1.Құрама қималы арқалықтың қимасын таңдау және жинақтау

Үлкен аралықта және үлкен иілу моменті әсер еткенде, прокатталған арқалықтардың беріктігі мен қатаңдығы қамтамасыз етілмей қалады, сол себепті құрама қималы арқалықтар қолданылады. Олардың қималарының негізгі түрлері 65 в, г суреттерінде келтірілген.

Құрама қималы арқалықтар негізінен пісірілген болып келеді. Пісірілген арқалықтар беріктігі аса жоғары болтты арқалықтарға қарағанда тиімдірек. Олар үш қаңылтырдан тұрады: тік қабырға және екі белдеулерден, олар өзара автоматпен пісіріліп бекітіледі. Өте үлкен динамикалық, вибрациялық жүк әсер ететін арқалықтар (кран асты арқалық, көпірдің арқалығы, гидротехникалық қақпа арқалықтары) кейбір кезде тойтарма шегелі арқалықтар пісірілген арқалықтарға қарағанда ауырлау және даярлануы қиындау. Бірақ динамикалық, вибрациялық жүктер әсер еткенде оларды қолдану тиімдірек.

Құрама арқалықтарда материал шығынын азайту үшін ұзына бойына иілу моментінің эпюрасына сәйкес қимасын өзгертеді. Бұндай арқалықтарда материалдың серпімділік – созылымдылық сатыдағы жұмысы прокатталған арқалықтардағы шектеулерді сақтай рұқсат етіледі. Құрама арқалықтар қималарын жинақтау варианттарды салыстыра шешіледі, және дұрысы тиімділігі мен технологиялығына байланысты.

2.Арқалықтың биіктігі

Жинақтау арқалықтың беріктігін анықтаудан басталады. Арқалық биіктігі материалдың беріктігіне, иілу мөлшерінің рұқсат етілген шамасына, құрылымдағы құрылыс биіктігіне, яғни төсеменің жоғары бетінің деңгейімен ғимарат жапқыштың төменгі деңгейлерінің айырмашылықтарына байланысты.

Негізінде құрылыс биіктігін технологтар мен сәулетшілер анықтайды. Арқалықтың ұтымды биіктігі материалды тиімді қолдануға байланысты. Арқалықтың массасы оның белдеулері мен қабырғаның және кейбір конструктивтік элементтердің массаларының қосындысынан тұрады. Конструктивтік элементтер массалары конструктивтік коэффициенттер арқылы ескеріледі.

Арқалықтың биіктігі өссе, белдеуі кішірейеді, белдеуі өссе, биіктігі кішірейеді, ал олардың массалары өлшемдеріне тікелей байланысты (сурет 73).

А рқалық биіктігі өссе, белдеу массасы кішірейеді, сол себепті егер қабырға массасын және белдеу массаларын өрнектейтін функциялар-ды тауып оларды зерттесек, онда арқа-лықтың ұтымды биіктігін табуға болады.

А

Сурет 12 Арқалық салмағының қима биіктігіне тәуелділік графигі

рқалықтың 1м ұзындығының толық массасы белдеулер мен қабырға массаларының қосындысына тең:

бұл жерде: - белдеулер қабылдайтын момент бөлігі; – аралыққа әсер ететін есепті момент; – материалдың есепті қарсыласуы; - арқалық қабырғасының қалыңдығы; – белдеулер мен қабырғаның конструктивтік коэффициенттері; – материалдың тығыздығы.

Арқалық массасының ең кіші мәнін табу үшін арқалық массасы өрнегінің биіктік бойынша туындысын тауып нөлге теңестіреміз:

осы жерде ауыстырып – табамыз:

(48)

бұл жерде: – коэффициенті арқалықтың конструктивтік шешімдеріне байланысты. Коэффициент мәнін пісірілген арқалықтар үшін 1,2…1,15, ал тойтармалы шегелі арқалықтар үшін 1,25…1,2 тең етіп қабылдауға болады.

Табылған ұтымды биіктікті өте дәл шама деп қабылдауға болмайды, өйткені, арқалық қабырғасының қалыңдығы, биіктігі мен қалыңдығының қатынастары тұрақты шамалар емес. Табылған ұтымды биіктікті алдын-ала қабылдау арқылы арқалық өлшемдерін анықтауға болады.

(122) формуламен анықталған арқалық биіктігі ең тиімдісі болып есептелінеді, өйткені арқалық биіктігі одан ауытқыса онда материал шығыны көбейіп кетеді.

Арқалықтың ұтымды биіктігі қабырға мен белдеулер массаларының теңдігіне сәйкес келеді. Ұтымды биіктіктің 20% ауытқуы – арқалық массасын 4 % - ке көбейтеді, арқалықтың қатаңдығын қамтамасыз ету шартынан оның иілу мөлшерін шектеу арқылы арқалықтың ең кіші биіктігі табылады.

Бірқалыпты жайылған жүк әсер ететін арқалықтың иілу мөлшерінің формуласына қойсақ: - өрнекті аламыз. Иілу моменті және , бұл жердегі - арқалықтағы - қосындысынан пайда болған кернеу, ал - тұрақты және уақытша жүктердің нормативті мәндері иілу мөлшерінің формасына алынған өрнектерді қойсақ:

немесе (49)

бұл жерде: ; – материалдың есепті қарсыласуы; – жүктер бойынша сенімділік коэффициенттері.

- орнына алынған өрнекті қойып табамыз.

(50)

Материалды серпімділік – созылымдылық сатыда жұмыс істейтін арқалықтар үшін ең кіші биіктік:

(51

бұл жерде: – созылымдылық коэффициенті.

Арқалық биіктігін таңдау. Арқалық биіктігін ең кіші биіктіктен артық немесе тең ұтымды биіктікке жуықтау шамаға теңестіріп, құрылыс биіктігінен төсеме қалыңдығын қосқанда арттырмай шығарылатын стандартты қаңылтыр өлшемдеріне сәйкес 100 мм-ге бөлінетіндей етіп қабылдау керек.