3. Капитал құнын бағалау әдістері.

Капитал құны және оның түрлері мен құрылымы.

Капитал құны дегеніміз-бұл компанияның өз капиталын қалыптастыру мақсатында қолданған ақша қаражаттарынан төлеген орта өлшемді бағасы. Осы орта өлшемді көрсеткіш балнстың пассивті бөлігінде қарыз және меншікті акционерлік капиталының арақатынасын, яғни капитал құрылымын анықтайды.

Капитал құны (Ққ) келесідей формуламен анықталады:

Ққ =қарыздың пайыздық үлесі *қарыз құны +акционерлік капиталдың пайыздық үлесі *акционерлік капитал құны.

Бұл формула арқылы есеп жүргізу кезінде қаржы менеджері немесе қаржыгер керекті берешек үлесі мен акционерлік капитал үлесі көрсетілген балансқа жүгінеді. Бұл үлес салмақтары тиісті капитал түрін жұмылдыру құнына көбейтіліп, нәтижесінде капиталдың ағымдағы құны шығады. Ал бұдан да нақтырақ ақпараттар алу үшін капиталдың мақсатты құнының есеп-қисабы қажет. Мақсатты және ағымдағы капитал құнын есептеудегі айырмашылық оның пайыздық үлесін анықтау әдісіне байланысты болады. Мақсатты құнды есептегенде баланстың пассивті бөлігінде шамаланған қаржыландыру көздері есебінде капиталдың өсімі көрсетілуі тиіс.

Егер мақсатты құрылым тұрақсыз болса, қаржыландыру көздерінің ара қатынасы жоспарлануы мүмкін, сәйкесінше біз капиталдың жоспарланған бағасын аламыз. Капиталдың шекті құны да капиталдың мақсатты пропорцияларына негізделеді, бірақ ағымдағы қор нарығының бағасы бойынша есептелінеді.

№16 Билет

1. Кәспорының жарғылық капиталы

Жарғылық капитал – корпарация мүлкінің оның кредиторларының мүддесіне кепілдік баратін барынша аз мөлшері. Жарғылық капитал – негізгі құрал-жабдықтың, басқа мүліктің, МЕАтің, сондай-ақ корпорацияға оның құрылтайшылары мен қатысушылары (заңды және жеке тұлғалар) құрылтай құжатта белгіленген үлеске үйлесімді салған, сондай-ақ ақшамен бағаланатын мүліктік құқықтардың жиынтығы.

Жарғылық капитал – кәсіпорын жарғысында белгіленген капиталының бастапқы сомасы. Жарғылық капитал негізінен акуия сату (акуионерлік қоғамда) немесе қатысушылардың салымының (шаруашылық серіктестіктің басқа түрінде) есебінен қалыптастырылады. Жарғылық капиталға бағытталатын қаражаттың сомасы жаңадан құрылған кәсіпорынның қызметін бастауды қамтамасыз етуі тиіс.

Кәсіпорынды мемлекеттік тіркеу кезінде қатысушылардың салымының сомасына немесе акцияға жазылыс сомасына тең оның Жарғылық капиталы құрылтай құжатта тіркеледі.

Егер қатысушылар бұрынғы өтініштегі оның мөлшерін толықтай төлемесе, онда жарғылық капиталды ұлғайту жөніндегі шешім тіркеуге қабылданбауы тиіс. Кредиторлар жарғылық капиталды азайту жөніндегі шешімге наразылық білдіруі мүмкін.

Жарғылық капиталға салынатын салымды төлеуге ақшалай қаражат, МЕА, сондай-ақ интеллектуалдық меншік нәтижесіне берілген құқық, «ноу-хау», негізгі құрал-жабдық және басқа да актив қабылдануы мүмкін.

2. Өзіндік құнның құрылымының ерекшеліктері.

Өнімнің өзіндік құны – бүл кәсіпорынның өнім өндіруге жұмсалған ағымдағы шығындары. Ол ақшалай және натуральды заттай есептеледі

Өнімнің өзіндік құнына өнім өндіру өндіріс процесінде жұмсалған еңбек құралдары, еңбек заттары және күшінің құндары кіреді. Барлық шығындарды бір өлшемге келтіру үшін оны ақшалай есептейді.

Өнімнің өзіндік құнына шаруашылықтың әлеуметтік шығындары (балалар бақшасы, емхана, жатахана, мектеп, клуб) кірмейді.

Өнімнің өзіндік құнына қосымша қосылатын шығындар:

-әлеуметтік сақтандыруға

-банк кредитінің пайызы

-негізгі капиталды жұмысқа жарамды қалпында ұстауға нететін шығын

-айыптар т.б. ескерілмеген өндірістік шығындар

-тәуекелділікке, мамандар ұстауға қосымша шығындар.

Нарықтық қатынастарға толық енгенде, өзіндік құнға арендалық төлем, капиталға пайыз, кәсіпкерлек пайданың минималды мөлшері кіруі керек. Ол жағдайда өзіндік құн экономикалық шығындар деп аталады, немесе маркетингтік теория бойынша құн деуге болады. Жалпы алғанда кәсіпкер кепілді табыс табу үшін өзіндік құнды емес, экономикалық шығынды есептеуі керек.

Өнімнің өзіндік құны, тауарға баға тағайындаудың базасы және пайданың болашақ мөлшерін айқындайтын инструмент.

Өнімнің өзіндік құны өндіру сатыларына байланысты: цехтых, фабрика, зауаттық, немесе өндірістік ж­әне толық өзіндік құн болып бөленеді.

Өнімнің цехтық өзіндік құны – бұған өндірілетін өнімге цехта учаскелерде бригадаларда шыққан шығындар кіреді. Зауыттық немесе өндірістік өзіндік құн – бұл цехтық шығындар + жалпы зауаттық, өндірістік шығындар.

Өндірістік өзіндік құн – цехтық өзіндік құнмен жалпы өндірістік шығындардың қосындысына тең. Өнімнің толық өзіндік құны өндірістік өзіндік құнмен өнімді өткізуге кеткен шығындар кіреді.

Өнімнің өзіндік құнын қолдану мақсатына қарай бірнеше түрлерге бөлінеді: өнімнің жалпы тауарлы немесе сатылған өнімдердің өзіндік құны, салыстырылатын өнімнің өзіндік құны, өнім бірлігінің өзіндік құны болып және тағы басқалай бөлінеді. Сонымен бірге өнімнің өзндік құнын жоспарлы, болжамды, нақтылы деп бөлінеді.

Жоспарлы өзіндік қүн – бұл қажетті шығындар ғылым мен техника жетістігіне және ұйымдастыру жағдайымен байланысты.

Болжамды өзіндік құн – бұл техникалық экономикалық есептер ескерілуі, қандай жаңалықтар енгізілгенін тағы басқалай ғылыми жетістіктерді ескереді.

Нақтылы өзіндік қүн – бүл барлық өнімге шаққан нақты шығындар және өнім бірлігіне шаққандағы өзіндік құн

Өндірістік шығындарды есептеу үшін өндірістік шығындар сметасын жасайды, онда

Шығындар жиынтығы пайда көлемін анықтайды, олардың көбейуі 2 түрлі факторға байланысты болады: бағаның өсуі және өнімнің өзіндік құнының төмендеуі. Соңғысы тиімдірек болып табылады.

Өнімнің өзіндік құны –синтетикалық, кәсіпорын қызметінің барлық жағын бірлікте және өзарабайланыста сипаттайтын жалпылама көрсеткіш болып табылады.