- •1.Молекулярлық биоло гия пәнінің мақсаты және міндеттері.
- •1.Клетканың кіші кұрам бөліктері.
- •1.Су және оның физика-химиялық касиеттері.
- •2. Геннің экзон-интрондық құрылымы.
- •3. Репарация механизмі.
- •1.Белоктардың клетка дағы қызметі.
- •3. Генетикалық код және оның ерекшелік тері.
- •1. Судың иондық туындысы, рН.
- •2. Нуклеин қышқылдары. Жалпы түсінік.
- •3. Прокариоттардағы днқ биосинтезі.
- •1.Гентикалық код және оның ерекшеліктері.
- •2. Мутация түрлері,оларға сипаттама.
- •3. Нуклиен қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •1.Клетканың кіші құрам бөліктері.
- •3. Днқ синтезінің ферменттері, олардың атқаратын қызметтері.
- •1.Рибосоманың құрылысы
- •2.Днк түзілуінің сипаттамасы
- •3.Транскрипция процесі,оның реттелу жолдары
- •2. Нуклеозидтер және нуклетидтер.Олардың атқаратын қызметтері.
- •3. Ферменттер әсер ету механизмдері. Олардың практикада қолданылуы.
- •1.Белоктың құрылымы және оларды анықтау әдістері.
- •2. Ферменттердің қасиеттері.
- •3. Мутацияның нәтижесінде адам геномының өзгеруі,сипаттамасы.
- •1.Биологиялық жүйелердегі сутектік, иондық, ковалентті, белоктық- гидрофобты байланыстардың ролі.
- •2. Генетикалық акпараттың днқ-да кодталуы.
- •3.Мутация механизмдерінің реттелу жолдары.
- •1.Нуклиен қышқылдарының химиялық құрамы..
- •2. Хромосома, оның кұрылысы және атқаратын қызметтері.
- •3. Днқ полемераза ферментіне сипаттама.
- •1.Ферменттер, олардың биологиялық ролі, құрылымы және классификациясы.
- •2. Нуклеин қышкылдары, оның қасиеттері және құрылысы.
- •3. Теломералар және теломеразалар, сипаттама.
- •3. Белоктық, ферменттік инженерияның негіздері.
- •1.Полинуклиеотидтердің тізбектік құрылымы.
- •2. Бактериофаг хромосомасын карталау.
- •3. Ген және геном.Жалпы түсінік.
- •1.Гендер эксперессиясына сипаттама.
- •1.Прокариоттардағы транскрипцияның реттелу механизмдері.
- •1.Нуклеин қышқылдарының ашылу тарихы.
- •2. Белоктық, ферменттік инженерияны биотехнологияда қолдану, оның практикалық маңызы.
- •3. Прокариоттық және эукариоттық организмдердің геномдық ерекшеліктері.
- •2. Жалпы геном туралы түсінік.
- •3. Нүктелік мутацияға сипаттама.
- •1.Генетикалық кодтың қасиеттері.
- •2. Геннің экзон және интрондық құрылымы.
- •3. Мутациялардың түрлері.
- •1. Молекулалық биология пәнінің ғылым ретінде дамуы, оған үлес қосқан
- •3.Трансляция аппараты, сатылары.
- •1. Прокариоттар транскрипциясының инициациясы.
- •3. Мутациялардың механизмдері.
- •1.Гендік мутация,түрлері.
- •2. Теломерлер және теломеразалар,сипаттама.
- •3. Рибосоманың құрылымы және ашылу тарихы.
- •1.Прокариттардағы транкрипция процесі.
- •3. Активатор, оператор, репрессор,терминатор терминдеріне түсінік.
- •3. Теломералардың қызметі және маңызы.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының терминациясы.
- •2.Пострепликациялық репарация,оның маңызы.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының реттелу механизмдері.
- •3. Процессинг, сплайсинг процестері.
- •1.Белок биосинтезіне жалпы түсінік.
- •3. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1.Су және оның физика-химиялық қасиеттері.
- •2. Генетикалық код,оның маңыздылығы.
- •3.Репарация механизмі
- •1.Белок биосинтезінің кезеңдеріне сипаттама.
- •2. Нуклеин қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •3. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1.Прокариоттар транскрипциясының ерекшеліктері.
- •2.Жакоб-Моно-Львов теориясына сипаттама.
- •3. Нуклеин қышқылдарының химиялық құрамы.
- •1.Днқ репликациясы және түзілуі.
- •3. Активатор, оператор, репрессор,терминатор терминдеріне түсінік.
- •1.Рибосоманың құрылымы және ашылу тарихы.
- •2.Гендер экспрессиясына жалпы сипаттама.
- •3. Молекулалық деңгейдегі құрылымдар.
- •3.Жалпы геном туралы түсінік.
- •1. Эукариоттық гендердің транскрипциясы.
- •3. Теломералардың қызметі.
- •2. Тұрақтандырушы қызметі:
- •3. Гендердің экспрессиялануына әсер етуі.
- •4. Есептеу қызметі.
- •1. Днқ репликациясы және реттелу механизмдері.
- •1.Мутациялық өзгергіштік.
- •2. Белоктардың құрылымы және клеткадағы атқаратын қызметі.
- •3. Нуклеин қышқылдарының зерттелу тарихы.
- •1. Днқ молекуласының құрылымы.
- •3. Матрицалық рн-ның құрылысы және қызметі.
- •1. Хромосома,оның құрылысы және атқаратын қызметтері.
- •2. Мутация механизмдері.Мутацияның нәтижесінде адам геномының өзгеруі.
- •3. Белоктық,ферменттік инженерияны биотехнологияда қолдану, оның практикалық маңызы.
- •1. Прокариоттық және эукариоттық организмдердің геномдық ерекшеліктерію.
- •2. Рибосоманың құрылысы.Рнқ-ның түрлері.
- •3. Гендер экспрессиясының реттелуінің практикалық маңызы.
- •1. Прокариоттар транскрипциясына сипаттама.
- •2. ТРнқ-ның қызметтері.
- •1. Молекулалық биология пәнінің мақсаты және міндеттері.
- •3. Мутациялық механизмдерге сипаттама.
- •1. Рибосоманың құрылысы және атқаратын қызметі
- •2. Эукариот геномының экзон-интрондық құрылымы
- •1. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
- •1. Генетикалық кодтың қасиеттері
- •1. Гендер экспрессиясына жалпы түсінік.
- •2. Бактериофаг хромосомасын карталау.
- •3. Ген қызметінің бақылануы.
- •1. Құрылымды гендердің транскрипциясын бақылайтын элементтер.
- •2. Нуклеин қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
- •3. Прокариоттар транскрипциясының ерекшеліктері.
- •1. Жалпы геном туралы түсінік.
- •2. Нуклеин қышқылдарының зерттелу тарихы.
- •3. Гендер экспрессиясын реттеудің практикалық маңызы.
- •1.Эукариоттардағы трансляция процесінің реттелу механизмдері.
- •2. Гендер активтілігінің реттелуі.
- •3. Тұқым қуалау ақпаратының жүзеге асырылуы.
- •1.Днқ репликациясының реттелу механизмдері.
- •2. Эукариоттық днқ-полимеразаларға сипаттама.
- •3. Рибосомалық рнқ-ның қызметі.
- •1. Белок биосинтезінің реттелу механизмі.
- •2. Рибосомалар,оның құрылысы және қызметі.
- •3. Генетикалық кодтың қасиеттері.
- •1.Гендік инженерия, жалпы түсінік.
- •2. Мутациялық өзгергіштіктің түрлері.
- •1. Гендік мутацияға сипаттама
- •2. Эукариот геномының экзон-интрондық құрылымы.
- •3. Хромосома және геном деңгейіндегі генетикалық инженерия.
- •2. Гендердің жіктелуі.
- •3. Прокариоттық днқ-полемеразаларға сипаттама.
- •1. Эукариоттық днқ-полемеразаларға сипаттама.
- •3. Транскрипция процесінің ерекшеліктері.
- •2. Прокариоттардағы транскрипция процесінің реттелу механизмі.
- •3. Гендер экспрессиясын реттеудің практикалық маңызы.
- •1.Трансляция процесі,сипаттама.
- •2. Днқ молекуласының Уотсон, Крик теориясы бойынша құрылымы.
- •3. Генетикалық код,сипаттама.
- •1.Молекулярлық биоло гияпәнінің мақсаты және міндеттері.
- •1. Клетканың кіші кұрам бөліктері.
- •2. Днқ репликациясы және түзілуі.
- •3. Нуклеин қышқылдары. Жалпы түсінік.
- •1. Судың иондық туындысы, рН.
- •2. Нуклеин қыщқылдарына сипаттама.
- •3. Прокариоттардағы днқ биосинтезі.
- •1.Су және оның физика-химиялық қасиеттері.
- •2.Генетикалық код,сипаттама.
- •3.Репарация механизмінің реттелу жолдары.
- •1. Гентикалық код және оның ерекшеліктері.
- •2. Мутация түрлері,сипаттама.
- •3. Нуклиен қышқылдарының құрылымы мен қызметі.
1. Прокариоттар транскрипциясына сипаттама.
Прокариоттар мен эукариоттардағы ДНҚ транскрипциясы. Ақуыз синтезi рибосомаларда жүредi, ал ядродағы ДНҚ-да ақуыз құрылымының Гендегi нуклеотидтердiң құрамын және нуклеотидтердiң генде орналасу жүйелiлiгiн аРНҚ Сөйтiп генде болатын информация аРНҚ-ға осындай жолмен көшiрiлiп жазылғандай Рибосомада ipi молекулалық РНҚ-ның 18S-PHK және 28S-PHK деп РНҚ молекулалары қос спираль түзбейдi, алайда бiр тiзбектiң жекелеген Транскрипция үрдісінің өнімі әр түрлі қызметтер атқаратын РНҚ молекуласының рибосомадағы ақуыз синтезінде матрицаның рөлін атқаратын рибосоманың құрылымдық бөлігін құрайтын рибосомалы РНҚ; ақуыз синтезі кезінде генетикалық ақпараттың РНҚ-дағы нуклеотидтік “тілді” аминқышқылдық ДНҚ молекуласының репликациясы (генетикалық ақпаратты дәл көшіруді және оның Транскрипция бірлігін атқаратын қызметі бір-біріне байланысты ферменттер синтезін анықтайтын Белгілі ақуыз молекуласының синтезделуі туралы ядрода жинақталған генетикалық ақпаратты Сонымен ақуыз синтезінің алғашқы кезеңі ДНҚ-дағы генетикалық ақпарат ақпаратты ДНҚ транскрипциясы иммунисация, элонгация және терминация деп аталатын үш Иммунисация үрдісі өтуі үшін алдымен РНҚ полимераза (холофермент) ДНҚ-ның РНҚ тізбегінің терминациясы (өсуінің тоқталуы) ДНҚ-ның ерекше бөлігі терминаторларда 3`ЦЦАТГГ5` Ген соңының полидромды болуы, аРНҚ тізбегін РНҚ-полимераза арқылы терминациялау Барлық аРНҚ-ның құрамында екі бөлікті ажыратады. Коделеуші бөлік ақуызтың Эукариоттарда транскрипция үшін ДНҚ-ға тәуелді РНҚ полимераза ферментінің үш РНҚ полимераза аРНҚ синтезіне қатысады. РНҚ- полимераза ферментінің әсерінен Инаклация, элонтация, терминация үрдістеріне басқа да ферменттер қатынасады. аРНҚ-ның Генетикалық ақпараты бар аРНҚ-ның синтезделген молекулалары ядродан оның қабығындағы Транскрипция фиксацияланған пунктен басталып, фиксацияланған пунктен аяқталады. Негізгі мРНҚ молекулалары жалпы жасуша РНҚ 3% құрайды. Олар прокариоттарда Прокариоттар мен эукариоттардың транскрипциясының айырмашылығы бар. Прокариоттарда транкрипцияны Эукариот жасушасында үш түрлі фермент бар. Олар РНҚ полимераза мРНҚ 1500 нуклеотидке дейін болады. Ал транскрипте олардың Транскриптер мРНҚ-ға айналғанда интрондар қиып алыну керек. Бұл үрдісті Прокариоттар мен эукариоттардағы ДНҚ трансляциясы Ген ДНҚ-дан тұратынын, ал ДНҚ қос тізбекті шиыршық екені Ф. Крик бастаған ғалымдар 50-60 жылдары жүргізген зерттеулерінің нәтижесінде Біріншіден, амин қышқылдарының әрқайсысына бірнеше кодон сәйкес келеді, екіншіден, Полипептидтік тізбекті құрастыратын - конвейер. Ақуыздардың синтезі біршама жинаушы Инициация - бұл кезеңде ақуызтың алғашқы екі амин қышқылдарының Элонгация -бұл кезеңде барлық реакциялар - бірінші пептидтік байланыстың Терминация -синтезделген полипептидтік тізбектің босауы; рибосоманың иРНҚ-дан бөлінуіне қажет.
2. ТРнқ-ның қызметтері.
Тасымалдаушы РНҚ-лардың (Т-РНҚ) құрылысының ерекшеліктері. Т-РНҚ-лардың жалпы саны 40-50-ге жуық, яғни әр-бір аминқышқылына 1-ден 5-6 ға дейін Т-РНҚ —лар болады, оларды Т-РНҚала; Т-РНҚфен; Т-РНҚлей; т.б деп бейнелейді, ал инициаторлық т-РНҚ -т-РНҚим". Т-РНҚ молекуласы үлкен болмайды, онда жүз шақты нуклеотидтер кездеседі, олардьщ ішінде минорлық (модификацияланған) нуклеотидтер көптеп кездеседі-13-15 %, олар: -гидроуридин (гУ) және псевдоуридин (пУ) ; -инозин (И); -метилинозин (мИ), метилгуанозин (мГ) және диметилгуанозин (мГ); -диметилуридин (м2У). Бүдан басқа т-РНҚ молекуласы бірнеше «сақиналар»-«ілмекшелер» пайда етуі нәтижесінде оның конфигурациясы беде өсімдігінің үшқүлақты жапырағына үқсас болады. Бүл қүрылымда 4-қостізбекті және 5 дара тізбекті учаскелер кездеседі. Минорлық нуклеотидтер комплиментарлық байланысуға қабілетсіз болғандықтан, олар тек біртізбекті локустарда ғана кездеседі. Т-РНҚ-лардың келесі ерекшелігі-31 үшында 4 нуклеотидтен түратын акцепторлық бүтакціаның болуы. Оның ең соңғы нуклеотиді-аденинмен (А) тиесілі аминқышқылы ковалентті байланысады. Т-РНҚ-лардың тағы бір маңызды ерекшелігі акцепторлық бүтақшаның қарама-қарсы жағында 7 нуклеотидтен түратын антикодондық имектің болуы. Олардың үшеуі антикодон кызметін атқарады. Т-РНҚ-лардың үшінші реттік қүрылымы түраклы болады. Олар ақуыз синтезделінетін кешенге аминқышкылдарды тасымалдап, жеткізіп отырады. 3. Репликация механизмдерінің реттелу жолдары.
ДНҚ репликациясының барысындағы қателерді түзету (коррекциялау). Тірі организмдердің генетикалық материалының көлемі үлкен және жоғарғы дәлдікпен репликацияланады. Сүтқоректілердің геномы еселенгенде 3 млрд. жұп нуклеотидтен тұратын ДНҚ-да орташа үштен артық қате кетпейді. Сонымен қатар ДНҚ өте тез синтезделеді (оның полимерлену жылдамдығы бактерияларда секундына 500 нуклеотидтер, сүтқоректілерде 50 нуклеотидтерге дейін болады). Репликацияның жоғарғы дәлдігін, оның жылдамдығын, қатесін түзейтін арнаулы механизм қадағалайды.
Коррекциялау механизмінің сыры - ДНҚ-полимеразаның әрбір нуклеотидтің матрицаға сәйкестігін екі мәрте тексеруінде: бірінші рет өсіп келе жатқан тізбектің құрамына кірмей тұрып, екінші рет келесі нуклеотидті қосардың алдында. Кезекті фосодиэфирлік байланыс өсіп келе жатқан ДНҚ тізбегінің ақырғы нуклеотиді, матрицаның сәйкес нуклеотидімен дұрыс уотсон-криктік жұп түзгеннен кейін ғана синтезделеді.
Репликация дербес жүреді. Репликация жеке акт регінде жүретін ДНҚ-ның ұзындық бірлігін репликон деп атайды. Репликонда репликацияға қажетті реттеуші элементтер болады. Онда репликация басталатын ориджин болады және репликация терминаторы болуы мүмкін. Прокариоттық клетканың геномы бір репликонды құрайды, сондықтан бактериялық хромосома ең үлкен репликон болып табылады. Сондай-ақ плазмидада жеке репликон болады.
№43 емтихан билеті