3. Днқ және рнқ-ның ерекшеліктері.
ДНК-мен РНК-ның айырмашылықтары төмендегідей:
1 үш азотты негіз – аденин, гуанин, цитозин нуклеин қышқылдарының бәріне ортақ болып келеді. ДНК-ның құрамына тимин, ал РНК-ның құрамына урацил кіреді.
2 Чаргаффтың 4 ережесінің тек біреуін ғана РНК-ға қолдануға болады. Аденин және цитозин қосындысы гуанин және урацил қосындысына тең.
Г+У=А+Ц
немесе
3 ДНК-ның құрамында дезоксирибоза, ал РНК-да рибоза болады. Нуклеин қышқылдары құрамындағы пентозаның атына сәйкес дезоксирибонуклеин (ДНК) және рибонуклеин (РНК) болып аталады.
4 ДНК-ны тек клетканың ядросынан, ал РНК-ны цитоплазмадан да, ядродан да кездестіре аламыз.
5 ДНК клеткада генетикалық информацияны сақтаушы қызметін атқарады. РНК белок синтезіне қатысады. ДНК РНК-ның синтезін реттеп, тұқым қуалау белгілерінің біреуіне ықпал етеді.
6 ДНК молекуласы қос оралым болса, РНК бір тізбектен тұрады.
№ 29 емтихан билеті
1.Су және оның физика-химиялық қасиеттері.
Су сутегі мен оттегінің қалыпты жағдайларда тұрақ тылығын сақтайтын қара пайым химиялық қосылы сы. Ауыз су, тіршілік көзі, ол Жер шарының 3 / 4 бө лігін алады, тірі ағзалар дың 60-70%-ы, ал өсімдік тердің 90 % -ы судан тұра ды. Жер бетінде тіршілік ең алғаш сулы ортада пай да болды. Су — бүкіл тір шілік иелерінің негізгі құ рамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физи калық-химиялық қасиет тердің: жоғары жылу өтк ізгіштік және жылу сый ымдылық, жоғары тығыз дық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде мұздың көле мін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады.
Судың физикалық қаси етіТаза су — түссіз, иіс сіз, дәмсіз сұйықтық. Су дың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрі неді.Қалыпты қысымда 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға (р=0,92 г/см3) ай налады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9 %-ға артады. Судың беткі қабат ының мұзбен қапталып жа туы ондағы тіршілік иеле рінің қыс мезгілінде де өм ір сүруіне жағдай жасай ды.
Химиялық қасиеті
Сутек пен оттектің химия лық қосылысы.Массалық құрамы: Н —11,19 %, О 88,81 %.Молекулалық массасы 18,0153. Су план етамыздағы ең көп тара ған заттардың бірі; ол үш түрде — бу, су ж/е мұз кү йінде ұшырасады; күшті еріткіш.
2. Генетикалық код,оның маңыздылығы.
Генетикалық код — тірі организмдерге тән нуклеин қышқылдары молекуласындағы тұқым қуалаушы (генетикалық) ақпараттың нуклеотидтер тізбегі түріндегі біртұтас “жазылу” жүйесі. Бұл — барлық тірі организмдерге ортақ заңдылық.
Генетикалық код туралы қазіргі қалыптасқан көзқарасқа 1960 жылы Америка ғалымдары М. Ниренберг, Г. Корана және П. Ледердің жүргізген зерттеулері көп әсерін тигізді. Генетикалық код бірлігі — ДНҚ мен РНҚ молекуласындағы 3 нуклеотид (триплет) тізбектерінен тұратын кодон (аРНҚ нуклеотидтерінің триплеттері) болып табылады. Гендегі кодондар тізбегі осы генді “жазатын” (кодтайтын) ақуыздағы амин қышқылдар тізбегін анықтайды. Клеткадағы генетикалық код екі сатыда іске асады:
транскрипция сатысы ядрода жүреді және ДНҚ-ның сәйкес бөліктерінде ақпараттық (информациялық) рибонуклеин қышқылдарының молекулалары (аРНҚ) жасалады. Сонымен қатар, ДНҚ нуклеотидтер тізбегіаРНҚ нуклеотидтер тізбегі ретінде қайта жазылады;
трансляция сатысы цитоплазмада, ақуыз синтезделетін рибосомада жүреді. Сондай-ақ, аРНҚ нуклеотидтер тізбегі, полипептидтер құрайтын амин қышқылдар қалдықтарының белгілі бір тізбегіне көшеді.
Генетикалық кодтың бір ерекшелігі, әмбебап екендігі, яғни барлық организмдерде белгілі бір 3 нуклеотид (триплет) белгілі бір амин қышқылдарын “жазады” (кодтайды). Бір амин қышқылы бірнеше триплетпен “жазылуы” (кодталуы) мүмкін. Кодондар арасында “үтір” болмайды, яғни олар бір-бірінен бөлінбеген. Ол бір геннің аймағында белгіленген нүктеден бастап, бір бағытта есептелінеді. 64 кодонның 61-і ақуыз құрайтын 20 амин қышқылдарын “жазады”(кодтайды), ал қалған үш “нонсенс” (мағынасыз) кодондар (УАГ, УАА және УГА) полипептид синтезін аяқтайтын “нүкте” қызметін атқарады. Олар ақуыз биосинтезінінің аяқталғанын білдіреді.