9. Мемлекеттің ақша реформаларын сипаттаңыз.

Валюта (итальян сөзі, сөзбе – сөз - құн ) - елдің ақша бірлігі, оның шартты түрі, халықаралық төлем – есеп айырысу айналымның каналдары арқылы ұлттық ақшаларды қолданудың ерекше формасы. «Валюта» термині екі мағынада қолданылады: біріншіден, бұл мемлекеттің ақшалай бірлігі; екіншіден, бұл шет елдердің ақшалай бірліктері. Қаржылық қатынастарда және қаржы құқығында «валюта» термині жиі түрде екінші мағынада қолданылады. Валюта бағамдары - бұл елдің территориясында айналым тәртібі орнатылған қатынастағы бағамдар. Валюта бағамдарына: а) шетел валютасы; б) шетел валютаға бағалы қағаздар; в) бағалы металдар; г)табиғи бағалы тастар. Валюталық реттеу - бұл валюталық операциялар жасау тәртібін реттеуге бағытталған мемлекеттік органдардың қызметі. Валюталық реттеу процесінде осы реттеуді жүзеге асырылатын органдардың жүйесін өзгертеді. Валюталық құқықтық реттеу екі дәрежеде жүзеге асырылады: нормативті және индивидуалды. Ұлттық валюта – елдің ақша бірлігі. Ол қолма-қол формада (банкнота, монета ) және қолма-қол емес формада (банктік шоттарда ақша қалдығы) болады. Оның эмитенттері ұлттық орталық банк және коммерциялық банктер. Ұлттық валюта жүйесінің негізгі элементтері төмендегілер: ұлттық валюта; ұлттық валютаның шетел валютасына айырбасталу жағдайлары, яғни айырбасталудың екі турлі болуы: а)шетел валютасына шектеусіз еркін айырбасталатын валюта. 1978 жылдан Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) Жарғысында «еркін қолданылатын валюта» деген ұғым енгізілген. Оған американдық доллар, немістің маркасы, жапон иені, француздық франк, ағылшындық фунт стерлинг; ә) жарым-жартылай айырбасталатын валюта, мысалы, ресейлік рубль; б)айырбасталмаитын (тұйық) валюта; валюталық паритеттің бірдейләк ережесі – валюталардың алтын құрамына байланысты өзара қатысты. Ақша өлшемінің алтын мазмұнына негізделген ондағы алтын паритеті алынып тасталды (Батыста 70-жылдарда, ал КСРО-да 1991 жылдан). ХВҚ-ның Жарғысы бойынша валюта паритеті тек СДР-арнаулы ақша өлшемімен немесе басқа халықаралақ валютамен, бірақ алтын емес, анықталуы мүмкін 70-жылдардың орта шенінен бастап паритеттер валюта қоржыны (корзина) негізінде анықталады. Валюталық бақылау қаржылық бақылаудың түрі болып келеді. Сол кезде ол спецификалық белгілерге ие. Валюталық бақылау органдары - бұл: - ҚР- ң Ұлтттық банкі; - ҚР Үкіметі; - Валюталық бақылау агенттігі. - Валюталық бақылауды тағыда ҚР-ң кеден комитеті жүзеге асырады. - Валюталық операциялар – бұл: - Меншік және өзге құқықтардың валюталық бағамдарға өтумен байланысқан операциялар; - Валюталық бағамдарды ҚР-на енгізу және шығару; - Халықаралық ақшалай аударымдарды жүзеге асыру. Ағымдағы валюталық операциялар келесідей: а) есептесуді жүзеге асыру үшін шетел валютасын ҚР-нан аудару; б) қаржылық несиелер алу және беру. в) капитал қозғалысымен байланысқан несиелер мен өзге операциялар бойынша пайыздарды, дивиденттерді және өзге пайдаларды аудару. г) тауарлық емес сипаттағы аударымдар. Капитал қозғалысымен байланысқан валюталық операциялар келесідей: а) тікелей инвестициялар; б) портфельді инвестициялар; в) ғимаратттар, құрылғылар және өзге мүлікке меншік құқығын төлеуге аударымдар. Ағымдағы операцияларды резиденттердің жүзеге асыру тәртібі: -ағымдағы валюталық операциялар шектеусіз жүзеге асырылады; -капитал қозғалысымен байланысқан валюталық операциялар; -валюталық бағаларды аудару, енгізу және жіберу құқығы. -шетел валютасын ішкі нарықта сату құқығы; -мемлекеттік валюталық резервтерді құру тәртібі; -мемлекеттік валюталық резервтерді құру тәртібі; -валюталық бағамдарды ҚР- нан шығару тәртібі.