2. Кәсіпорындардың төлем қаблетсіздігі дегеніміз не?

Кәсіпорындардың төлем қаблетсіздігін (қаржылық тұрақсыздығының) көрсеткіштері және факторлары. Банкроттық категория немесе шаруашылық субьектілер түрақсыздығы еңбек шаруашылығын жүргізүде маңызды категориялардың бірі болып табылады.

Кәсіпорынның банкроттықа ұшырауы оның ағымдағы операциялық әрекетті қаржыландыру қабілетсіздігі мен мерзімді міндеттемелерді өтемеумен сипатталады. Кәсіпорынның жаппай банкротқа ұшырауы аса маңызды жағымсыз әлеуметтік зардапқа әкелуі мүмкін. Сондықтан, елдерде нарық экономикасымен бірге кәсіпорындардың шығындарға ұшыраудың алдын алу механизмі енгізілген. Бұл механизмнің негізгі элементтері болып мыналар табылады:

•банкроттықты құқықтық реттеу;

•кәсіпорынның банкроттыққа ұшырау туралы актті іске асыруда шешім қабылдау процестерін ұтымды экономикалық және нормативті - әдістемелік қамтамасыз ету;

•төлемге қабілетсіз кәсіпорындарды, яғни келешектегі тауар қндірушілерді сақтау мақсатында мемлекеттік қаржылық шараларын жүргізу;

•қайта ұйымдастыру және тарату қаржыландыру;

•банкроттық жүйесінің барлық қатысушылары қызығушылықтарын экономикалық қорғау;

•төлемге қабілетсіз кәсіпорындар тізілімін жүргізу, банкроттық туралы ақпаратын көпшілікке жеткізу.

Заң банкроттықты ескерту шараларын жүзеге асыру жағдайлары мен олардың тәртібін реттейді. Банкроттық процедураларын жүргізу тәртібі:

•сотқа дейінгі санация (қалпына келтіру) мүліктің меншік иесі борыш қор қабылдаған, борыш қордың төлем қабілеттілігін қайта қалпына келтіру шаралары;

•бақылау – борышқорға, оның мүлік сақталымын қамтамасыз ету мақсатында қолданылатын банкроттық процедура, борышқордың қаржылық жағдайына талдау жүргізі, кредиторлар талаптары тізімін құру және алғашқы кредиторлар жиналысын өткізу;

•қаржылық сауақтандыру – борышқорға, оның төлем қабілеттігін қайта қалпына келтіру және қарызды өтеу мақсатында қолданылатын банкроттық процедура;

•ішкі басқару – борышқорға, оның төлем қабіллетігін қайта қалпына келтіру мақсатында қолданылатын банкроттық процедура;

•әлемдік келісім – кредитор мен борышкер келісіміне жету жолымен банкроттық іс жайында өндірісті тоқтату мақсатындағы, банкроттық істі қараудағы кез-келген сатысында қолданылатын банкроттық процедура.

3. Капитал нарығындағы компанияның қызметі.

Компанияның шаруашылық және қаржылық қызметінің сараптамасы, түптің-түбінде фирманың нарықтағы қызметінің стратегиясын сақтаудың не өзгертудің қайсысы тиімді екенін анықтап береді. Сараптама арақасында фирманың даму тенденциясын бажайлап, қаржылық және шаруашылық қызметке толыққанды баға беруге мүмкіндік беріп, басқару шешімдері мен фирманың кәсіпкерлік қызметін екеуара ұштастырып жатады.

Өндірістік база фирманың өнеркәсіптік потенциалын, нарықтың белгілі бір сегментіне тиісті мерзімде және қажетті мөлшерде өнім шығару мүмкіндіктерін, сипаттайды. Осы мақсатта барлық өндіріс құралдарын, олардың сатып алынған мерзімін де ескере отырып, тізімге алу, бұл құралдардың қолданылу деңгейін және олардың физикалық және моральдық тозу дәрежесін сараптау қажет.

Фирманың өндірістік базасының сипаттамасына сондай-ақ, шикізат базасының, өз энергия көздерінің, өткізу торабы мен көліктерінің, техникалық қызмет орталығының және т.б. бар-жоғы туралы мәліметтер де енеді.

Сонымен қатар, өндірістің энергосыйымдылығы мен материалдысыйымдылығын сипаттайтын көрсеткіштердің сараптамасы жасалып, қолайлы да арзан алмастырғыш материалдарды қолданудың мүмкіндігі, т.б. зерттеледі. Шығарылатын бұйымдардың энерго-материалдысыйымдылығын кемітудің маңызы зор, себебі, бұл шығынның азаюына әкеледі.

Негізгі капитал - фирма потенциалының маңызды көрсеткіші. Бухгалтерлік есепте ол бір тізімде беріліп, мына тармақтарға бөлініп жатады: жер, ғимараттар мен құрылыстар, машиналар мен қондырғылар, жалға алынған мүлік, , салынып жатқан кәсіпорындар және т.б.

Айналымдағы капитал - бизнесте айналымға түсетін капиталдың қажетті бөлігі. Ол төлемақыны өтеу үшін банкте сақталатын қаражат есебінде, аяқталмаған өнімнің материалдардық запасы ретінде, тауарлық несие түрінде өткізілуі тисі дайын бұйымдардың запасы күйінде көрініс табады.

Фирманың потенциялын сипаттайтын негізгі көрсеткіш - шығарылған өнімнің саны мен оның нарықтағы үлесі. Бұл мәліметті фирмалардың есептерінен, статистикалық жинақтарынан, мерзімді басылымдардан алуға болады.

Капитал салымының көрсеткіші де фирманың өндірістік потенциалына жатады. Капитал салымдарының бағыты кәсіпорынның тауар саясатын сипаттайды. Әрине, фирма басшылығы, өздерінің ойынша, болашағы бар өндірістік қызмет түрлеріне қаражат салғанды қалайды.

Бәсекелестік жағдайында фирманың ғылыми-зерттеу потенциалының, оның базасының салмағы зор. Аман қалуды ойлағандықтан ғана емес, бәсекелестік ортада топ жарып шығуды ойлағандықтан, фирмалар ғылыми-техникалық прогресстің соңғы жетістіктерін пайдалануға, жаңа тауар шығаруға, жаңа өткізу нарықтарын қалыптастырға ұмтылады. Бүгінде отандық тауарөндірушілер осы бағытқа күш жұмсауы тиіс.

№ 23 Билет