- •1.Молекулярлық биоло гия пәнінің мақсаты және міндеттері.
- •1.Клетканың кіші кұрам бөліктері.
- •1.Су және оның физика-химиялық касиеттері.
- •2. Геннің экзон-интрондық құрылымы.
- •3. Репарация механизмі.
- •1.Белоктардың клетка дағы қызметі.
- •3. Генетикалық код және оның ерекшелік тері.
- •1. Судың иондық туындысы, рН.
- •2. Нуклеин қышқылдары. Жалпы түсінік.
- •3. Прокариоттардағы днқ биосинтезі.
- •1.Гентикалық код және оның ерекшеліктері.
- •2. Мутация түрлері,оларға сипаттама.
- •3. Нуклиен қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •1.Клетканың кіші құрам бөліктері.
- •3. Днқ синтезінің ферменттері, олардың атқаратын қызметтері.
- •1.Рибосоманың құрылысы
- •2.Днк түзілуінің сипаттамасы
- •3.Транскрипция процесі,оның реттелу жолдары
- •2. Нуклеозидтер және нуклетидтер.Олардың атқаратын қызметтері.
- •3. Ферменттер әсер ету механизмдері. Олардың практикада қолданылуы.
- •1.Белоктың құрылымы және оларды анықтау әдістері.
- •2. Ферменттердің қасиеттері.
- •3. Мутацияның нәтижесінде адам геномының өзгеруі,сипаттамасы.
- •1.Биологиялық жүйелердегі сутектік, иондық, ковалентті, белоктық- гидрофобты байланыстардың ролі.
- •2. Генетикалық акпараттың днқ-да кодталуы.
- •3.Мутация механизмдерінің реттелу жолдары.
- •1.Нуклиен қышқылдарының химиялық құрамы..
- •2. Хромосома, оның кұрылысы және атқаратын қызметтері.
- •3. Днқ полемераза ферментіне сипаттама.
- •1.Ферменттер, олардың биологиялық ролі, құрылымы және классификациясы.
- •2. Нуклеин қышкылдары, оның қасиеттері және құрылысы.
- •3. Теломералар және теломеразалар, сипаттама.
- •3. Белоктық, ферменттік инженерияның негіздері.
- •1.Полинуклиеотидтердің тізбектік құрылымы.
- •2. Бактериофаг хромосомасын карталау.
- •3. Ген және геном.Жалпы түсінік.
- •1.Гендер эксперессиясына сипаттама.
- •1.Прокариоттардағы транскрипцияның реттелу механизмдері.
- •1.Нуклеин қышқылдарының ашылу тарихы.
- •2. Белоктық, ферменттік инженерияны биотехнологияда қолдану, оның практикалық маңызы.
- •3. Прокариоттық және эукариоттық организмдердің геномдық ерекшеліктері.
- •2. Жалпы геном туралы түсінік.
- •3. Нүктелік мутацияға сипаттама.
- •1.Генетикалық кодтың қасиеттері.
- •2. Геннің экзон және интрондық құрылымы.
- •3. Мутациялардың түрлері.
- •1. Молекулалық биология пәнінің ғылым ретінде дамуы, оған үлес қосқан
- •3.Трансляция аппараты, сатылары.
- •1. Прокариоттар транскрипциясының инициациясы.
- •3. Мутациялардың механизмдері.
- •1.Гендік мутация,түрлері.
- •2. Теломерлер және теломеразалар,сипаттама.
- •3. Рибосоманың құрылымы және ашылу тарихы.
- •1.Прокариттардағы транкрипция процесі.
- •3. Активатор, оператор, репрессор,терминатор терминдеріне түсінік.
- •3. Теломералардың қызметі және маңызы.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының терминациясы.
- •2.Пострепликациялық репарация,оның маңызы.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының реттелу механизмдері.
- •3. Процессинг, сплайсинг процестері.
- •1.Белок биосинтезіне жалпы түсінік.
- •3. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1.Су және оның физика-химиялық қасиеттері.
- •2. Генетикалық код,оның маңыздылығы.
- •3.Репарация механизмі
- •1.Белок биосинтезінің кезеңдеріне сипаттама.
- •2. Нуклеин қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •3. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының ерекшеліктері.
- •2.Жакоб-Моно-Львов теориясына сипаттама.
- •3. Нуклеин қышқылдарының химиялық құрамы.
- •1.Днқ репликациясы және түзілуі.
- •3. Активатор, оператор, репрессор,терминатор терминдеріне түсінік.
- •1.Рибосоманың құрылымы және ашылу тарихы.
- •2.Гендер экспрессиясына жалпы сипаттама.
- •3. Молекулалық деңгейдегі құрылымдар.
- •3.Жалпы геном туралы түсінік.
- •1. Эукариоттық гендердің транскрипциясы.
- •3. Теломералардың қызметі.
- •2. Тұрақтандырушы қызметі:
- •3. Гендердің экспрессиялануына әсер етуі.
- •4. Есептеу қызметі.
- •1. Днқ репликациясы және реттелу механизмдері.
- •1.Мутациялық өзгергіштік.
- •2. Белоктардың құрылымы және клеткадағы атқаратын қызметі.
- •3. Нуклеин қышқылдарының зерттелу тарихы.
- •1. Днқ молекуласының құрылымы.
- •3. Матрицалық рн-ның құрылысы және қызметі.
- •1. Хромосома,оның құрылысы және атқаратын қызметтері.
- •2. Мутация механизмдері.Мутацияның нәтижесінде адам геномының өзгеруі.
- •3. Белоктық,ферменттік инженерияны биотехнологияда қолдану, оның практикалық маңызы.
- •1. Прокариоттық және эукариоттық организмдердің геномдық ерекшеліктерію.
- •2. Рибосоманың құрылысы.Рнқ-ның түрлері.
- •3. Гендер экспрессиясының реттелуінің практикалық маңызы.
- •1. Прокариоттар транскрипциясына сипаттама.
- •2. ТРнқ-ның қызметтері.
- •1. Молекулалық биология пәнінің мақсаты және міндеттері.
- •3. Мутациялық механизмдерге сипаттама.
- •1. Рибосоманың құрылысы және атқаратын қызметі
- •2. Эукариот геномының экзон-интрондық құрылымы
- •1. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1. Генетикалық кодтың қасиеттері
- •1. Гендер экспрессиясына жалпы түсінік.
- •2. Бактериофаг хромосомасын карталау.
- •3. Ген қызметінің бақылануы.
- •1. Құрылымды гендердің транскрипциясын бақылайтын элементтер.
- •2. Нуклеин қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •3. Прокариоттар транскрипциясының ерекшеліктері.
- •1. Жалпы геном туралы түсінік.
- •2. Нуклеин қышқылдарының зерттелу тарихы.
- •3. Гендер экспрессиясын реттеудің практикалық маңызы.
- •1.Эукариоттардағы трансляция процесінің реттелу механизмдері.
- •2. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •3. Тұқым қуалау ақпаратының жүзеге асырылуы.
- •1.Днқ репликациясының реттелу механизмдері.
- •2. Эукариоттық днқ-полимеразаларға сипаттама.
- •3. Рибосомалық рнқ-ның қызметі.
- •1. Белок биосинтезінің реттелу механизмі.
- •2. Рибосомалар,оның құрылысы және қызметі.
- •3. Генетикалық кодтың қасиеттері.
- •1.Гендік инженерия, жалпы түсінік.
- •2. Мутациялық өзгергіштіктің түрлері.
- •1. Гендік мутацияға сипаттама
- •2. Эукариот геномының экзон-интрондық құрылымы.
- •3. Хромосома және геном деңгейіндегі генетикалық инженерия.
- •2. Гендердің жіктелуі.
- •3. Прокариоттық днқ-полемеразаларға сипаттама.
- •1. Эукариоттық днқ-полемеразаларға сипаттама.
- •3. Транскрипция процесінің ерекшеліктері.
- •2. Прокариоттардағы транскрипция процесінің реттелу механизмі.
- •3. Гендер экспрессиясын реттеудің практикалық маңызы.
- •1.Трансляция процесі,сипаттама.
- •2. Днқ молекуласының Уотсон, Крик теориясы бойынша құрылымы.
- •3. Генетикалық код,сипаттама.
- •1.Молекулярлық биоло гияпәнінің мақсаты және міндеттері.
- •1. Клетканың кіші кұрам бөліктері.
- •2. Днқ репликациясы және түзілуі.
- •3. Нуклеин қышқылдары. Жалпы түсінік.
- •1. Судың иондық туындысы, рН.
- •2. Нуклеин қыщқылдарына сипаттама.
- •3. Прокариоттардағы днқ биосинтезі.
- •1.Су және оның физика-химиялық қасиеттері.
- •2.Генетикалық код,сипаттама.
- •3.Репарация механизмінің реттелу жолдары.
- •1. Гентикалық код және оның ерекшеліктері.
- •2. Мутация түрлері,сипаттама.
- •3. Нуклиен қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
1.Клетканың кіші құрам бөліктері.
Жасуша - тірі организм дердің (вирустардан бас қа) құрылымының ең қара пайым бөлігі, құрылысы мен тіршілігінің негізі; жеке тіршілік ете алатын қарапайым тірі жүйе. ЖА СУШA - дегеніміз төрт тірі обьектінің бас элемен тарлық бірлігі. Тірі органи змдердің құрамына кіре тін клеткаларды екі топқа бөлуге болады. Ядро қаба ты болмайтын прокариот тар, ядро қабаты болатын эукариоттар, бұған жану армен өсімдік клеткалары жатады. ЦИТОПЛАЗМА. Цито плазма - плазмалық мемб рана арқылы бөлінген кл етканың қоймалжың ішкі ортасы табылады. Ол орга низм тіршілігіне қажет ті органоидтар гиалоплаз ма және матрица деп ата латын массадан тұрады. Гиалоплазма /грекше hy agos - әйнек немесе плаз ма/ цитоплазманың негізгі түссіз күрделі қоймалжың жүйесі, цитоплазманың түп негізі. Гиалоплазма ның құрамына еріген ақу ыз, еріген РНҚ, полисахар идтер, липидтер болады. гиалопдазма арқылы амин қышқылдары, май қыш қылдары, АТФ-ты тасым алдаушылар, нуклеоид тер, қанттар және бейорга никалық иондар тасымал данады.
Митохондрия – пішіні таяқша немесе түйіршік тәрізді ұзындығы 5-7 мкм, ені 0,5 – 1 мкм. Митохонд рия клеткадан ішіндегі ци топлазмадан 2 мембрана дан бөлінген сыртқы мемб раналары тегіс, мембрана да кристалдар деп атала тын қатпарлар болады. Митохондрияның ішкі ор тасы матрикс деп атала ды. Митохондрияның әр бөлігінде арнайы фермент тер болады. Сыртқы мемб рамада майлы қышқылда ыдырататын ферменттер мен мыс; аминооксидоза ацимо-синтаза болады. Митохондрияның бас қасиеті АТФ синтезі. Ішкі мембрананың белоктың 20-25% - ін тыныс алатын ферменттерге келеді. Мат рикс тәрізді структура. Олардың құрамына 50% белок кіреді. РИБОСОМАЛАР – негі зінен эндоплазмал ық тop және ядро қаб ықшасы ның сыртқы қабатында ор наласқан шағын денелер. Химиялық құрамы белок тан және РНК – ның қаты суында белок синтезі жү реді. Әр рибосома екі субьединицадан құралған. Біреуінің мөлшері 12х15 нм, екіншісінікі 8х15 нм. Белоктың синтезі жүрген кезеңде екі субьединица дан матрикалық РНК мен байланысады /т РНК/. Әдетте ол ортада магний дің иондары болған кезде жүретін РНК – ның үстін де бірнеше рибосомалар орналасса, оларды полири босима немесе полисома деп аталады. ЯДРО – негі зінен тұқым қуалаушылық қа жауап беретін генетика лық материал жинақтала ды және ол клеткадағы тіршілік процестерін рет теуге қатысады. Пішіні жағынан әртүрлі болажы. Көбінесе дөңгелек немесе сопақша диаметрі 10-30 мкм – ден аспайды. Сырт қы жағынан ядро 2 мемб ранадан қапталған, әр мембранада өте ұқсас саңылаулар болажы. Солар арқылы ядроның ішіне макромолекулалар өте алады. электрондық микроскоппен саңылаулар ға қарағанда пораның 2 жағында екі – екіден гло була орналасады. ЭНДОПЛАЗМАЛЫҚ ТОР. Цитоплазманың ішінде бір – бірімен тығыз байланысқан түтікшелер дің, Вакольудердің, цис терналардың жиынтығы нан тұратын күрделі жар ғақшалар жүйесі. Эндоз плазмалық тордың: 1. тү йіршікті, 2. тегіс бетті – екі түрі болады. I. Түйір шікті эндоплазмалық тордың мембранасына рибосомалар орналасады. Мембраналар протеолит тік ферменттер мен ақуыз дың синтезделу әрекетіне қатысады. Рибосомада синтезделген белок моле кулалары эндоплазмалық тордың қуысына түсіп, ол арқылы белок молекула сын клетканың қажетті жеріне тасиды. 2.Тегіс эндопзамлалық тор липидтердің гликоген нің т.б. заттардың синтез делу әрекетіне қатысады және олардың тасымалда нуын жүзеге асырады. Эндоплазмалық тор өзек шелерінің ішінде май там шылары, түйіршіктер жә не ақуыз молекулалары бо лады. Бұл тордың өзекше лері әр түрлі молекулалар ды ядродан цитоплазма ның шеткі аймақтарына немесе керісінше, цитопл азмадан ядроға тасымал дау қызметін атқарады. ГОЛЬДЖИ АППАРА ТЫ. Бұл аппарты 1898 жылы итальян ғалымы Гольджи жануар клеткасы нан тапқан. Гольджи ап параты – жануарлар, өсім діктердің жасушаларында кездеседі. Пішіні орақ, таяқша жеке денешіктер түрі де болады. құрылысы 3 бөліктер тұрады: 1 мем бранадан шектесіп, топта са орналасқан қуыстар; 2 қуыстар мен байланыса орналасқан ірі түтікше лер; 3 майда көпіршіктер. Гольджи аппраты полиса харидтер мен лимидтер дің синтезіне қатысатын ферменттер болады. олар биосинтез реакциялары ның жүрісін жеңілдетеді. Гольджи аппаратының әсерінен плазмалық мемб рана жаңарып отырады. Клетканың тіршілігіне зиянды улы заттарда сыр тқы ортаға бөліп шығара ды.
ЛИЗОСОМАЛАР – негі зінен, зукариотты клетка ларда, фагоцитозға қабі летті жануар клеткаларын да көп кездеседі. Жануар лар клеткаларындағы лизо сомаларда гидролиздеуші ферменттердің жиынтығы болады. ферменттерді, нуклеин қышқылдарын, белоктарды, полисахарид терді ыдыратады. ВАКОУЛЬДЕР – Өсімдік тер мен жануарлар клетка ларында болажы. Ваноуль – клеткалардың дамуы және ескіруі барысында цитоплазмада анық көріне бастайтын сұйықтық. Ва кульдерде ерітінді күйінде минералды тұздар, қант заттары, әр түрлі органика лық қышқылдар, пигмент тер басқа да заттар шоғыр ланады. Вакоульдер жас клеткаларда өте ұсақ бола ды, ар қартайған сайын вакоульдер бір – бірімен қосылып, ірі вакоульдерге айналады.
2. ДНҚ және РНҚ ерекшеліктері.
ДНҚ |
Белгілер |
РНҚ |
2 |
Жіпшелері |
1 |
Ядрода |
Орналасуы |
Ядро мен цитоплазмада |
ДНҚ-полимераза |
Ферменті |
РНК-полимераза |
А, Т, Г, Ц |
Нуклеотидтері |
А, У, Г, Ц |
Дезоксирибоза |
Қанты |
Рибоза |
Генетикалық ақпаратты сақтап зат алмасу процестерін қадағалау |
Қызметі |
Генетикалық ақпаратты тасымалдау және нәруыз биосинтезі |