12.3. Преципитациялық реакциялар

Преципитациялың реакция - ПР (лат. рraecipito - тұнбаға түсіру). Реакцияның негізіне ерітіле молекулалық антигенмен антидененің комплекс қүрып преципитат деп аталатын лайлану пайда бол жатады. Бүл көрніс антиген мен антидененің тең өлшемін араластырғанда ғана қүрылады. Егерде біреуін¹ өлшемі үстемдірек болса, ол жағдайда комплекс қүрылуының мүмкіншілігі төмендейді.

Преципитациялық реакцияны пробиркада (сақиналы преципитация), қой-малжывда (гель), қорекгі орталарда тағы басқада қоюға болады (25-сызбанұсқа). Күнделікті жағдайда преципитациялық реакция кең тараған түрлеріне жартылай сұйық агарда, не агароза қоймалжыңында қойылатын Оухтерлон қос иммундыдиффузиясы, радиалдық иммундыдиффузия, иммундық электрофорез жатады.

Сақиналы преципитациялық реакция. Реакция иммунды сарысу бар арнайы жіңішке пробирк ерітілетін антигенді қабаттап қосу арқылы жүргізіледі. Антиген мен антидененің капталы теңесінде екеуі арасында сақина тәрізді күңгірт преципитат пайда болады. Антигеннің артық өлшемі реакциянь нәтижесіне ешқандай зиянды әсер етпейді. Егерде реакцияға колданылатын антиген зерттелетін за қайнатылып сорынды түрінде алынса, бұл жағдайдатермопреципитация реакциясы деп аталынады (Аск реакциясы).

Оухтерлони бойынша қойылатын қос иммунды диффузиялық реакция. Реакцияны қою үшін ерітілген агар қоймалжыңын шыны пластинкасының бетіне жұқа қабыршақ ретіне кұяды. Агар қатайғаннан кейін оның бетінде диаметірі 2-3 мм мөлшерінде щүңқыр жасайды. Ол шұңқырларға жекелеп антиген мен иммундық сарысу құяды. Уақыт өткеннен кейін антигенмен антиденелер қоймалжыңға сіңіп, біріне бірі қарама-қарсы жылжыйды. Олардың теңбетең өлшемі кездескен жерде преципитатгың ақ түсті тілкемі пайда болады. Антигенмен антидененің сәйкес тілкемі бірімен бірі жалғастырылып қосылады, ал сәйкес болмаған жағдайда қайшыласып жатады.

Радиалдық иммундыдиффузия реакция. Иммундық сарысу қосылған агар қоймалжыңын шынынық бетіне біркелкі қүяды. Қоймалжың қатайғаннан кейін антиген мен антидененің әртүрлі өлшемді ерітіндісі құйылатын шұңқыр жасайды. Антиген қоймалжыңға сіңіп, антиденемен байланысып, шұнқырдың айналасын бойлайтын шеңбер тәрізді преципитат тудырады. Преципитатшеңберініңдиаметірі антигеннің. концетрациясына пропорционалды. Реакцияны қан сарысуындағы иммундыглобулиндердің сыныптарын, комплемент жүйесінің құрамын аныктау үшін қолданады.

Иммундық электрофорез. Электрофорез және иммундық преципитация тәсілін үйлестірген реакция. Антигендердің қосындысы агар қоймалжыңындағы шұнқұрға құйылып электрофорез арқылы жекелендіріледі. Сонан кейін электрофорездің зонасына параллельді жасалған өзектерге иммундық сарысу құяды. Иммундық сарсудағы антиденелер қоймалжыңға сіңіп антигенмен «кездескен» жерінде преципитат сызығы пайда болады. (26-сызбанұсқа).

Флоокуляциялық реакция (Рамон бойынша) ( лат. -Яосиз - жүннің жапалағы). Токсин+антитоксин, не анатоксин+антитоксин байланысқан кезде пайда болатын күңгірт жылтырауық, немесе жапалақ масса. Реакцияны антитоксикалық сарсудың, немесе анатоксиннің белсенділігін анықтауға колданады.

Иммундыэлектрондық микроскопта қарау тәсілі. Сәйкес иммундық сарысумен өңделген вирустарды электрондық микроскоппен қарау қолданылады. Иммунды сарысумен өңделген вирустар иммунды агрегаттарға (микропреципитатгарға) айланады. Фосфорлы-вольфрам қышқылымен, не басқа электронды-оптикалықтығыздығы бар препартгармен қарама-қарсыластырылған антиденелер вирионның айналасында гүлді тәж құрады.