13. Лекция тақырыбы. Мемлекеттік несиенің құқықтық негіздері

2. Лекцияның жоспары:

1. Мемлекеттік несиенің, мелекеттік шеттен алып пайдаланудың, мемлекеттік борыштың мемлекеттіку несиеленуінің ұғымы.

2.Мемлекеттік шеттен алып пайдаланудың түрлері және формалары

3.Қарыз кепілдігі.

Банкілік несие шарты.

Банкілік несие шарты үғымы. Кредит шарты бойынша несие шарты қарыз беруші ссуда беруші кредитор банк борышқорға ақша қаржыларын шұғыл негізде ақылы қайтарым негізінде береді. Банкілік несие шартына қарыз шартына қатысты ережелер қолданылады. Несие шартының түсінігінің езі және құқықтық табиғаты бірнеше рет туғызды. Кейбір авторлар несие шартын қарыз шартының бір түрі ретінде қарайды. Басқалар несие шартын дербес шарт ретінде санайды. Банк несие шартын дербес шарт деп қарайтын авторлар өз көзқарастарын ең алдымен банктің ерекше — шаруашылық субъектісі және мемлекеттік басқару органы ролімен түсіндіреді. Мемлекеттік монополдік шаруашылық кезінде негізінен бюджетке қарайтын кредит ресурстары мемлекеттік банк арқылы мемлекеттік кәсіпорындар арасында бөлінетін кезде кредит-несие шарты қарыз шартымен алшақ шарттар деген пікір шындыққа жанасатын. Қазіргі танда екінші деңгейдегі банктер мемлекеттік басқару органдарына жатпайды, сондықтан да несие шарты мен қарыз шартының дербестігі және айырмашылығы туралы пікірлердің негізі жоқ. Елдің экономикасында маңызды өзгерістер болды шаруашылықтың нарықтық сипаты қалыптасуда. Осыған орай қарыз құқық қатынастарына қатысты өсіресе банк саласындағы несие шартына қатысты материалдық қатынастар да өзгерді. Бұл проблемаға қатысты заңдық қатынаста өзгерді.

Банкілік несие шарты ерекшеліктері.Қ.Р. Азаматтық заңы негізінің 133-бабына сай қарыз шарты мен несие шарты синонимдер ретінде қарастырылып несие шарты қарыз шартының бір түрі болып саналады.Қарыз шартының бір түрі ретінде банк несие шарты мынадай ерекшеліктерге ие

1. қарыз беруші ретінде банк роль атқарады;

2. шарттың негізгі ретінде келешекте берілуі мүмкін ақша жатады.

Бұл жағдайда шарт алдын-ала шарт мазмұнына ие болып, шарт жасалған сәттен бастап күшіне енеді. Қ.Р. Азаматтық кодекстың 393-бабына 1-пунктіне сәйкес егер бұл шартпен басқадай нәрселер қарастырылмаса.

3. Шарт жазбаша формада жасалуға тиіс. Бұл яғни мәмлелердің қарапайым жазба түрде жасалуы туралы талап. Қ.Р. Азаматтық кодексінің 152-бабының 1-пунктінің 1-бөлігінен туындайды. Қарапайым жазбаша мәмлелердің жасалуы сақталмаған жағдайда салдары Қ.Р. Азаматтық кодекстің 153-бабының мазмұнында көрсетілген, яғни мәмле жасаудың қарапайым жазбаша түрін сақтамаған тараптар, дау туындаған жағдайда шартың жасалғаның іске асқаның немесе орындалғаның куәлер арқылы дәлелдей алмайды.

4.Мемлекеттік банктер арқылы несие берілген жағдайда немесе мемлекеттік ақша қорлары арқылы қарыз берілген жағдайда қарыз берудің тәртібі және шартары, кредитті пайдаланғаны үшін процент ставкасымен қоса мемлекеттік органдардың актілерімен және зандармен реттеледі. Бұл жағдайда ссуда беру ссуда берушінің міндеті болып табылады, да олардың жасасқан шарты олардың міндетгі қағидаларына сай келуге тиіс.

Ссуда операцияларын лицензиялау.

Қ.Р. Банктері және Банк қызметі туралы заңға сәйкес тағы бір ерекшелігі, ссудалық операцияларды лицензиялау болып табылады, немесе қарыз беретін кәсіпкерлік қызметпен айналысуға осы саладағы қадағалау мен бақылауды жүзеге асыратын өкілетті органның Қ.Р. Ұлттық Банкінің лицензиясынсыз тиынды білдіреді. Әдетте берілген кредиттерді қарыздың негізгі суммасында қайтару ерекше жағдайлар күрделік туғызбайды және даусыз болып табылады. Бұл категориядағы істердің даулары есептелген проценттер суммаларымен байланысты болып келеді, сондай-ақ борышкердың өз міндеттемелерін дұрыс орындауынан туындаған кредит шартымен байланысты залалдардың орнын толтыруға да тығыз байланысты болады.