2. Ақшаның уақытша құндылығының ұғымы.

Ақша ағынының тұжырымдамасы келесіге ұйғарады:

а) ақша ағынын теңестіру, оның түрі және созылымдылығы;

ә) оның элеметтерінің мөлшерін анықтайтын факторларды бағалау;

б) әр уақытта жұмыс істейтін дисконттік коэфициентті таңдау;

в) бұл ағынмен байланысқан тәуекелділікті бағалау және оны есептеу әдісі.

Ақшаның уақытша құндылығы – бұл ақша қаражатының объективті сипаттамасы. Оның мәні – бүгін бар ақша және болашақта алынатын ақша бір құндылы еместігінде тұрады. Бұл бір құндылық еместік үш негізгі себептермен анықталады:

Инфляция. Инфляция жағдайында ақшаның құндылығын жоғалту, бір жағынан оларды салым салуға шақырады, яғни инвестициялық үрдісті қаржыландырады; ал басқа жағынан – қалдығы бір ақшаның және болашақта алынатын ақшаның айырмашылығын түсіндіреді.

Болашақта күтілетін ақшаның ала-алмау тәуекелділігіне. Әрбір шарт бойынша болашақта ақша түсетіндігі орындалмау, немесе жартылай орындалмауы мүмкін.

Ақша айналымы. Ақша қаражаттары, басқа әр актив сияқты, уақыт өтуімен пайда түсіруге пайдаланады. Бұл мәнде, аз уақыттан кейін алатын сома шешім қабылданып жатқан уақыттағы сомадан артық болуы көзделеді.

3. Негізгі капиталды бағалау әдістері. Бастапқы, қалпына келтіру, тарату және қалдық құндары.

Негізгі өндірістік капитал (қор, қаржы) – бұл өндірістік процестерде пайдаланатын құралдары. Негізгі өндірістік капиталға жатады: өндіріске қатысы бар бір жылдан артық пайдаланатын еңбек құралдары. Кәсіпорында сондай-ақ негізгі бейөндіріс капитал болуы мүмкін: тұрғын үйлер, мектептер, балалар мекемелері, мәдениет үйлері және т.б.

Негізгі капитал - ұлттық байлықтың үлкен бөлімі. Өнеркәсіп және құрылыс үздіксіз істегенде ұлттық байлық жылдан-жылға өседі. Негізгі капиталдың сапасы да өседі. Оның себептері: жаңадан салынатын және жасалатын үйлер, жабдықтар алғы жобаны және конструкцияны пайдаланады. Сондай-ақ ескі үйлер, жабдықтар модернизация арқылы жаңартылады.

Қызмет көрсету мерзімі мен күйіне байланысты негізгі қорларды бағалаудың келесі түрлері кездеседі:

• толық бастапқы құны, яғни жаңа объектінің өндіріс жағдайында жасалынған, іске асырылған құны

• толық қайтадан қалпына келтіру құны, яғни өндірістің қазіргі заманғы жағдайында негізгі қорлардың әрбір объектісін қалпына келтіру құны

• тозуды алып тастағандағы бастапқы құны

• тозуды алып тастағандағы қайтадан қалпына келтіру құны.

Негізгі қорлардың толық бастапқы құны тасымалдау мен монтажға жасалынған шығындарды қосқандағы әрбір объектіні салу немесе иемдену процесінде төленген нақты сомамен анықталады. Оған пайдалану процесінде еңбек құралдарының кеңейтілуі мен модернизациялау шығындары кіреді. Егер негізгі құралдар қаржы төлемін кейін төлеу арқылы немесе несиеге алынса,онда бастапқы құнға жабдықтаушыға төленетін пайыз сомасы да кіреді.

Толық қалпына келтіру құны бағалауды қайта орындау процесінде негізгі қорларды жаңа түрде қайта өндіруге қажетті шығындарын анықтайды.

Тозуды алып тастағандағы бастапқы құны дәл сол кезеңде пайда болған тозудың сомасын алып тастағандағы толық бастапқы құнға сәйкес келеді, яғни негізгі қорлардың қызмет ету процесінде өнімге аударылған құнының бөлігіне тең.

Қалдық құнды анықтауға қажетті тозудың сомасы бухгалтерлік баланстың пассивінде көрсетіледі, негізгі қорлардың қалдық құны жылдық есепке енгізіледі.

Тозуды алып тастағандағы қалпына келтіру құны, негізгі қорларды қайта бағалау уақыиындағы нақты тозуды ескергендегі өндірістің қазіргі заманғы жағдайындағы әрбір объектіге берілетін баға сомасына сәйкес келеді. Сондықтан тозу мәліметтері амортизациялық шығындардың нормативтерін дұрыс есептеу үшін қажет, негізгі қорлардың күйін өзгертетін маңызды фактор болып табылады.

Тозуды алып тастағандағы бастапқы құн табиғи және моральдық тозуды ескергендегі белгілі бір кезеңде қызмет еткеннен кейінгі бастапқы бағадағы негізгі қорлардың құнын көрсетеді. Басқаша айтқанда, негізгі қорлардың қызмет етуінің белгілі бір уақыт аралығынан кейін қалған қазіргі жағдайдағы өндірудің құнын көрсетеді.

№19 Билет