14.1 Коктар

Коктар - морфологиясы ұқсас микробтардың өте үлкен тобын қүрайды: коктардың пішіндері шар 'тәрізді болып келеді.

Коктарға қатаң анаэробтар (пептококтар, пептострептококтар, вейлонеллалар), факультативті 'анаэробтар, (стафилококтар, стрептококтар, нейссериялар) аэробтар және микроаэрофилдер жатады. іКокгардың арасында грам оң және грам теріс бактериялар бар. Олардың барлығы адамда ауырлығымен 'және орналасуымен ерекшеленетін іріңді қабыну үрдістерін туғызады.

Стафилококтар Зіарһуіососсиз туыстастығына жатады, оған медицинада маңызды үш түрін ажыратады: Зіарһуіососсиз аигеиз, З.ерісіептіісііз және 8.заргорһу1ісиз. Бүл грам оң факультативті - анаэробты чюктар (14.1-кесте).

Кесте 14.1.

г Стафилококтардың медициналық маңызы бар негізгі дифференциациялық белгілері

Белгілері		§.аигеи5	§.ерІЈІегпіісІІ5	8аргорһі(іси$
Құрамында 10% ЫаСІ ортада өсуі		+	+/- (әлсіз)	+
Анаэробты жагдайда өсу кабілеті		+	+	+/-
(тиогликодді орта)
Кератиноидты пигменті бар		+/-	-	+
өсуі	15 °С	+	- (әлсіз)	+
	45 °С	+	+	+/-
Аэробты	- ксилоза	-	-	-
жағдаида	- арабиноза	-	-	-
көмірсуларды	- раффиноза	-	-	-
қышқылға	- сахароза	+	+	+
деиін	- маннит	+	-	+/-
ыдыратуы	-манноза	+	+/-	-
	- трегалоза	+	-	+
	- лактоза	+	+/-	+/-
	- галактоза	+	+/-	-
	- фруктоза	+	+	+
	-ксилит	-	-	+/-
Нитратты қалпына келтіруі		+	+ (әлсіз)	-
Гиалуронидаза		+	+/-	7
Сілтілі фосфатаза		+	+	-
Уреаза		+/-	+	+
Коагулаза (орқоянның сарысуымен)		+	-	-
Фибринолизин		+/-	+/-	?
ДНҚ-аза		+	- (әлсіз)	-
Гемолитикалық белсеңдігі		+	- (әлсіз)	-
Новобиоцинге сезімтаддығы		+	+	-
(минималды тежеу мөлшері- > 1.6 мкг/мл)

Стрептококтар 8ігерІососсиз туыстастығына жатады, маңызды жеті түрі бар: Зігеріососсиз руо§епез, З.рпеишопіае, 8.зап§иІ5, З.заііуагіиз, 8.тіііз, 8.ти1апз, 8.а§а1асІіае. Бұл грам оң факультативті-анаэробты коктар, таза дақылдан дайындаған жагындыда тізбектеліп орналасады.

Энтерококтар Епіегососсиз туыстастығына жатады, бірнеше түрден түрады: Епіегососсиз Ғаесаііз, Е.йигапз, Е.гі§отепез, Е.іаесіез. Олар грам оң факультативті-анаэробты коктар, таза дақылдан дайындаған жағындыда тізбектеліп орналасады. Энтерококгар жеке туыстастыққа 8ігеріососсиз туыстастығынан бөлінген, факультативті анаэробтар.

Пептококтар мен пептострептококтар Реріососсиз және Реріозітеріососсиз туыстастықгарынажатады. Реріососсиз туыстастығына бір ғана Реріососсиз пі§ег түрі кіреді, ал Реріозігеріососсиз туыстастық бірнеше түрден түрады: Реріозігеріососсиз апаегоЬіиз, Р.та§пиз, Р.тісгоз, Р.іпсіоіісиз, Р.азассһагоіуіісиз, Р.ргеуоііі, Р.іеігадиз, Р.ргосіисіиз. Пептококтар стафилококтарға үқсас, қатал анаэробты грам оң коктар. Пептострептококтар стрептококтарға ұқсас, қатал анаэробтар.

Аэробты грам теріс коктарға Кеіззегіа туыстастығына кіретін нейссериялар жатады: Кеіззегіа тепіп§іІіс1І5, М.§опоггһоеае, М.Яаұа, И.зиЬЯауа, К.регйауа, Ы.зісса, Ы.тисоза, М.Яауезсепз.

Коктар бір-біріне морфологиялық қасиеті бойынша ғана емес, адам патологиясында іріңці-қабыну⁵ процестерін тудыру қабілеттіліктері бойынша да ұқсас (25 - 50%).

Коктар арасында патогенді (менингококтар, гонококтар, пневмококтар), шартты-патогенді және сапрофитті түрлері кездеседі.