазасының болуы кезіндегі, материалдағы ылғал қозғалысының ең көп таралған түрі болып табылады. Оның қозғалысын анықтаушы капиллярлардағы сұйық қысымы (р), материал кеуектеріндегі ауа қысымының айырмасы (р₀) мен сұйықтың беттік кернеулігіне /r тәуелді болады, мұндағы  – сұйықтың жалпақ беттегі беттік кернеулігі; r – капиллярлардағы сұйық бетінің қисықтығының нақты радиусы.

р = р₀ – /r

жағдайы мынаны көрсетеді:

– материалдың белгілі бір нүктесіндегі ылғалдылықтың (), соған сәйкес (r) мәнінің артуымен (р) мәні де өседі, сондықтан пайда болған – градиен-тінің есебінен, ылғал аз ылғалдылық бағытындағы (х) қашықтыққа орын ауыс-тырады;

– (t) температураның артуымен беттік кернеулік төмендейді, сондықтан (р) қысым артады.

Капиллярлық диффузия, 1м² материалдың бетінен бір тәулікте буланған ылғал массасы мен материалдағы ылғалдың орын ауыстыру процесі арасын-дағы тепе-теңдіктің қалыптасу жағдайын көрсететін коэффициентпен (К_Д) сипатталады. К_Д мәні материалдың ылғалдылық дәрежесіне тәуелді. К_Д мәні Р.Е.Бриллинг жасаған әдіс бойынша тәжірибе жолымен анықталады және тұрақты емес, материал ылғалдылығының жоғарлауымен артады. Ұялы бетон үшін капиллярлық диффузия коэффициентінің мәні 0,06610^–4 м²/тәулікке тең, яғни қызыл қыштың К_Д­ мәнінен 116,6 есе көп екендігі анықталған.

Сору процесі капиллярлар қимасы ылғалмен толық толтырылғанда жүреді. Ең қарқынды капиллярлық сору алғашқы 5-10 минутта өтеді, 1 сағаттан соң сорудың жылдамдығы шамамен 80-87% және 12 сағаттан соң 97-99% төмендейді. Қарастырылып жатқан процесс, бірінші – жіңішке капиллярларда, екінші – кең капиллярларда жүретін капиллярлық диффузиямен бір мезгілде жүруі мүмкін.

Бір-бірімен капиллялрлық судың сулы тығындарымен толтырылған жіңіш-ке капиллярлық жолдармен қатынасатын, біржақты жабық кеуектерге ие ұялыбетонды материалдарда, ылғалдың қозғалысы баяу және тек қана капил-лярлық диффузия түрінде жүреді. Мұндай материалдың суды беру қабілеті майдакеуекті материалдарға қарағанда төмен болады.

Капиллярлық сору материалдың ең жоғары молекулалық ылғалсыйымды-лығына жақын алғашқы ылғалдылығы кезінде қарқынды жүреді. Үлкен алғашқы ылғалдылық кезінде сорудың қарқындылығы төмендейді. Материал-дың кеуектерінде (саңлауларында) қысылған ауаның болуы капиллярлық ылғалдың қозғалысына қатты кедергі жасайды. Конструкцияның капиллярлық су көздеріне жақын орналасқан бөліктеріндегі материалдардың жоғары суға қанығуы осымен түсіндіріледі.

Кейбір термодинамикалық үрдістерді қарастырғанда әрекеттесуші фаза-лардың беттік айырмашылығының бар екендігін ескеру қажет. Себебі, кез келген фазалар айырмашылығының беті күш өрісінің көзі болып табылады. Күш өрісі кернеулігінің, яғни екі фаза айырмашылығы бетіне сәйкес келетін бос энергияның артық мөлшерінің өлшемі, сұйық орта үшін беттік кернеулік деп аталатын, меншікті беттік энергия () болып табылады.  және S беттік қабат ауданын біле отырып, F энергияны есептеп табуға болады:

F = S. (1.2)

Фазалар айырмашылығының жоғары дамыған бетінің болуы беттік қабат-тағы мол артықша бос энергияның болуына ықпал етеді, сондықтан коллоидты жүйелер көп жағдайда тұрақсыз. Сондықтан, мұндай жүйелер тұрақты қысым мен температурада, сыртқы ортаның әсерінсіз ақ, сыртқы беттік қабаттағы артық мөлшердегі бос энергияны азайту есебінен өзінің тұрақтылығын арттыруға тырысады:

.

Қатты денеге сұйықтың әр түрлі жұғуын беттік кернеулік күші әсерінің нәтижесі ретінде қарауға болады. 1-суретте сұйықтың қатты денеге жұғу сызбасы келтірілген.

Жұғудың периметрі үш орта: 1) ауа, 2) сұйық, 3) қатты дене әсерлерінің шекарасы болатындығы анық. Бұл орталар оларды шекаралайтын беттерге ие: _1–2 беттік кернеулікке ие сұйық-ауа беті; _1–3 беттік кернеулікке ие ауа-қатты дене беті; _2–3 беттік кернеулікке ие сұйық-қатты дене беті.

а) с.г. Г қ  с к.с.

б) с.г. Г қ с к.с.

а - жұғу бұрышы 90⁰ кем болған, б – жұғу бұрышы 90⁰ артық болған жағдай;