11 Билет
Туризмді басқару құрылымы кең мағынада өзара байланысқан,
реттелген элементтер жиынтығы деген ұғымды білдіреді.
Шын мәнісінде, функциялық қызметтер басқару деңгейлерінің
логйкалық қарым-қатынастары больтп табылады, бүлар менеджментгің
көмегімен туристік саланың стратегиялық мақсаттарына жету үшін
алдын ала арнайы құрыладьі.
Туристік қүрылымдарды басқару үйым қызметкерлері мен
құрылымдық бөлімшелер арасында мақсаттар мен міндеттерді тиімді
бөлу болъш табьшады.
Басқарудың ұйымдық құрьшьшын қүраушылар ұйымның бірнеше
жеке жүйелерінің қүрамы, арақатынасы, орналасуы, өзара байланысы
болып табылады. Мүндай құрылымды құру қүқық пен жауапкершілікгі
үйымдастырудың жеке бөлімдері арасында жіктеуге бағытталған.
Үйымды басқару кұрылымы буындар (бөлімдер), тік және колденең
басқару жэне байланыс деңгейлеріне (сатылары) бөлінеді.
Басқару буьшдарына қүрылымдық бөлімшелер, сонымен қатар
сэйкес басқару функцияларын орындайтын жеке мамандар жатады.
Басқару буьтадарына бірнеше құрылымдық бөлімшелерді реттейтін
менеджерлерді де жатқызу қажет. Басқару буынын қүру негізінде
бөлімше нақты басқару фунциясын орындайды. Бөлімдердің арасында
орнайтын байланыс көлденең сипаггта болады.
Баскару деңгейі - ұйымды баскару жүйелерінің нақты сатысында
орын алатын баскару буындарының жиынтығы. Баскару сатылары тік
байланыста жэне бір-біріне сатыластык бойынша бағынады, анагұрлым
жоғары саты менеджерлері шешімдерді кабылдап, нақтылап, төменгі
буындарға жеткізеді.
Үйымның барлық басқарушылары басқарушылық қызметтерді
орындайтынына қарамастан, олар еңбектің бірдей түрімен айналысады
деуге болмайды. Кейбір басқарушыларға басқа басқарушылардың
қызметтерін ретке келтіру үшін уақыт жұмсауы қажет болса, олар өз
кезегінде төменгі буъга менеджерлерінің қызметін реттейді. Осьгадай
еңбек бөлінісін сипаттау басқару деңгейлерін құрайды. Пирамида
формасы алдыңғы деңгейге қарағанда жоғары деңгейде аз адам
орналасатынын көрсетеді.
Үйымды басқарудың жоғары деңгейі Директорлар Кеңесінің
төрағасы, бақылаушы кеңес, президент, вице-президент және
басқарушылықтан тұруы мүмкін. Бұл басқарушы қызметкерлер
тобы акция иегерлерінің мүдделері мен қажеттіліктерін қамтамасыз
етіп, ұйым саясатын белгілейді және оның тәжірибеде жүзеге асуын
қамтамасыз етеді. Осыған байланысты, жоғары басқарушыларды екі
деңгейге бөлуге болады: атқарушылық басқару жэне жалпы басқару.
Орта деңгей басшылары жоғары басшылар құрған ұйымның
қызмет жасау саясатының жүзеге асуын қамтамасыз етіп, ұйымдар
мен бөлімшелердің толық сйпатталған мівдеттерінің орындалып
отьфуьга қадағалайды. Бүл топқа кіретін мамандар әдетте кең ауқьшды
міндеттерге ие болып, еркін түрде шешімдер қабылдайды. Бұларға
бөлімшелер, бюро бастықтары, ұйым кұрамына кіретін кэсіпорын
директорлары, функциялық болімдердің бастықгары жатады.
Басқарудың төменгі деңгейі кіші бастықтардан тұрады. Бұлар
тікелей қызметкерлерге, соның ішінде орындаушыларға нақты міндет
қоятын кіші менеджерлерге бақылауды жүзеге асырады.
Барлық деңгейлерде де басшылар тек басқару емес, сонымен катар
атқару функцияларын да орындайды. Бірақ басқару деңгейінін сатысы
өскен сайын атқару функцияларының үлестік мөлшері азая түседі.
Жаппы уақытгың мұндай жікгелуі барлық үш деңгей
менеджерлерінің екі міндетке ие болуына байланысты, ол менеджмент
бойынша тапсьфмалар жэне маман дығы бойынша тапсырмалар. Бұл кез
келген басқару деңгейінің басшысы өз уақытының белгілі бір пайызын
басқару шыл ық шешімдерд і қабы лдауға, ал енді бір пайызын мама н д ығы
бойынша шешімдер қабылдауға жұмсайтындығын білдіреді. Ұйымның
түрі мен көлеміне, оның салалық жэне аймақгық ерекшеліктеріне жэне
басқа да жағдайларға байланысты әрбір үш деңгей менеджерлерінің
құрамы мен фнукцияларының сипаты өзгеруі мүмкін.
Жоғарыда ескертілгендей, ұйымдық құрылым элементтеріне
қызметкерлер, қызметтер, басқа да басқарушылық аппараттың
буындары жатады жэне олардың арасындағы қарым-қагынас
тік немесе көлденең сипатқа ие болатын байланыстар арқыпы
қамтамасыздандырылады.
2. Саяхаттар уәждемесі. Саяхат мақсаты - (адамды саяхаттауға
итермелейтін уэж) - бұл себеп, егер де ол болмаса саяхат жүзеге
аспайды. Саяхаттың мақсаты туралы ақпарат туристік нарықты
сегменттерге бөлу, туристік маршруттар мен ағымды басқару үлгісін
жүзеге асырумен анықталады.
Саяхаттаушы топ - мақсаты бір, бірге саяхатқа шыққан адамдар
тобы. Сонымен қатар топтағы эр адамның саяхатқа шығу уэжі болады.
Ал менеджмент үшін адамдардың саяхатқа шығу уэжін анықтау өте
маңызды болып табылады. Мысалы:
Ш. ханым сэулетші болып қызмет етеді. Ол Барселондагы
конференцияга (1-8 наурыз аралыгында) қатысуга жолдама аладьі.
III ханым Испанияга бару туралы шешімді эртүрлі себептерге
байланысты қабылдайды. бір жагынан, оны конференция қызықтырса;
ал екінші жагынан.демалып қайту мүмкіндігі бар екенін біледі.
Сонымен қатар конференциядан бос уақытта қаламен танысып,
мұражайларды аралауга болады. Ш. ханымның конференңияға
жолдаманы қабылдап, саяхатқа шығу уэжін бірден анықтап айту қиын.
Бүл жағдайда да негізгі уэжін бөліп көрсетуге болмайды.
Жағдайдың қиындауы, саяхатқа түрткі болатын себептер санада өзінен-
өзі-ақ бейнеленеді.Саяхат уәждемесінің 5 негізгі тобы бар (29-сурет).
Физикалық уәждеме. Физикалық уэждеме демалыс, ем
және спорт болып бөлінеді. Егер саяхатқа шығудың негізгі себебі
денсаулықты қалпына келтіру болса, онда біріиші орында демалу
тұрады. Мұнда шешуші фактор денсаулыкты жақсарту және емделу
болып табылады. Егер демалыс кезінде денені шынықтыру көзделсе,
онда негізгі физикалық уэждеме спорт болып табылады.
Психологиялық уәждеме. Саяхаттагы негізгі уәждеме -
психологиялық уэждеме, ол жаңа жерлерді көру, мекенжайды ауыстыру
секілді қажеттіліктермен байланысты. Бұл екі уәждемелік топтың
қазіргі туризм менеджменті үшін маңызы зор.
Түлғааралық уәждеме. Маңыздылығы бойынша физикалык жэне
психологиялық уэждемелерден кейін түлғааралық уэждеметүрады.
Көптеген адамдар саяхат барысында басқа да саяхатшыл армен танысуға
немесе сол жердің адамдарымен қарым-қатынас жасауға тырысады.
Бұл уэждеме тобында оның достары, туыстары мен таныстары болуы
мүмкін.
Мәдени уәждеме. Басқа елдің мэдениетін, салт-дэстүрін, тілі мен
тарихын танып-білу бүл топтағы адамдар үшін бірінші орында түрады.
Сонымен қатар онерге деген кызығушылық, спорттық мерекелер мен
дін мэселелері де себеп болады.
Лауазым және бедел уәждемесі. Бүл уэждеме тобындағы адамдар
саяхат барысында өзін-өзін дамыту, жетілдіру мақсатын көздейді.
Сонымен қатар бүл топтағы адамдар айналасындағы адамдардың
сеніміне кіріп, беделге ие болады. Түлғаның дамуы, көбінесе,кәсіби
дайьшдық пен біліктілікті көтеру жэне қайта біліктіліктен өтумен
байланысты.
Егер сіз демалыс туралы ойлансаңыз, онда бүл шешімнің
қабылдануына бірнеше себептердің бар екенін көре аласыз. Алдымен,
саяхатыңыздың уэждері эртүрлі болғанымен, бір-біріне кедергі
болмайды, керісінше, бірін-бірі толықтырып тұрады. Кей жагдайда
саяхаттыц уәждері бір-біріне керагар болуы дамүмкін.
Мысалы: Демалыстыуайымсыз, ұмытылмастай етіп өткізу,
әртүрлі адамдармен тіл табысып қайту.
Еңбек қатынастарының уәждемесі. ■ Мұнда уәждеме
қызметкерлердің белсенділігін, жұмысқа деген ынталарын арттыру
мақсатын көздейді. Әртүрлі үйымдастырушылық шаралар өткеннен
кейін менеджер жүмыстың сәтті өтуін кадағалауы керек. Бүл мақсатта
мынадай шаралар қОлданьілады: а) ынталандыру, ягни қызметкерлерді
ішкі факторлар (материалдық жэне моральдық ынталандыру) арқылы
белсенді іс-шараларға тарту; б) қызметкерлердің жұмысқа деген ішкі
ынтасын ояту.
Бұл жерде еңбеккедегенқызығушылық,оның белсенділігі маңызды
болып табылады. Бұл адамның іс-эрекетінің уэжі екенін білдіреді. Ол
шын ниетімен, бар ынтасымен, қызығушылықпен еңбек етуі, сонымен
катар жұмыстан алшақтап кетуі де мүмкін. Тұлғаның жеке мінезі басқа
да көріністерден туындауы мүмкін.