7.6. Инфекциялық процесс түрлері

Инфекциялық процестің көрінісі әрқилы. Шығу тегі бойынша ажыратады: экзогенді инфекциямикроб сырттан келіп жүққанда пайда болады; эндогенді инфекция (син: парэнтеральді, аутоинфекция) макроорганизмнің өзінде болған микробтар және қалыпты микрофлораның шартты-патогенді өкілд қоздыратын инфекция. Эндогенді инфекцияның пайда болуы макроорганизмнің резистенттілігі төмендедетін және екіншілік иммунды тапшылық дамуына әкелетін факторлардың әсеріне макроорганизмнің қорғаныс күштерінің әлсізденуімен байланысты. Қоздырғыштың қандай жерг орналасуына және жиналуына байланысты ошақты және генерализацияланган (жайылған) инфекциял деп бөледі. Ошақты инфекция кезінде (син: локальды, жергілікті инфекция) қоздырғыш инфекциян кіру есігінің аумағында қалады және макроорганизм бойынша таралмайды. Ал генерализацияланғ инфекция кезінде микроб әртүрлі жолдармен (лимфогенді, гемотогенді, бронхогенді және периневральды бүткіл макроорганизмге таралып жайылады. Осылай етіп бөлу шартты, өйткені макроорганизмні резистенттілігі төмендегенде ошақты инфекция генерализацияланған инфекцияға айналуы ықтимал Жергілікті, ошақты қабыну процесі кобінесе жалпы генерализацияланған инфекциялық проце патогенезінің сатысы ғана болып табылады. Егер микроб қанда үзақ уақыт болмаса және көбеймесе (б жағдайда қан тасымалдаушы орта қызметін атқарады) бактеремия, риккетсиемия, спирохетеми вирусемия, паразитемия дейді. Бактеремия, вирусемия және т.б. - барлық инфекциялық және трансмисси механизммен жүғатын инвазиялық аурулардың патогенезінің сөзсіз түрде қажетті кезеңі (этапы). ағымымен макроорганизмге таралып микробтар жасушалық элементгермен ассоциялануы немесе плазм бос түрінде қалуы мүмкін. Жасушалық мембранасы микробтарды қолайсыз жағдайдан қорғайды Антигенемия-қанда. бүтін микроб жасушасы немесе микробтың жекелеген антигендері (мысал^- бактериялардың 0-,Н-,К-антигендері) түрінде болуы. Антигенемия-бактеремия, вирусемия және т. қарағанда кең ауқымды түсінік. Антигенемия микробтар қанға түспеген жағдайда да болады (тырысқ шигеллез кездерінде). Қанда токсин болғанда токсинемия дейді. Микроб кіру аумағында қалып қойы аурудың барлық негізгі симптомдары бактериялық ақуызды токсиндердің әсер етуімен байланыс инфекциялар)-тосинемиялыц инфекциялар деп аталады (сіреспе, ботулизм, газды ганргена). Микробг қанда және лимфада түрақты мекендеп, көбейетін жағдайдарды сепсис деп атайды. Сепсис (грек sepsis іріңдеу) немесе септицемия. Септицемия-инфекция кіру есігі белгісіз жағдайда болатын сепсистің бір түрі. Кіру есігінен шеткері жатқан ішкі органдарда екіншілік іріңді ошақтар пайда болса септикопием- деп атайды. Микробтың бір түрімен қоздырылса - моноинфекция; ал бір мезетте бірнеше микробтар қоздыруға қатысса-аралас немесе микст-инфекция деп аталады. Микст-инфекциядан екіншілі" инфекцияның айырмашылығын ажырыта білу керек.

Екіншілік инфекция кезінде микробтың бір түрімен қоздырылып дамыған инфекциялық процеске, бірінші микробтың әсерінен макроорганизм резистенттілігініңтомендеуі нәтижесінде, басқа бір микробп немесе микробтармен қоздырьшған инфекциялық процесс қосылады. Екіншілік инфекцияны көбіне адам ағзасының қалыпты микрофлорасының өкілдері қоздырады (мысалы; грипп кезінде бактериял^- пневмонияның дамуы). Суперинфекция- аурудан айықпай түрғанда сол микробтың қайтадан жүғуы нәтижесінде болатын инфекция, ол аурудың сол кезеңіндегі клиникалық көріністерінің күшейуіне әкеліп соқтырады. Реинфекция - аурудан толық жазылып кеткеннен кейін сол микробтың қайтадан жүгуынан болатын инфекция. Егер инфекциялық процесс кезінде, оған тән клиникалық симптомдары толық және айқын дамыса, инфекцияның манифестік түрі (лат; manifestu- айқын, анық), ал клинкалық белгілері біпінбесе-инаппарантты (син; белгісіз, симптомсыз) түрі деп аталады. Микроб пен макроорганизмнің

___________________________________________________________________________________171

өзара әсерлесуінің ұзақтығына қарай шартты түрде инфекциялық процестің екі типін ажыратады. Бірінші тип - микробтың макроорганизмде қысқа уақыт болуымен сипатталады. Бұл типке жатады; мерзімі үш айға дейінгі жіті өнімді инфекция, ал кейбір жағдайда мерзімі үш айдан алты айға дейін ұзаққа созылған инфекцияға айналады. Ґзаққа созылған (немесе жітілеу) түрі аурудың қозу және реконвалесценциялық кезеңдерінің ұзаруымен және көбінесе инфекцияның жедел түрінен созылмалы түріне айналуымен сипатталады. Инапарантты, субклиникалық инфекция клиникалық симптомдардың болмауымен және макроорганизмде тиісті иммунологиялық, функцияналдық, құрылымдық өзгерістердің дамуымен сипатталады; циклдік түрде дамиды және инфекциялық процестің жедел түріне сәйкес келеді. Бұл түр макроорганизмнің микробтардан толық қүтылып, иммунитеттің қалыптасуымен аяқталады. Инфекцияның инаппарантты түрлеріне диагноз қою тек қана жұқпалы аурулар ошағында, арнайы зерттеу әдістерінің (ауру барысында антиденелер деңгейінің артуының өзгеруі, морфологиялық зерттеулер, аллергиялық сынамалар қою т.б.) негізінде іске асырылуы мүмкін. Екінші тип микробтың макроорганизмде ұзақ уақыт болуымен немесе персистенциялануымен (лат, регзізіепііа- бұрынғы жағдайдың сақталуы, табандылық, тұрақтылық) сипатталады. Персистенциялану макроорганизмнің және қоғамның микробты жеңе алмағандығын, сондай-ақ микробтың макроорганизмде ұзақ уақыт тіршілік ету қабілетінің бар екендігін көрсетеді. Персистенция дамуының механизмі әр қилы; маңызды рөл атқаратын жағдайлар: микробтардың морфологиялық өзгерген немесе дефекті түрлерінің (бактериялардың "L" пішінді түрлері, цисталар, дефекгі вирустық бөлшектер) пайда болуы, дәріге төзімді түрлердің қалыптасуы, микробтардың жасуша ішінде і паразиттік тіршілік ету қабілеттілігі (безгек қозғыштары, лейшманиялар, вирустар, хламидиялар және Т.6.); не жасушаның апоптозын тежеуілдеуі; дәл микробтардың әсерінен болған туа біткен болмаса жүре пайда болған иммундытапшылықтар; макроорганизмдегі иммунологиялық толеранттылық; аутоиммунды және аллергиялық реакциялар және т.б. Жүре пайда болған иммунитет жағдайында дамуы персистенцияланудың ерекшелігі болып табьшады. Мүндай иммунитетгің тиімділігі жоқ, себебі осы жағдай бірқатар микробтар мысалы, вирустар, риккетсиялар, хламидиялар, микобактериялар, трепонемалар, • бруцеллалар, төрткүндік безгек қоздырғышы үшін патогенетикалық тұрғыдан қалыпты жағдай болып саналады. Персистенция төменде келтірген түрлерде көрініс беруі мүмкін: Микробтасьшалдаушылыц (бактерия-паразит-вирус немесе микотасымалдаушылық) - субклиникалық деңгейдегі инфекциялық процесс. Бұл кезде микроб қысқа немесе ұзақ уақытты мерзімде, макроорганизмде клиникалық белгілер бермей, кейде өмірбақи оақталады және қоршаған ортаға болініп отырады. Микробтасымалдаушылық макроорганизмдегі иммунологиялық өзгерістермен қатар жүреді. Макроорганизмдегі морфологиялық және функциян^лдық өзгерістердің айқындылығы шамалы болады. Бірақ, дені сау адамдардағы микробтасы- малдаушылық кезінде функцияналдық және морфологиялық өзгерістер болмайды. Микробтасы- малдаушылық ауырып жазылу нәтижесінде қалыптасуы да мүмкін (іш сүзегі, салмонеллез, күл) және генерализациялану алдындағы инфекциялық даму сатысының бірі де болуы мүмкін (менингококты инфекция). Латентті инфекция (син; бүғып жатқан инфекция)-микробтасымалдаушылықтың өзіндік ерекшеліктері бар түрі болып табылады. Бұл кезде микроб макроорганизмде ұзақ уақыт болады, бірақ қоршаган ортаға бөлініп шықпайды. Әдетте, латентті инфекция созылмалы түрде отуге бейімді аурулар {сарып мерез, ұшық инфекциясы, токсоплазмоз) кезіндегі инфекциялық процестің сатысы болып табылады. Созылмалы инфекция алты айдан астам уақытқа созылады және үздіксіз немесе рецидивті түрде өтеді; ремиссиялык және асқыну кезеңдерінің алма-кезек ауысуымен сипатталады. Бұл кезде микробтар көптеген айлар, тіптен жылдар бойы қоршаған ортаға бөлініп шығып отырады. Біріншілік созылмалы ауруларға сарып, туберкулез, алапес, безгек, мерез жатады. Вирусологияда баяу вирусты инфекциялар өз алдына жеке топ ретінде қарастырылған.