- •1. Ғылыми жаратылыстану бағытындағы пәндердің оқулықтары мен бағдарламасының анықтауымен химияның пропедевтикалық білім мен біліктері
- •2. IV сыныптың дүниетану курсы мазмұнындағы пропедевтикалық білім мен біліктер
- •2.2 V сыныптың биология курсында қалыптасатын пропедевтикалық білімдер мен біліктер
- •2.3 VII сыныптың физика курсы мазмұнындағы пропедевтикалық білім мен біліктер
- •3. Пропедевтикалық білімдерді пайдалана отырып, өткізілетін химия сабақтарының әдістемесі
- •3.1 Қалыптасқан білімдерді қолдана отырып өткізілетін химия сабақтарының әдістемесі
- •Жартылыстану бағытындағы пәндерде оттек туралы ұғымның қалыптасуының негізгі кезеңдері
- •3.2 Пропедевтикалық білімдерді қолдана отырып, химия курсында заттар құрылысын оқыту
2.2 V сыныптың биология курсында қалыптасатын пропедевтикалық білімдер мен біліктер
3- кесте
Ботаника пәнінің сабақ тақырыбы |
Химиямен байланысты сұрақтар |
Химия пәні бойынша сабақ тақырыбы |
Дүниетану пәнімен байланысты сұрақтар |
1 |
2 |
3 |
4 |
Тұқымдардың құрамы. Тұқымдардың органикалық заттары |
Барлық өсімдіктер тұқымдарының құрамында органикалық заттар - ақуыз, крахмал, майлар бар.Крахмалға йодтың әсері. Эфирлерде майлардың ерігіштігі |
Майлар. Ақуыздар. Крахмал |
Майлар табиғатта. Физикалық қасиеттері. Ақуыздар табиғатта. Физикалық қасиеті, табиғатта таралуы.Өсімдіктерде крахмалдың түзілуі |
Тұқымдардың құрамы |
Тұқым құрамында су және минералды заттар бар. Әртүрлі өсімдік тұқымдарының құрамында әртүрлі органикалық заттар мен су болады. |
Зертханалық құрал – жабдықтармен танысу |
Зертханалық құрал – жабдықтарымен жұмыс істеу білігі |
Өркендердің өсуі мен тамақтануы |
Тұқымдардың өсу кезінде заттардың айналуы |
Крахмал |
Өсімдіктерде крахмалдың түзілуі |
Топырақ |
Топырақтың құрамы анықтау. Фильтрлеу, буландыруды іске асыру. Топырақ құрамындағы суды анықтау. |
Таза зат және қоспа |
Таза зат және қоспа. Қоспаны бөлу. Қоспалар. Зертханалық құрал- жабдықпен жұмыс істеу. |
Тамырмен суды соруы |
Су өсімдіктің барлық өсу кезеңдерінде қажетті болуы. Барлық өсімдіктердің жасушаларында судың болуы. |
Су. Негіздер. Ерітінділер |
Су табиғатта |
Тыңайтқыштар |
Тыңайтқыштарың маңыздылығы. Органикалық және минералды тыңайтқыштар. Азотты, калий, фосфорлы тыңайтқыштар. Тыңайтқыштарды енгізу жағдайлары |
Минералды тыңайтқыштар |
Өсімдік өмірінде макро- және микроэлементтердің рөлі. Тыңайтқыштар құрамындағы нәрлі заттардың болуы. Тыңайтқыштардың түрлері және оларды өндіру |
Тамырлардың тыныс алуы |
Өсімдік тамырларының тыныс алуына ауаның қажеттілігі. |
Оттегі. Оксидтер. Жану |
Ауа. Ауаның маңыздылығы |
Жапырақ. Өсімдіктерде жарық кезде крахмалдың түзілуі |
Жарықта жапырақ бетінде крахмалдың түзілуін дәлелдейтін тәжірибе |
Крахмал |
Өсіміктерде крахмалдың түзілуі |
Жарықта өсімдіктердің көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегіні шығару қабілеті |
Жарықта крахмалдың көмірқышқыл газынан түзілуін және жарықта өсімдіктердің оттегін шыгарып, көмірқышқыл газын дәлелдейтін тәжірибе |
Оттегі. Оксидтер. Жану. Көміртек (IV)оксиді |
Оттегіні қолдану. Көміртек қостотығының қасиеттері және қолдануы |
4 - кесте
V сыныптың биология курсынан алатын практикалық біліктері
Біліктер |
Қандай әрекеттер нәтежесінде иемденеді |
Зертханалық құрал – жабдықтармен, құрылғылармен қолдану |
Өсімдіктер анатомиясы, препараттады дайындау, лупамен прерпараттарды қарау |
Тәжірибені жүргізу,құрылғыларды жинау және тәжірибені сипаттау |
Тәжірибені жүргізу жоспары. Тәжірибенің қойылымы. Тәжірибені есептеу, суреттеу, нәтежелерді белгілеу. Тәжірибені сипаттау |
Оқулықпен жұмыс |
Оқулықты, анықтамаларды қолдану, ғылыми және ғылыми танымал кітаптарды оқу. Кестелер, конспекттер, рефераттар жазу |
Есептелім |
Белгілі бір аумаққа қажетті тыңайтқыштар мөлшері, егісті есептеу |
Тану және анықтау |
Қарапайым тыңайтқыштарды айырмашылығы |
5 – 6 сыныптарда ботаника курсында заттар және олардың қасиеттері жөнінде мәліметтер ұлғаю түседі. Мысалы, тұқымдардың құрылысы мен құрамын оқуда оқушылар минералдар мен органикалық заттар(ккрахмал, ақуыз, май) түсініктер алады. Сонымен қатар, қант ашуында спирт пен көмірқышқыл газы түзілетінін біледі. Сонымен қоса, крахмалдың қасиеттерімен, органикалық заттарды қыздыру кезінде шайырлануын біледі. Оттегі, көмірқышқыл газы және су туралы білімдері одвн әрі кеңейіп, өсімдік өміріне қажетті екенін қарастырады. Ботаника курсында ең басты назар заттардың қоланылуы өсімдік өміріне оң әсеріне аударылады. Азот тұздары өсімдіктердің бұтағы менн жапырақтарының өсуіне, фосфор тұздары жемістердің тез пісуіне үлкен үлес қосады. Өсімдіктерге аз мөлшерде құрамында бор, марганец, темірі бар заттар өте қажет.
Олай болса, ботаника курсында оқушылар заттар туралы теориялық білім қорын жинақтайды.
Биология курсын оқу барысында оқушылар зертханалық құрал – жабдықтармен жұмыс істеу, қарапайым тәжірибелер жүргізу, қорытынды жасай білу секілді білік – дағдыларын одан әрі дамытып жетілдіре түседі.
Сонымен, ботаника курсында тек қана қана биологияға қажетті, тек сол пәнге тиесілі білім мен біліктерді оқыта қана қоймай, сонымен қоса пәнаралық байланысты, мектеп бағдарламасындағы химияны оқытуды пайдаланылады.
